🏗️ Kleje do płytek ceramicznych — czas otwarty i przyczepność przy odrywaniu (pull-off), spływ płytki, wytrzymałość na ścinanie klejów dyspersyjnych i reaktywnych, odkształcenie poprzeczne klejów cementowych; PN-EN 12004-2

Budownictwo PN-EN 12004-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. EN 12004-2:2017 (rozdz. 1) określa metody wyznaczania cech klejów do wewnętrznego i zewnętrznego układania płytek ceramicznych; nie zawiera wymagań dotyczących właściwości ani zaleceń projektowania i układania płytek. Metody: czas otwarty (8.1), spływ (8.2), przyczepność klejów cementowych (8.3), wytrzymałość na ścinanie klejów dyspersyjnych (8.4) i klejów na bazie żywic reaktywnych (8.5), odkształcenie poprzeczne klejów cementowych (8.6). Według uwagi w rozdz. 1 kleje do płytek ceramicznych mogą służyć także do innych płytek (z kamienia naturalnego i aglomerowanego), jeżeli im nie szkodzą. Powołania normatywne: EN 196-1:2016, EN 459-2, EN 1067, EN 12004-1, EN 14411 i EN ISO 15605. Pole „Zakres” karty PKN PN-EN 12004-2:2017-03 (wersja polska), fragment: „W niniejszej Normie Europejskiej określono metody oznaczania charakterystyk klejów stosowanych do mocowania płytek ceramicznych wewnątrz i na zewnątrz. W niniejszej Normie Europejskiej nie podano wymagań odnośnie do właściwości użytkowych ani zaleceń dotyczących wzornictwa i mocowania płytek ceramicznych.” Polska wersja nazywa metody: oznaczanie czasu otwartego, spływu, przyczepności dla klejów cementowych, wytrzymałości na ścinanie klejów dyspersyjnych i klejów na bazie żywic reaktywnych oraz odkształcenia poprzecznego klejów cementowych.

WARUNKI, MATERIAŁY, MIESZANIE (rozdz. 3–6). Próbka kleju — co najmniej 2 kg według EN ISO 15605 i EN 1067. Warunki standardowe: (23 ± 2) °C, (50 ± 5) % wilgotności względnej i prędkość powietrza poniżej 0,2 m/s; tolerancja czasu badania po kondycjonowaniu: 6 h ±15 min, 7 d ±3 h, 14 d ±6 h, 21 d ±9 h, 28 d ±12 h. Materiały kondycjonuje się co najmniej 24 h, klej musi być w okresie przydatności, a płytki — nieużywane, czyste i suche. Podłoże: płyta betonowa grubości co najmniej 35 mm, o wilgotności poniżej 3 % masy (metoda karbidowa), nasiąkliwości powierzchni po 4 h od 0,5 cm³ do 1,5 cm³ i przyczepności co najmniej 1,5 N/mm², z powierzchnią jak po zatarciu packą drewnianą (wykonanie płyty — zał. A). Inne podłoże można stosować po uzgodnieniu, jeśli zaleca je producent kleju; zgodność wykazuje się metodą czasu otwartego — wymaganie jest spełnione przy wyniku > 0,5 N/mm² albo zniszczeniu kohezyjnym w podłożu. Klej cementowy przygotowuje się z ilością wody albo cieczy podaną przez producenta (przy przedziale — średnia), co najmniej 2 kg, w mieszarce według EN 196-1:2016, 4.4, na wolnych obrotach (140 ± 5) obr./min i (62 ± 5) obr. ruchu planetarnego: ciecz do misy, wsypanie proszku, 30 s mieszania, zgarnięcie w ciągu 1 min, 1 min mieszania, dojrzewanie według producenta i jeszcze 15 s mieszania. Kleje dyspersyjne i reaktywne gotowe do użycia przygotowuje się według instrukcji producenta.

CZAS OTWARTY (8.1). Płytki szkliwione o porowatym czerepie, grupa BIII według EN 14411, nasiąkliwość (15 ± 3) % masy, grubość 7–10 mm, profil spodu płytszy niż 0,25 mm, docięte do (50 ± 1) × (50 ± 1) mm. Na płytę betonową nakłada się cienką warstwę kleju pacą gładką, potem grubszą i przeczesuje pacą zębatą 6 × 6 mm o rozstawie 12 mm, trzymaną pod kątem ok. 60°. Po 5, 10, 20 i 30 min układa się w ciągu 30 s co najmniej po 10 płytek w odstępach 50 mm (na nie więcej niż czterech pasmach kleju) i obciąża każdą siłą (20 ± 0,05) N przez 30 s. Po 27 dniach w warunkach standardowych do płytek przykleja się metalowe płytki do odrywania 50 × 50 mm, grubości co najmniej 10 mm, klejem wysokiej wytrzymałości (np. epoksydowym), a po kolejnych 24 h odrywa się je siłą rosnącą (250 ± 50) N/s, przyłożoną bez zginania. Przyczepność pojedynczą As = L/A (A = 2500 mm²) podaje się z dokładnością do 0,1 N/mm². Dla każdego odstępu czasu: średnia z 10 wartości, odrzucenie wartości poza ±20 % średniej, nowa średnia, jeśli zostało co najmniej pięć wartości, a przy mniej niż pięciu — powtórzenie badania; przeważający rodzaj zniszczenia według zał. B. Czas otwarty w minutach to najdłuższy odstęp, po którym klej spełnia wymaganie przyczepności z EN 12004-1.

