🔊 Kalibratory akustyczne — wymagania dla klas LS (wzorzec laboratoryjny), 1 i 2, pistonfony LS/M i 1/M, warunki odniesienia (23 °C, 101,325 kPa, 50 %), poziom i częstotliwość nominalna, czas stabilizacji do 30 s, kryterium zgodności z niepewnością pomiaru; PN-EN IEC 60942
Krótko: o co chodzi
Wymagania techniczne dla trzech klas kalibratorów akustycznych: LS (wzorzec laboratoryjny), 1 i 2, z oznaczeniami LS/M i 1/M dla pistonfonów wymagających poprawki na ciśnienie statyczne. Badanie wykonuje się według normy PN-EN IEC 60942:2018-06 (wersja polska; wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT]); STATUS (odczyt 17.11.2026): KPKarta PKN: PN-EN IEC 60942:2018-06 — wersja polska (publikacja 06-12-2019), tytuł „Elektroakustyka -- Kalibratory akustyczne”, 58 stron, KT 105 Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu, wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT], zastępuje PN-EN 60942:2005; karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh: IEC 60942:2017 — opublikowana 29-11-2017, etap PPUB (publikacja wydana). Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Kalibratory akustyczne klas LS, 1 i 2 oraz pistonfony LS/M i 1/M (IEC 60942:2017, rozdz. 1, tablica 1), Wyznaczanie skuteczności ciśnieniowej mikrofonów pomiarowych i sprawdzanie lub regulacja czułości mierników poziomu dźwięku i układów akustycznych (wprowadzenie), Kalibratory klasy 1 do mierników poziomu dźwięku klasy 1, klasy 2 — do mierników klasy 2 według IEC 61672-1.
W skrócie
- Norma: PN-EN IEC 60942:2018-06 (wersja polska; wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT])
- Kategoria: Metrologia
- Kroków procedury: 4
- STATUS (odczyt 17.11.2026): KPKarta PKN: PN-EN IEC 60942:2018-06 — wersja polska (publikacja 06-12-2019), tytuł „Elektroakustyka -- Kalibratory akustyczne”, 58 stron, KT 105 Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu, wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT], zastępuje PN-EN 60942:2005; karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh: IEC 60942:2017 — opublikowana 29-11-2017, etap PPUB (publikacja wydana).
- Klasy i oznaczenia (rozdz. 1, tablica 1): LS, LS/M, 1, 1/M, 2; M — pistonfon z poprawką na ciśnienie statyczne
- Warunki odniesienia (rozdz. 4): 23 °C; 101,325 kPa; 50 % wilgotności względnej
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 IEC 60942:2017 norma określa wymagania techniczne dla trzech klas kalibratorów akustycznych: klasy LS (wzorzec laboratoryjny), klasy 1 i klasy 2. Granice akceptacji są najmniejsze dla klasy LS i największe dla klasy 2; kalibratory klasy LS używa się zwykle tylko w laboratorium, a klasy 1 i 2 uważa się za kalibratory do pracy w terenie. Kalibrator klasy 1 jest przeznaczony przede wszystkim do mierników poziomu dźwięku klasy 1, a klasy 2 — do mierników klasy 2 według IEC 61672-1. Granice akceptacji dla klasy LS opierają się na użyciu mikrofonu wzorcowego laboratoryjnego (IEC 61094-1), a dla klas 1 i 2 — mikrofonu wzorcowego roboczego (IEC 61094-4). Norma nie obejmuje wymagań dla równoważnych poziomów ciśnienia akustycznego w polu swobodnym lub rozproszonym ani innych funkcji kalibratora (np. paczek tonów).
