🌿 Kobalt i jego związki w powietrzu na stanowiskach pracy — absorpcyjna spektrometria atomowa z kuwetą grafitową; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy około 0,002 mg/m³ (720 l powietrza); NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co; PN-Z-04454:2014-08
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie kobaltu i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy absorpcyjną spektrometrią atomową z kuwetą grafitową według krajowej normy z 2014 roku. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04454:2014-08 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04291:2003 (płomieniowa AAS) wycofana 11-08-2014; według CIOP-PIB 2022 norma do nowelizacji. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Pomiary kobaltu i jego związków nieorganicznych w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 328).
W skrócie
- Norma: PN-Z-04454:2014-08 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04291:2003 (płomieniowa AAS) wycofana 11-08-2014; według CIOP-PIB 2022 norma do nowelizacji
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04454:2014-08, wersja polska; publikacja 01-08-2014, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30
- Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty): około 0,002 mg/m³ dla 720 l powietrza — 1/10 NDS
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04454:2014-08 (wersja polska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA: publikacja 01-08-2014, 8 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pola „Zastępuje” karta nie ma. Wcześniejsza norma dla tej substancji, PN-Z-04291:2003 (płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa, filtr membranowy, woda królewska i kwas azotowy(V), 0,01 mg/m³), ma etykietę „Wycofana” i datę wycofania 11-08-2014, bez pola „Zastąpiona przez” — karty nie łączą obu norm. Według artykułu CIOP-PIB z 2022 r. PN-Z-04454:2014 „wymaga nowelizacji”, bo Międzyresortowa Komisja ds. NDS i NDN zaproponowała obniżenie NDS dla frakcji respirabilnej do 0,001 mg/m³; nowej normy w katalogu PKN nie ma.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania kobaltu (nr CAS: 7440-48-4) i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem absorpcyjnej spektrometrii atomowej z kuwetą grafitową. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie kobaltu i jego związków, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi około 0,002 mg/m3 (dla objętości powietrza 720 l)”.
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 328 „Kobalt [7440-48-4] i jego związki nieorganiczne − w przeliczeniu na Co”: NDS 0,02 mg/m³, bez NDSCh i bez dopisku o frakcji; przepisy przejściowe aktów zmieniających kobaltu nie wymieniają. Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty (około 0,002 mg/m³) to 1/10 NDS. Wynik podaje się jako kobalt, nie jako masę związku. § 16 rozporządzenia o badaniach i pomiarach (tekst jednolity Dz.U. 2025 poz. 949): badania i pomiary wykonuje się metodami z Polskich Norm, a w ich braku — metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria z § 15; ta norma jest aktualną Polską Normą, przepis nie wymienia jej z nazwy.
PRZEBIEG WEDŁUG PROCEDURY CIOP-PIB (drugie źródło; liczby procedury, nie normy). E. Gawęda, „Kobalt i jego związki – metoda oznaczania” (Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2010, nr 1(63)) — procedura o tej samej oznaczalności co karta normy z 2014 r., około 0,002 mg/m³ dla 720 l powietrza. Przez filtr membranowy przepuszcza się do 720 l powietrza ze strumieniem do 2 l/min (dozymetria indywidualna) albo do 20 l/min (pomiar stacjonarny); filtry z próbkami można przechowywać w chłodziarce 2 tygodnie. Próbkę traktuje się najpierw wodą królewską w temperaturze pokojowej, potem mineralizuje na płycie grzejnej kolejno w wodzie królewskiej i w stężonym kwasie azotowym, a roztwór do analizy sporządza w rozcieńczonym kwasie azotowym i oznacza kobalt absorpcyjną spektrometrią atomową z kuwetą grafitową. Nowelizacja z 2022 r. (P. Wasilewski, nr 1(111)) stosuje filtr z estrów celulozy, mineralizację w kwasie azotowym(V) i chlorowodorowym w podwyższonej temperaturze, długość fali 242,5 nm i zakres 0,0001–0,002 mg/m³ dla 2880 l powietrza.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04454:2014-08 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (8 stron). Nie wiemy, czy norma przyjęła filtr, mineralizację i warunki procedury z 2010 r. bez zmian, i nie podajemy programu temperaturowego kuwety, modyfikatora ani danych walidacyjnych normy.
Zasada metody
Aerozol kobaltu i jego związków zatrzymuje się na filtrze membranowym, próbkę mineralizuje w wodzie królewskiej i stężonym kwasie azotowym, a kobalt w roztworze w rozcieńczonym kwasie azotowym oznacza absorpcyjną spektrometrią atomową z kuwetą grafitową (procedura CIOP-PIB 2010; karta normy: AAS z kuwetą grafitową, około 0,002 mg/m³ dla 720 l). Wynik w przeliczeniu na Co porównuje się z NDS 0,02 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 328).