SPŁYW (8.2). Płytka prasowana na sucho, grupa BIa według EN 14411 (nasiąkliwość ≤ 0,5 % masy), nieszkliwiona, z płaską powierzchnią klejenia, (100 ± 1) × (100 ± 1) mm, masa (200 ± 10) g, grubość 8–10 mm. Do płyty betonowej mocuje się ściskami stalową listwę tak, by po ustawieniu płyty w pionie jej dolna krawędź była pozioma; pod listwą — taśma maskująca szerokości 25 mm. Klej nakłada się jak w 8.1, przeczesuje prostopadle do listwy, taśmę natychmiast zdejmuje, przy listwie ustawia dwie przekładki ze stali nierdzewnej 25 × 25 × 10 mm i po 2 min układa płytkę, obciążając ją siłą (50 ± 0,1) N. Szczelinę między listwą a płytką mierzy się suwmiarką w trzech punktach z dokładnością ±0,1 mm; po (30 ± 5) s zdejmuje się obciążnik i przekładki, płytę ostrożnie ustawia w pionie i po (20 ± 2) min mierzy szczelinę ponownie w tych samych punktach. Największy spływ płytki pod własnym ciężarem to różnica odczytów; badanie wykonuje się na 3 płytkach dla każdego kleju, wyniki w mm (pojedyncze i średnia).

POZOSTAŁE METODY (spis treści; treści nie przeczytaliśmy). 8.3 — przyczepność klejów cementowych (C), 8.4 — wytrzymałość na ścinanie klejów dyspersyjnych (D), 8.5 — wytrzymałość na ścinanie klejów na bazie żywic reaktywnych (R), 8.6 — odkształcenie poprzeczne klejów cementowych (C). Załącznik A (normatywny) opisuje płytę betonową do badań (wykonanie, kondycjonowanie, nasiąkliwość powierzchni, przyczepność), a załącznik B — rodzaje zniszczenia: adhezyjne (AF-S albo AF-T), kohezyjne w kleju (CF-A) oraz kohezyjne w podłożu albo w płytce (CF-S albo CF-T). Sprawozdanie (rozdz. 7) zawiera m.in. miejsce, datę i godzinę pobrania próbki, rodzaj i nazwę handlową kleju, warunki badania, ilość wody albo cieczy (kleje cementowe), wartości pojedyncze i średnie oraz — tam, gdzie wymagane — rodzaj zniszczenia.

WYDANIA. EN 12004-2:2017 (CEN/TC 67 „Ceramic tiles”; zatwierdzona przez CEN 15 lipca 2016) zastąpiła EN 1308:2007, EN 1323:2007, EN 1324:2007, EN 1346:2007, EN 1348:2007, EN 12002:2008 i EN 12003:2008; sprzeczne normy krajowe należało wycofać najpóźniej w sierpniu 2017. EN 12004 ma dwie części: 1 — wymagania, ocena i weryfikacja stałości właściwości użytkowych, klasyfikacja i oznakowanie; 2 — metody badań. W katalogu iTeh (odczyt 27.10.2026) EN 12004-2:2017 ma status „Published” i etap „9093 – Decision to confirm – Review Enquiry”.