WEDŁUG TEKSTU IEC 60942:2017 (próbka wydawcy w wersji angielskiej: spis treści, przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–4 i 5.1 do 5.1.10). Normę przygotował komitet IEC TC 29 (Elektroakustyka); czwarte wydanie zastępuje trzecie z 2003 r. i jest rewizją techniczną. Zmiany według przedmowy: usunięto oznaczenia klas LS/C, 1/C i 2/C; dodano oznaczenia LS/M i 1/M przeznaczone dla pistonfonów; wprowadzono kryterium zgodności, według którego zgodność wykazuje się, gdy zmierzone odchylenia od wartości projektowych nie przekraczają granic akceptacji, a niepewność pomiaru nie przekracza odpowiedniej niepewności maksymalnej dopuszczalnej; zmieniono badanie krótkookresowych wahań poziomu, część warunków badań środowiskowych (aby uniknąć oblodzenia) i dodano alternatywne badanie odporności na pola o częstotliwości radiowej w komorach TEM. Wprowadzenie wymienia dwa główne zastosowania kalibratorów: wyznaczanie skuteczności ciśnieniowej określonych modeli mikrofonów w określonych konfiguracjach oraz sprawdzanie lub regulację ogólnej czułości przyrządów i układów pomiarowych akustyki; poziom wytwarzany przez niektóre kalibratory zależy od ciśnienia statycznego.
DEFINICJE I WARUNKI ODNIESIENIA (rozdz. 3 i 4). Kalibrator akustyczny — urządzenie wytwarzające sinusoidalne ciśnienie akustyczne o określonym poziomie i częstotliwości po sprzężeniu z określonymi modelami mikrofonów w określonych konfiguracjach; pistonfon — kalibrator, w którym ciśnienie powstaje w stałej objętości powietrza przez ruch jednego lub kilku tłoków. Norma rozróżnia poziom ciśnienia akustycznego określony (dla klasy LS — dla egzemplarza, dla klas 1 i 2 — dla wszystkich egzemplarzy modelu), nominalny (zaokrąglony do 1 dB, do oznakowania) i główny, analogicznie częstotliwość określoną, nominalną (często zaokrągloną według ISO 266) i główną; wartość odniesienia poziomu wynosi 20 µPa. Definiuje też powtórzenie (ponowne sprzężenie mikrofonu po jego całkowitym wyjęciu), sumę zniekształceń i szumu (w %), płaszczyznę odniesienia, efektywną objętość obciążenia mikrofonu (mm³) i granicę akceptacji. Warunki odniesienia: temperatura powietrza 23 °C, ciśnienie statyczne 101,325 kPa, wilgotność względna 50 %.
WYMAGANIA OGÓLNE (5.1). Kalibrator wielopoziomowy i wieloczęstotliwościowy musi spełniać wymagania tej samej klasy dla wszystkich kombinacji, dla których instrukcja deklaruje zgodność; przejściówki są integralną częścią kalibratora. Kalibrator klasy LS ma indywidualną kartę wzorcowania (6.2), a dla klas 1 i 2 poziomy i częstotliwości określone podaje instrukcja, każdy poziom jako wartość bezwzględną. Pistonfony klas LS i 1 wymagające poprawki na wpływ ciśnienia statycznego oznacza się literą „M” (tablica 1: LS, LS/M, 1, 1/M, 2); poprawki i ich niepewności dla prawdopodobieństwa rozszerzenia 95 % podaje instrukcja, a kalibrator LS/M i 1/M ma barometr albo instrukcja określa wymagania dla barometru. Pozostałe kalibratory nie mogą wymagać poprawek na żadne warunki środowiskowe. Czas stabilizacji poziomu i częstotliwości od włączenia z założonym mikrofonem podaje instrukcja; nie może przekraczać 30 s, a gdy przekracza 10 s, kalibrator musi mieć wskaźnik stabilizacji.
DALSZA TREŚĆ (według spisu treści, poza próbką): przejściówki, poziom ciśnienia akustycznego i jego krótkookresowe wahania, wpływ napięcia zasilania, częstotliwość, wpływ warunków środowiskowych, suma zniekształceń i szumu, mikrofony i ich czułość, kompatybilność elektromagnetyczna, oznakowanie, karta wzorcowania i instrukcja (rozdz. 5–6), badania typu (załącznik A), badania okresowe (załącznik B), raport z badań typu (załącznik C) oraz informacyjne załączniki D i E o relacji przedziału tolerancji, przedziału akceptacji i niepewności maksymalnej dopuszczalnej — próbka nie zawiera ich treści, dlatego granic akceptacji nie podajemy.