Zastosowania
- Pomiary kobaltu i jego związków nieorganicznych w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 328)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04291:2003 (płomieniowa AAS) wycofana 11-08-2014; według CIOP-PIB 2022 norma do nowelizacji |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04454:2014-08, wersja polska; publikacja 01-08-2014, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30 |
| Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty) | około 0,002 mg/m³ dla 720 l powietrza — 1/10 NDS |
| Wartość dopuszczalna, wobec której ocenia się wynik | NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co, bez NDSCh — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 328 |
| Pobieranie i mineralizacja (procedura CIOP-PIB 2010) | filtr membranowy; do 720 l, ≤ 2 l/min (indywidualnie) lub ≤ 20 l/min (stacjonarnie); woda królewska i stężony kwas azotowy; roztwór w rozcieńczonym kwasie azotowym |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04454:2014-08 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie kobaltu i jego związków na stanowiskach pracy metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej z kuwetą grafitową
- Title (EN)
- Air purity protection — Determination of cobalt and its compounds at workplaces by graphite furnace atomic absorption spectrometry
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: PN-Z-04454:2014-08 aktualna (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Procedura CIOP-PIB 2010: filtr membranowy w oprawce, do 720 l powietrza, do 2 l/min (indywidualnie) lub do 20 l/min (stacjonarnie); filtry w chłodziarce do 2 tygodni.
-
Mineralizacja
Woda królewska w temperaturze pokojowej, potem na płycie grzejnej woda królewska i stężony kwas azotowy; roztwór w rozcieńczonym kwasie azotowym (procedura CIOP-PIB 2010).
-
Oznaczanie
Absorpcyjna spektrometria atomowa z kuwetą grafitową (karta PKN); najmniejsze oznaczalne stężenie około 0,002 mg/m³ dla 720 l.
-
Wynik i ocena
Stężenie kobaltu w mg/m³ w przeliczeniu na Co; porównanie z NDS 0,02 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrometr absorpcji atomowej z kuwetą grafitową | Technika normy według karty PKN; programu temperaturowego normy nie znamy (w nowelizacji CIOP-PIB 2022 — 242,5 nm) | — |
| Filtry membranowe w oprawkach i pompa ssąca | Procedura CIOP-PIB 2010: do 720 l powietrza, do 2 l/min lub do 20 l/min | — |
| Płyta grzejna i zlewki teflonowe | Mineralizacja filtrów (procedura CIOP-PIB 2010) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Woda królewska | — | Do wstępnego traktowania i mineralizacji (procedura CIOP-PIB 2010) |
| Kwas azotowy(V) stężony i rozcieńczony | 7697-37-2 | Mineralizacja i roztwór do analizy (procedura CIOP-PIB 2010) |
| Roztwór wzorcowy kobaltu | — | Do krzywej wzorcowej (procedura CIOP-PIB 2010); stężeń normy nie znamy |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Czynności ze stężonymi kwasami wykonuje się w środkach ochrony indywidualnej pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2022)
- UWAGA MERYTORYCZNA: NDS dotyczy kobaltu i jego związków nieorganicznych w przeliczeniu na Co — wynik podaje się jako kobalt, nie jako masę związku
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04454:2014-08 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie kobaltu i jego związków na stanowiskach pracy metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej z kuwetą grafitową”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Determination of cobalt and its compounds at workplaces by graphite furnace atomic absorption spectrometry”.
Na czym polega ta metoda?
Aerozol kobaltu i jego związków zatrzymuje się na filtrze membranowym, próbkę mineralizuje w wodzie królewskiej i stężonym kwasie azotowym, a kobalt w roztworze w rozcieńczonym kwasie azotowym oznacza absorpcyjną spektrometrią atomową z kuwetą grafitową (procedura CIOP-PIB 2010; karta normy: AAS z kuwetą grafitową, około 0,002 mg/m³ dla 720 l). Wynik w przeliczeniu na Co porównuje się z NDS 0,02 mg/m³ (Dz.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna, bez adnotacji o wycofaniu; wcześniejsza PN-Z-04291:2003 (płomieniowa AAS) wycofana 11-08-2014; według CIOP-PIB 2022 norma do nowelizacji; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04454:2014-08, wersja polska; publikacja 01-08-2014, 8 stron, KT 159, ICS 13.040.30; Najmniejsze oznaczalne stężenie (z karty): około 0,002 mg/m³ dla 720 l powietrza — 1/10 NDS; Wartość dopuszczalna, wobec której ocenia się wynik: NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co, bez NDSCh — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 328.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrometr absorpcji atomowej z kuwetą grafitową, Filtry membranowe w oprawkach i pompa ssąca, Płyta grzejna i zlewki teflonowe.
Gdzie stosuje się to badanie?
Pomiary kobaltu i jego związków nieorganicznych w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 328).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Czynności ze stężonymi kwasami wykonuje się w środkach ochrony indywidualnej pod sprawnie działającym wyciągiem laboratoryjnym (procedura CIOP-PIB 2022); UWAGA MERYTORYCZNA: NDS dotyczy kobaltu i jego związków nieorganicznych w przeliczeniu na Co — wynik podaje się jako kobalt, nie jako masę związku.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04454.