STATUS (stan karty PKN na 27.10.2026). Karta PN-EN 12004-2:2017-03 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 07-09-2018, 38 stron, Sektor Chemii, KT 184 Klejów, „Wprowadza: EN 12004-2:2017 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 1323:2008, PN-EN 1324:2008, PN-EN 1346:2008, PN-EN 1308:2008, PN-EN 12002:2010, PN-EN 12003:2010, PN-EN 1348:2008” (wszystkie w wersji polskiej), ICS 83.180 i 91.100.10. Wyszukiwarka PKN, hasło „EN 12004” (27.10.2026): obok jest wersja angielska PN-EN 12004-2:2017-03 oraz część 1 — PN-EN 12004-1:2017-03 (wersja polska i angielska); PN-EN 12004+A1:2012 (wersja angielska) jest wycofana i zastąpiona przez PN-EN 12004-1:2017-03, a wcześniejsze wydania PN-EN 12004 (2002, 2007, 2008) są wycofane.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 27.10.2026 i aktualne dokumenty PCA pobrane tego dnia). Numer 12004-2 stoi w 33 rekordach u 5 polskich laboratoriów: AB 023 (13), AB 054 (7), AB 499 (7), AB 556 (5), AB 1703 (1). We wszystkich 5 aktualnych dokumentach PCA norma jest w tych samych 33 wierszach; żadna pozycja nie jest zawieszona. Zapisy: „PN-EN 12004-2” bez roku (AB 023), „EN 12004-2” (AB 054) i „PN-EN 12004-2:2017-03” (AB 499, AB 556, AB 1703). W AB 499 i AB 1703 w tych samych pozycjach stoją też normy zastąpione przez EN 12004-2: PN-EN 1348:2008 „N”, PN-EN 1346:2008, PN-EN 1308:2008, PN-EN 1324:2008 „N” i PN-EN 12002:2010 (AB 499) oraz PN-EN 1348:2008 „N” (AB 1703); AB 054 ma oprócz pozycji z EN 12004-2 osobne pozycje z PN-EN 1348:2008, PN-EN 1308:2008, PN-EN 1346:2008, PN-EN 12002:2010, PN-EN 1324:2008 i PN-EN 12003:2010. Według legend PCA „E” przy przedmiocie (AB 023, AB 054) oznacza elastyczny zakres akredytacji, a „N” — metodę stosowaną w działaniach właściwych dla notyfikacji według rozporządzenia (UE) nr 305/2011. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 12004-2”) pokazuje 9 laboratoriów: tych 5 polskich i 4 czeskie (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 27.10.2026).

PRZEPISY. W pozycjach „ocena właściwości użytkowych” w systemie 3 według rozporządzenia (UE) nr 305/2011 (decyzja Komisji 99/470/WE, kleje do płytek) laboratoria podają jako zharmonizowaną specyfikację techniczną normę wyrobu EN 12004:2007+A1:2012 (AB 054, AB 499, AB 1703), a AB 054 także EN 12004-1:2017. Wymagań i klas klejów nie podajemy.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 023 — kleje i wyroby z połączeniami klejowymi: czas otwarty, przyczepność początkowa, po zanurzeniu w wodzie, po starzeniu termicznym i po cyklach zamrażania i rozmrażania (pull-off, 0,6–16 kN), wytrzymałość na ścinanie początkowa, po zanurzeniu w wodzie, po starzeniu termicznym i w podwyższonej temperaturze (0,001–10 kN), odkształcenie poprzeczne, spływ; także czas otwarty w pozycji „systemy izolacji cieplnej i ich komponenty” (0,001–16 kN). AB 054 — kleje do płytek: czas otwarty i wytrzymałość na rozciąganie (pull-off, 0,1–15 kN), wytrzymałość na ścinanie (0,05–12 kN), odkształcenie poprzeczne i spływ (0–20,0 mm); w pozycjach „płytki ceramiczne” — wytrzymałość na rozciąganie i ścinanie. AB 499 — kleje cementowe i dyspersyjne: czas otwarty (0,4–8,0 kN), przyczepność klejów cementowych (początkowa, po zanurzeniu w wodzie, po starzeniu termicznym, po cyklach zamrażania i rozmrażania), wytrzymałość na ścinanie klejów dyspersyjnych (także w podwyższonej temperaturze; 0,2–10,0 kN), odkształcenie poprzeczne (0,1–20,0 mm), spływ (0,0–10,0 mm). AB 556 — czas otwarty i przyczepność w czterech wariantach (0,1–18,0 kN), odkształcenie poprzeczne (0,2–40 mm) i wytrzymałość na ścinanie (0,1–20 kN) metodą stałego przyrostu obciążenia, spływ. AB 1703 — przyczepność początkowa, po zanurzeniu w wodzie, po starzeniu termicznym i po cyklach zamrażania i rozmrażania (0,3–6 kN).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — czas otwarty nie jest mierzony wprost: to najdłuższy z badanych odstępów (5, 10, 20, 30 min), po którym przyczepność spełnia wymaganie EN 12004-1 (8.1.4); bez tego wymagania liczba minut nic nie znaczy. Drugie — odrzucanie wyników: wartości poza ±20 % średniej odpadają, a gdy z 10 zostanie mniej niż pięć, badanie się powtarza; średnia ze wszystkich dziesięciu bez tej procedury nie jest wynikiem według normy. Trzecie — rodzaj zniszczenia (zał. B: AF-S/AF-T, CF-A, CF-S/CF-T) jest częścią wyniku przyczepności. Czwarte — podłoże: płyta betonowa musi spełniać wymagania 5.3.1 (≥ 35 mm, wilgotność < 3 %, nasiąkliwość powierzchni 0,5–1,5 cm³ po 4 h, przyczepność ≥ 1,5 N/mm²); inne podłoże — tylko po uzgodnieniu i z próbą zgodności. Piąte — czas: badanie poza oknem z tabeli 1 (np. 28 d ±12 h) jest niezgodne z normą. Szóste — typ kleju decyduje o metodzie: przyczepność (odrywanie) bada się dla klejów cementowych (C), a wytrzymałość na ścinanie — dla klejów dyspersyjnych (D) i na bazie żywic reaktywnych (R). Siódme — wydanie: w AB 499 i AB 1703 obok PN-EN 12004-2:2017-03 stoją normy, które EN 12004-2 zastąpiła; sprawozdanie według rozdz. 7 podaje numer i rok wydania normy, więc z niego widać, którą metodą wykonano badanie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytany fragment EN 12004-2:2017 kończy się na pkt 8.2.4. Nie podajemy przebiegu badań przyczepności (8.3) i wytrzymałości na ścinanie (8.4–8.5), badania odkształcenia poprzecznego (8.6), wykonania płyty betonowej (zał. A) ani opisu rodzajów zniszczenia (zał. B); wymagań i klasyfikacji klejów (EN 12004-1) ta część nie zawiera.