STATUS (odczyt 17.11.2026). Karta PKN: PN-EN IEC 60942:2018-06 — wersja polska (publikacja 06-12-2019), tytuł „Elektroakustyka -- Kalibratory akustyczne”, 58 stron, KT 105 Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu, wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT], zastępuje PN-EN 60942:2005; karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh: IEC 60942:2017 — opublikowana 29-11-2017, etap PPUB (publikacja wydana).
Zasada metody
Kalibrator akustyczny po sprzężeniu z mikrofonem określonego modelu wytwarza sinusoidalne ciśnienie akustyczne o znanym poziomie (wartość odniesienia 20 µPa) i częstotliwości; w pistonfonie ciśnienie powstaje przez ruch tłoka w stałej objętości powietrza. Zgodność z klasą (LS, 1, 2) wykazuje się, gdy odchylenia od wartości projektowych mieszczą się w granicach akceptacji, a niepewność pomiaru nie przekracza niepewności maksymalnej dopuszczalnej.
Zastosowania
- Kalibratory akustyczne klas LS, 1 i 2 oraz pistonfony LS/M i 1/M (IEC 60942:2017, rozdz. 1, tablica 1)
- Wyznaczanie skuteczności ciśnieniowej mikrofonów pomiarowych i sprawdzanie lub regulacja czułości mierników poziomu dźwięku i układów akustycznych (wprowadzenie)
- Kalibratory klasy 1 do mierników poziomu dźwięku klasy 1, klasy 2 — do mierników klasy 2 według IEC 61672-1
- Badania typu i badania okresowe kalibratorów (załączniki A i B normy)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (odczyt 17.11.2026) | KPKarta PKN: PN-EN IEC 60942:2018-06 — wersja polska (publikacja 06-12-2019), tytuł „Elektroakustyka -- Kalibratory akustyczne”, 58 stron, KT 105 Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu, wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT], zastępuje PN-EN 60942:2005; karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh: IEC 60942:2017 — opublikowana 29-11-2017, etap PPUB (publikacja wydana). |
| Klasy i oznaczenia (rozdz. 1, tablica 1) | LS, LS/M, 1, 1/M, 2; M — pistonfon z poprawką na ciśnienie statyczne |
| Warunki odniesienia (rozdz. 4) | 23 °C; 101,325 kPa; 50 % wilgotności względnej |
| Wartość odniesienia poziomu (3.3, 3.4) | 20 µPa; poziom nominalny zaokrąglony do 1 dB |
| Czas stabilizacji (5.1.10) | ≤ 30 s; powyżej 10 s — wymagany wskaźnik stabilizacji |
| Mikrofony odniesienia (rozdz. 1) | klasa LS — mikrofon wzorcowy laboratoryjny (IEC 61094-1); klasy 1 i 2 — mikrofon wzorcowy roboczy (IEC 61094-4) |
| Kryterium zgodności (przedmowa) | odchylenia ≤ granice akceptacji i niepewność pomiaru ≤ niepewność maksymalna dopuszczalna |
| Poprawki dla LS/M i 1/M (5.1.5, 5.1.8) | tylko na ciśnienie statyczne, z niepewnością dla 95 %; barometr dostarczany albo opisany w instrukcji |
Norma
- Numer normy
- PN-EN IEC 60942:2018-06 (wersja polska; wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Elektroakustyka — Kalibratory akustyczne
- Title (EN)
- Electroacoustics — Sound calibrators
Procedura krok po kroku
-
Klasa i dokumentacja
Ustalenie klasy i oznaczenia kalibratora (tablica 1); dla klasy LS — indywidualna karta wzorcowania, dla klas 1 i 2 — poziomy i częstotliwości określone z instrukcji (5.1.4).
