🔨 Kod IK — klasyfikacja stopni ochrony obudów urządzeń elektrycznych przed zewnętrznymi uderzeniami mechanicznymi (IK00–IK11, energia uderzenia od 0,14 J do 50 J), warunki badania młotem i ocena obudowy, PN-EN 62262

Elektronika i EMC PN-EN 62262

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN wersji polskiej (w całości, przed zmianą A1): „Niniejsza norma odnosi się do klasyfikacji stopni ochrony przed zewnętrznymi uderzeniami mechanicznymi zapewnianej przez obudowy, przed zewnętrznymi uderzeniami mechanicznymi, urządzeń o napięciu znamionowym nieprzekraczającym 72,5 kV. Niniejszą normę stosuje się tylko do obudów urządzeń, dla których w odpowiedniej normie określono stopnie ochrony obudowy przed zewnętrznymi uderzeniami mechanicznymi (nazywanymi w niniejszej normie uderzeniami). Celem niniejszej normy jest podanie: a) definicji dotyczących stopni ochrony zapewnianej przez obudowy urządzeń elektrycznych w odniesieniu do ochrony tych urządzeń wewnątrz obudowy przed szkodliwymi skutkami uderzeń mechanicznych; b) oznaczeń dotyczących stopni ochrony; c) wymagań dotyczących każdego oznaczenia; d) badań przeprowadzanych w celu weryfikacji, czy obudowa spełnia wymagania niniejszej normy. Poszczególne komitety techniczne będą odpowiedzialne za decyzje dotyczące zakresu i sposobu zastosowania klasyfikacji w ich normach oraz za zdefiniowanie »obudowy« tak, jak rozumie się ją w zastosowaniu do ich urządzeń. Zaleca się jednak, aby w przypadku podanej klasyfikacji badania nie różniły się od badań określonych w niniejszej normie. W stosownych normach wyrobu mogą być uwzględnione uzupełniające wymagania, jeżeli jest to niezbędne. Dla poszczególnego rodzaju urządzeń komitet może określić odmienne wymagania, pod warunkiem że będzie zapewniony co najmniej ten sam poziom bezpieczeństwa. Niniejsza norma dotyczy tylko tych obudów, które ze wszystkich innych względów mogą być stosowane zgodnie z przeznaczeniem według ustaleń stosownej normy wyrobu, a których materiał i sposób wykonania zapewniają spełnienie przypisanego stopnia ochrony w normalnych warunkach użytkowania. Niniejszą normę stosuje się również w odniesieniu do pustych obudów, pod warunkiem że spełniają ogólne wymagania probiercze, a wybrany stopień ochrony jest odpowiedni do tego rodzaju urządzenia”. Mamy fragment próbny wersji skonsolidowanej IEC 62262:2002+AMD1:2021 (wydanie 1.1, 2021-09, wersja z zaznaczonymi zmianami) z całą treścią normatywną — rozdziały 1–7 — oraz fragment próbny samej zmiany IEC 62262:2002/AMD1:2021 z pełnym tekstem zmian. Norma IEC powstała na podstawie publikacji CENELEC EN 50102 (przedmowa).