Zasada metody

Klej przygotowany w warunkach standardowych ((23 ± 2) °C, (50 ± 5) %) nakłada się pacą zębatą 6 × 6 mm na płytę betonową o określonej nasiąkliwości i przyczepności i układa na nim płytki ceramiczne: czas otwarty wyznacza się z przyczepności płytek ułożonych po 5, 10, 20 i 30 min, oderwanych po 27 dniach i kolejnych 24 h przy przyroście siły (250 ± 50) N/s (As = L/A, A = 2500 mm²), a spływ — z przesunięcia płytki 100 × 100 mm po ustawieniu płyty w pionie na 20 min; pozostałe metody to przyczepność (kleje C), wytrzymałość na ścinanie (D, R) i odkształcenie poprzeczne (C) (EN 12004-2:2017, rozdz. 4–8).

Zastosowania

• Kleje cementowe (C), dyspersyjne (D) i z żywic reaktywnych (R) do wewnętrznego i zewnętrznego układania płytek ceramicznych (EN 12004-2:2017, rozdz. 1)
• Badania do klasyfikacji i oceny właściwości użytkowych klejów według EN 12004-1 — w zakresach z decyzją Komisji 99/470/WE (system 3)
• Zgodność kleju z innym podłożem zalecanym przez producenta — metodą czasu otwartego (5.3.2)
• W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów; zakresy siły od 0,001 kN do 20 kN, odkształcenie poprzeczne do 40 mm

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 12004-2:2017-03 (wersja polska i wersja angielska; wprowadza EN 12004-2:2017 [IDT])

Tytuł (PL)

Kleje do płytek ceramicznych — Część 2: Metody badań

Title (EN)

Adhesives for ceramic tiles — Part 2: Test methods

Procedura krok po kroku

1. Próbka i kondycjonowanie

   Co najmniej 2 kg kleju (EN ISO 15605, EN 1067); materiały ≥ 24 h w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) %; klej w okresie przydatności (rozdz. 3–5).

2. Przygotowanie kleju

   Cementowy: ilość wody według producenta, mieszanie 30 s + zgarnięcie w ciągu 1 min + 1 min, dojrzewanie, 15 s; dyspersyjny i reaktywny — według producenta (rozdz. 6).

3. Czas otwarty

   Klej przeczesany pacą 6 × 6 mm; płytki BIII po 5, 10, 20, 30 min, obciążenie 20 N przez 30 s; po 27 d przyklejenie płytek do odrywania, po 24 h oderwanie przy (250 ± 50) N/s; czas otwarty względem wymagania EN 12004-1 (8.1).

4. Spływ

   Płytka BIa 100 × 100 mm przy przekładkach 25 mm, obciążenie 50 N przez (30 ± 5) s, płyta w pionie, odczyt szczeliny po (20 ± 2) min w trzech punktach; 3 płytki (8.2).

5. Przyczepność, ścinanie, odkształcenie poprzeczne

   Według 8.3 (kleje C), 8.4 (D), 8.5 (R) i 8.6 (C) z rodzajem zniszczenia według zał. B. Przebiegu NIE PODAJEMY. PN-EN 12004-2:2017-03 — aktualna (stan karty PKN na 27.10.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma ostrzega, że może dotyczyć niebezpiecznych materiałów i czynności, i nie omawia wszystkich zagadnień bezpieczeństwa — praktykę bezpieczną ustala użytkownik (rozdz. 1)
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik przyczepności bez procedury odrzucania (±20 %, co najmniej 5 z 10) i bez rodzaju zniszczenia nie jest wynikiem według normy (8.1.4)

Najczęstsze pytania