-
Sprzężenie z mikrofonem
Założenie mikrofonu właściwego modelu (z przejściówką) w wymaganej orientacji kalibratora (5.1.9); powtórzenie oznacza ponowne sprzężenie po całkowitym wyjęciu mikrofonu (3.9).
-
Stabilizacja
Odczekanie czasu stabilizacji podanego w instrukcji (nie dłużej niż 30 s; przy ponad 10 s według wskaźnika) przed pomiarem (5.1.10).
-
Pomiar i ocena zgodności
Pomiar poziomu, częstotliwości i sumy zniekształceń i szumu z poprawkami do warunków odniesienia (tylko ciśnienie statyczne dla LS/M i 1/M); ocena według granic akceptacji i niepewności maksymalnej dopuszczalnej — badania okresowe w załączniku B normy.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Kalibrator akustyczny (3.1) | Źródło sinusoidalnego ciśnienia akustycznego o określonym poziomie i częstotliwości dla określonych modeli mikrofonów; przejściówki stanowią jego część (5.1.1) | — |
| Pistonfon (3.2) | Kalibrator z tłokiem (tłokami) w stałej objętości powietrza; klasy LS/M i 1/M — z poprawką na ciśnienie statyczne | — |
| Mikrofon wzorcowy | Laboratoryjny według IEC 61094-1 (klasa LS) albo roboczy według IEC 61094-4 (klasy 1 i 2) | — |
| Barometr (5.1.8) | Do poprawek pistonfonów LS/M i 1/M — dostarczany z kalibratorem albo o parametrach podanych w instrukcji | — |
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN IEC 60942:2018-06 (wersja polska; wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT]) — „Elektroakustyka — Kalibratory akustyczne”. Tytuł angielski: „Electroacoustics — Sound calibrators”.
Na czym polega ta metoda?
Kalibrator akustyczny po sprzężeniu z mikrofonem określonego modelu wytwarza sinusoidalne ciśnienie akustyczne o znanym poziomie (wartość odniesienia 20 µPa) i częstotliwości; w pistonfonie ciśnienie powstaje przez ruch tłoka w stałej objętości powietrza. Zgodność z klasą (LS, 1, 2) wykazuje się, gdy odchylenia od wartości projektowych mieszczą się w granicach akceptacji, a niepewność pomiaru nie przekracza niepewności maksymalnej dopuszczalnej.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (odczyt 17.11.2026): KPKarta PKN: PN-EN IEC 60942:2018-06 — wersja polska (publikacja 06-12-2019), tytuł „Elektroakustyka -- Kalibratory akustyczne”, 58 stron, KT 105 Elektroakustyki oraz Rejestracji Dźwięku i Obrazu, wprowadza EN IEC 60942:2018 i IEC 60942:2017 [IDT], zastępuje PN-EN 60942:2005; karta nie podaje daty wycofania. Katalog iTeh: IEC 60942:2017 — opublikowana 29-11-2017, etap PPUB (publikacja wydana).; Klasy i oznaczenia (rozdz. 1, tablica 1): LS, LS/M, 1, 1/M, 2; M — pistonfon z poprawką na ciśnienie statyczne; Warunki odniesienia (rozdz. 4): 23 °C; 101,325 kPa; 50 % wilgotności względnej; Wartość odniesienia poziomu (3.3, 3.4): 20 µPa; poziom nominalny zaokrąglony do 1 dB.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Kalibrator akustyczny (3.1), Pistonfon (3.2), Mikrofon wzorcowy, Barometr (5.1.8).
Gdzie stosuje się to badanie?
Kalibratory akustyczne klas LS, 1 i 2 oraz pistonfony LS/M i 1/M (IEC 60942:2017, rozdz. 1, tablica 1); Wyznaczanie skuteczności ciśnieniowej mikrofonów pomiarowych i sprawdzanie lub regulacja czułości mierników poziomu dźwięku i układów akustycznych (wprowadzenie); Kalibratory klasy 1 do mierników poziomu dźwięku klasy 1, klasy 2 — do mierników klasy 2 według IEC 61672-1; Badania typu i badania okresowe kalibratorów (załączniki A i B normy).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN IEC 60942.