KOD IK I BADANIE (IEC 62262 z AMD1:2021, rozdz. 3–7). Kod IK to litery IK i dwucyfrowa „charakterystyczna grupa cyfr” od 00 do 11; każda odpowiada energii uderzenia (tablica 1): IK00 — bez ochrony według tej normy, IK01 — 0,14 J, IK02 — 0,2 J, IK03 — 0,35 J, IK04 — 0,5 J, IK05 — 0,7 J, IK06 — 1 J, IK07 — 2 J, IK08 — 5 J, IK09 — 10 J, IK10 — 20 J, IK11 — 50 J. Uwaga do tablicy: IK11 można przypisać specjalnym obudowom albo osłonom siatkowym do szczególnie ciężkich zastosowań zewnętrznych; nie zastępuje próby workiem z piaskiem, gdy wymaga jej norma wyrobu. Stopień ochrony dotyczy całej obudowy; części o innym stopniu podaje się osobno. Badania (rozdz. 5): o ile norma wyrobu nie stanowi inaczej, w warunkach atmosferycznych według IEC 60068-1 — temperatura od 15 °C do 35 °C, ciśnienie od 86 kPa do 106 kPa; powyżej 2000 m n.p.m. trzeba skorygować wysokość spadania, żeby uzyskać wymaganą energię; obudowa czysta i nowa, kompletna. Norma wyrobu ma określić: czym jest obudowa, młot (wahadłowy, sprężynowy albo pionowy), liczbę próbek, sposób mocowania (np. sztuczna ściana, sufit, podłoga), kondycjonowanie wstępne, czy badać pod napięciem i z ruchomymi częściami w ruchu, liczbę i miejsca uderzeń — bez takich ustaleń obowiązują warunki tej normy. Badanie (rozdz. 6) jest badaniem typu: obudowę mocuje się na sztywnej podporze (dostatecznie sztywna — przemieszczenie nie większe niż 0,1 mm pod uderzeniem o energii danego stopnia), wykonuje pięć uderzeń na każdą odsłoniętą ścianę, rozłożonych równomiernie, najwyżej trzy w otoczeniu tego samego punktu. Kryteria przyjęcia (uszkodzenia dopuszczalne, ciągłość bezpieczeństwa i niezawodności) podaje norma wyrobu; zmiana A1 dodała kryterium ogólne na wypadek ich braku: niedopuszczalne jest uszkodzenie, które narusza określony kod IP. Aparatura (rozdz. 7): jeden z młotów opisanych w IEC 60068-2-75, rodzaj wskazuje norma wyrobu.

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-EN 62262:2003 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: data publikacji 14-11-2024, 20 stron, grupa cenowa K, Sektor Elektrotechniki, KT 77 Aparatury Rozdzielczej i Sterowniczej Niskonapięciowej, ICS 29.020, „Wprowadza: EN 62262:2002 [IDT], IEC 62262:2002 [IDT]”, element dodatkowy: PN-EN 62262:2003/A1:2022-06. Karta wersji angielskiej: publikacja 15-06-2003, 14 stron, elementy dodatkowe A1:2022-06 i Ap1:2022-01. Zmiana PN-EN 62262:2003/A1:2022-06 (wersja polska: publikacja 30-12-2024, 9 stron, wprowadza EN 62262:2002/A1:2021 i IEC 62262:2002/AMD1:2021 [IDT]) — pole „Zakres” karty wylicza zmiany: z zakresu usunięto drugi i ostatni akapit (o stosowaniu tylko do obudów, dla których norma wyrobu określa stopnie ochrony, i o pustych obudowach), zaktualizowano powołania, zmieniono tytuł rozdziału 3 na „Terminy i definicje”, ujednolicono definicję 3.1 z IEC 60529, dodano IK11 w tablicy 1 i ogólne kryterium oceny w 6.5; karta wymienia też „nową definicję 3.1 direct contact [wg IEV 826-12-03]”, której w tekście IEC 62262:2002/AMD1:2021 nie znaleźliśmy — tam 3.1 to nadal „obudowa” z nowym przypisem. Poprawka krajowa PN-EN 62262:2003/Ap1:2022-01 (plik z karty wersji angielskiej, przeczytany) zmienia wyłącznie tytuł na krajowej stronie tytułowej; jej nagłówek ma dopisek „(IDT PN-EN 50102:2001)”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 62262” (30.09.2026): cztery pozycje — norma i zmiana A1, każda w wersji polskiej i angielskiej, żadna wycofana. Karta PN-EN 50102:2001 (wersja polska; EN 50102:1995 z A1:1998) — „Wycofana”: publikacja 20-09-2001, „Data wycofania: 22-11-2022”, bez pola „Zastąpiona przez”; jej poprawka AC:2011 też wycofana. Strony IEC (30.09.2026): IEC 62262:2002 — wydanie 1.0 z 2002-02-12, 15 stron, „stability date” 2026; wersja skonsolidowana 1.1 z 2021-09-03.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 62262: 15 rekordów u 10 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA numer stoi w 12 komórkach dokumentów odniesienia (35 zapisów, bo część laboratoriów podaje obok siebie PN-EN, EN i IEC oraz zmianę A1) — kopia rozbija komórkę AB 324 wspólną dla kilku badań prefabrykowanych stacji transformatorowych na cztery rekordy. Zmianę A1 zapisuje 7 laboratoriów (AB 003, AB 024, AB 044, AB 261, AB 324, AB 1340, AB 1552; AB 044 także, a AB 1340 wyłącznie w postaci „PN-EN 62262:2003+A1:2022-06”), poprawkę Ap1:2022-01 — AB 024 i AB 261; samą normę z 2003 roku — AB 001 i AB 074, bez roku — AB 665. AB 001 oznacza pozycję gwiazdką (badanie, na podstawie którego laboratorium formułuje opinie i interpretacje). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 62262” i pokaże 9 laboratoriów — nie pokaże AB 024, u którego w kopii ciąg zaczyna się od „PN-EN 60068-2-75:2000 PN-EN 60068-2-75:2015-01 PN-EN 62262…”; sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 9. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 21.08.2025 do 01.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach i żadna nie jest zawieszona.

