🌿 Kobalt i jego związki w powietrzu na stanowiskach pracy — absorpcyjna spektrometria atomowa z kuwetą grafitową; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy około 0,002 mg/m³ (720 l powietrza); NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co; PN-Z-04454:2014-08

Środowisko PN-Z-04454

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania kobaltu (nr CAS: 7440-48-4) i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem absorpcyjnej spektrometrii atomowej z kuwetą grafitową. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie kobaltu i jego związków, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi około 0,002 mg/m3 (dla objętości powietrza 720 l)” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje filtra, sposobu mineralizacji ani frakcji. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o kobalcie (przeszukanie 05.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 328: „Kobalt [7440-48-4] i jego związki nieorganiczne − w przeliczeniu na Co” — NDS 0,02 mg/m³, bez NDSCh, bez notacji „skóra” i bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, około 0,002 mg/m³, to około 10 % NDS.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04454:2014-08 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 01-08-2014, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04454” (05.10.2026) zwraca tylko tę normę; wśród 50 pierwszych wyników hasła „kobaltu” normy o kobalcie w powietrzu na stanowiskach pracy to ta norma oraz wycofane PN-Z-04291:2003 (płomieniowa AAS; według swojej karty wycofana 11-08-2014, zastępowała arkusze PN-Z-04161-01 i -02:1986) i PN-Z-04161-01/-02:1986.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04454 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 26.01.2026 i 02.07.2026) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-Z-04454:2014-08” — AB 632, obok instrukcji IB-09 wydanie 1 z dnia 01.08.2023 r.; „PN-Z-04454:2014” (bez miesiąca) — AB 849. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04454”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026. Wycofaną PN-Z-04291:2003 o kobalcie powołuje w aktualnych dokumentach PCA 8 innych laboratoriów (AB 340, AB 418, AB 481, AB 484, AB 647, AB 719, AB 1144, AB 1642) — opisuje ją osobny wpis tej bazy.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 632 — środowisko pracy, powietrze, próbki powietrza pobrane na filtry: stężenie i zawartość kobaltu i jego związków nieorganicznych w przeliczeniu na Co, frakcja wdychalna, 0,00138–0,0417 mg/m³ (0,001–0,03 mg w próbce). AB 849 — środowisko pracy, powietrze, próbki powietrza pobrane na filtry: stężenie i zawartość kobaltu i jego związków nieorganicznych w przeliczeniu na Co, 0,0006–0,056 mg/m³ (0,0004–0,04 mg w próbce). Technika: absorpcyjna spektrometria atomowa z atomizacją elektrotermiczną (ETAAS) — oba laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — dwie normy jednej substancji: tę samą wielkość 8 laboratoriów oznacza według wycofanej PN-Z-04291:2003 (płomieniowa AAS), a tylko 2 według aktualnej PN-Z-04454:2014-08; karta nowej normy nie ma pola „Zastępuje”, więc nie piszemy, że jedna zastąpiła drugą. Drugie — frakcja: AB 632 opisuje frakcję wdychalną, AB 849 frakcji nie podaje, a pozycja wykazu NDS nie ma dopisku o frakcji — sprawozdanie powinno podać, co pobrano. Trzecie — przeliczenie: NDS i oba zakresy dotyczą kobaltu w przeliczeniu na Co, nie masy związków. Czwarte — dolna granica: AB 849 zaczyna od 0,0006 mg/m³, AB 632 od 0,00138 mg/m³, czyli poniżej oznaczalności z karty (około 0,002 mg/m³ dla 720 l), co wymaga warunków innych niż w karcie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy filtra, strumienia powietrza, sposobu mineralizacji, odczynników, długości fali, programu temperaturowego kuwety ani obliczeń.

Zasada metody

Kobalt i jego związki w powietrzu stanowiska pracy oznacza się absorpcyjną spektrometrią atomową z kuwetą grafitową; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty PKN — około 0,002 mg/m³ dla 720 l powietrza. Wynik w mg/m³ w przeliczeniu na Co porównuje się z NDS 0,02 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — kobalt i jego związki — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów (8 innych stosuje wycofaną PN-Z-04291:2003)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,02 mg/m³ w przeliczeniu na Co (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 328 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04454:2014-08

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie kobaltu i jego związków na stanowiskach pracy metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej z kuwetą grafitową

Title (EN)

Air purity protection — Determination of cobalt and its compounds at workplaces by graphite furnace atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   720 l powietrza przy oznaczalności około 0,002 mg/m³ (karta PKN); filtra i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Przygotowanie próbki

   Szczegółów NIE PODAJEMY — karta ich nie opisuje.

3. Analiza

   Absorpcyjna spektrometria atomowa z kuwetą grafitową (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie kobaltu w przeliczeniu na Co w mg/m³; porównanie z NDS 0,02 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kobalt i jego związki — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: większość laboratoriów oznacza kobalt w powietrzu według wycofanej PN-Z-04291:2003; tę normę mają w zakresie 2 laboratoria

Najczęstsze pytania