PRZEDMIOT I ZAKRES. Obudowy urządzeń elektrycznych — AB 001, AB 044, AB 074, AB 665, AB 1552; wyroby elektrotechniczne i elektroniczne — AB 024; wyroby i wyposażenie elektryczne, telekomunikacyjne i elektroniczne — AB 261; oprawy oświetleniowe — AB 003 (w pozycji ocen bezpieczeństwa według norm serii 60598); sprzęt oświetleniowy i elektroinstalacyjny — AB 044; maszyny i urządzenia — AB 1340; urządzenia elektryczne i prefabrykowane stacje transformatorowe — AB 324. Zakresy: IK10 (AB 001), do IK10 (AB 074), od IK01 do IK10 (AB 003, AB 1340), od IK01 do IK10 oraz „IK 50J” (AB 1552), do IK 06 (AB 261), IK07, IK09 i IK10 (AB 324). Rodzaj młota podają 4 laboratoria: pionowy — próba Ehc (AB 001, AB 1340, AB 1552), sprężynowy — Ehb (AB 261); AB 044 ma w pozycji obok uderzenia o energii od 0,2 J do 20 J młotem wahadłowym (próba Eha).

OBOK TEJ NORMY. Próby młotami według PN-EN 60068-2-75 (osobny wpis w Bazie Wiedzy) stoją w tych samych pozycjach u AB 001, AB 024, AB 074, AB 1340 i AB 1552, a u AB 044, AB 261 i AB 665 w pozycji obok. Wycofaną 22-11-2022 PN-EN 50102:2001 (EN 50102, na której oparto IEC 62262) zapisują obok PN-EN 62262 cztery laboratoria: AB 044, AB 261, AB 665 i AB 1552. W pozycjach z kodem IK bez tej normy stoją PN-EN 62208 — puste obudowy do rozdzielnic niskonapięciowych (AB 044, AB 1552) — i normy opraw oświetleniowych serii 60598 (AB 003). Kod IP, którego nie może naruszyć uderzenie, opisuje PN-EN 60529 (osobny wpis w Bazie Wiedzy).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — sam kod IK nie wyznacza badania: młot, liczbę próbek, mocowanie, kondycjonowanie, badanie pod napięciem, miejsca uderzeń i kryteria przyjęcia podaje norma wyrobu; wynik „IK08” bez wskazania normy wyrobu i młota nie mówi, jak go uzyskano. Drugie — podparcie: obudowa ma stać na podporze, która pod uderzeniem przemieszcza się najwyżej o 0,1 mm; miękkie mocowanie pochłania część energii i daje wynik lepszy niż w rzeczywistości. Trzecie — liczba i rozkład uderzeń: pięć na każdą odsłoniętą ścianę, najwyżej trzy wokół jednego punktu, jeśli norma wyrobu nie stanowi inaczej. Czwarte — IK11 (50 J) istnieje dopiero od zmiany A1:2021; bez niej najwyższy stopień to IK10, a 50 J było jedynie wartością zalecaną w uwadze do tablicy. Piąte — ocena: gdy norma wyrobu nie podaje kryteriów, zmiana A1 wymaga co najmniej, by uderzenia nie naruszyły określonego kodu IP — obudowę trzeba wtedy sprawdzić także pod tym kątem. Szóste — wysokość: powyżej 2000 m n.p.m. trzeba skorygować wysokość spadania młota.

CZEGO NIE PODAJEMY. Parametrów młotów (masa, promień, wysokość spadania dla danej energii) — opisuje je IEC 60068-2-75 (osobny wpis); wymagań norm wyrobów; polskiego tekstu normy poza polem „Zakres” karty PKN. Fragment wersji skonsolidowanej ma zaznaczone zmiany (tekst usunięty i dodany obok siebie) — brzmienie po zmianie bierzemy z tekstu samej zmiany AMD1:2021.

Zasada metody

Obudowę urządzenia elektrycznego, czystą, nową i kompletną, mocuje się na sztywnej podporze (przemieszczenie pod uderzeniem nie większe niż 0,1 mm) i uderza młotem według IEC 60068-2-75 z energią odpowiadającą deklarowanemu stopniowi IK — od 0,14 J (IK01) do 20 J (IK10), a od zmiany A1:2021 do 50 J (IK11) — pięć razy w każdą odsłoniętą ścianę. Obudowa spełnia wymaganie, gdy uszkodzenia mieszczą się w kryteriach normy wyrobu, a bez nich — gdy uderzenia nie naruszyły określonego kodu IP.

Zastosowania

• Obudowy urządzeń elektrycznych i elektronicznych — kod IK od IK01 do IK10, u AB 1552 także 50 J — w zakresach 10 laboratoriów
• Oprawy oświetleniowe, sprzęt elektroinstalacyjny, maszyny i urządzenia, prefabrykowane stacje transformatorowe — w pozycjach ocen według norm wyrobu (AB 003, AB 044, AB 1340, AB 324)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 62262:2003 (wersja polska z 14-11-2024 i wersja angielska; EN 62262:2002, IEC 62262:2002 IDT) ze zmianą PN-EN 62262:2003/A1:2022-06 (EN 62262:2002/A1:2021, IEC 62262:2002/AMD1:2021 IDT)

Tytuł (PL)

Stopnie ochrony przed zewnętrznymi uderzeniami mechanicznymi zapewnianej przez obudowy urządzeń elektrycznych (Kod IK)

Title (EN)

Degrees of protection provided by enclosures for electrical equipment against external mechanical impacts (IK code)

Procedura krok po kroku

1. Norma wyrobu i status

   Ustalić normę wyrobu (obudowa, młot, liczba próbek, mocowanie, kondycjonowanie, miejsca uderzeń, kryteria); PN-EN 62262:2003 z A1:2022-06 aktualna (stan kart na 30.09.2026).

2. Przygotowanie obudowy

   Obudowa czysta, nowa, kompletna; zamocowana na sztywnej podporze (≤ 0,1 mm); warunki 15–35 °C i 86–106 kPa, jeśli norma wyrobu nie stanowi inaczej.

3. Energia i młot

   Energia według tablicy 1 dla deklarowanego kodu (IK01 0,14 J … IK10 20 J, IK11 50 J); młot według IEC 60068-2-75; powyżej 2000 m skorygować wysokość spadania.

4. Uderzenia

   Pięć uderzeń na każdą odsłoniętą ścianę, rozłożonych równomiernie, najwyżej trzy w otoczeniu tego samego punktu, jeśli norma wyrobu nie podaje innej liczby i miejsc.

5. Ocena

   Według kryteriów normy wyrobu; bez nich — żadne uszkodzenie nie może naruszyć określonego kodu IP (kryterium dodane zmianą A1).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Energia uderzenia do 50 J — osłona strefy młota i zabezpieczenie przed odpryskami obudowy; badanie pod napięciem tylko wtedy, gdy wymaga go norma wyrobu, z zasadami bezpieczeństwa elektrycznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: kod IK bez normy wyrobu nie wyznacza młota, liczby próbek ani kryteriów; IK11 (50 J) istnieje dopiero od zmiany A1:2021

Najczęstsze pytania