🌱 Zawartość kadmu w wapnach nawozowych i środkach wapnujących zawierających magnez — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), PN-C-87006-15

Fizykochemia PN-C-87006-15

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN PN-C-87006-15:1996 (wersja polska), w całości: „Określono trzy metody oznaczania zawartości kadmu w nawozach wapniowo-magnezowych wszystkich rodzajów i odmian, w tym dwie metody atomowej spektrofotometrii absorpcyjnej (z zastosowaniem kuwety grafitowej i w płomieniu acetylen-powietrze) oraz metodę woltamperometrii. Dla każdej z metod podano zasadę, stosowane odczynniki i roztwory, aparaturę, opisano sposób przygotowania skali wzorców, sporządzania krzywej wzorcowej wykonania oznaczań, obliczania wyników, podano dopuszczalną różnicę między wynikami oznaczań”. Karta nie mówi, którym punktom normy odpowiadają trzy metody, jak przygotowuje się roztwór próbki ani w jakim zakresie stężeń stosuje się każdą z metod.

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta PN-C-87006-15:1996 (wersja polska): etykieta „Wycofana”, tytuł „Nawozy sztuczne wapniowo-magnezowe -- Oznaczanie kadmu”, publikacja 16-02-1996, „Data wycofania: 05-08-2022”, 5 stron, grupa cenowa C, Sektor Chemii, KT 156 Nawozów, ICS 65.080. Pól „Zastępuje” i „Zastąpiona przez” karta nie ma — następcy NIE WSKAZUJE. Inaczej siostrzany arkusz o kadmie w nawozach wapniowych: karta PN-C-87007-10:1993 ma etykietę „Wycofana i zastąpiona przez”, datę wycofania 15-03-2006 i pole „Zastąpiona przez: PN-EN 14888:2006 - wersja angielska”. Dla nawozów wapniowo-magnezowych takiego wskazania karta nie daje; czy PN-EN 14888 obejmuje także je, z kart nie wynika — AB 277 i AB 339 powołują obie normy w jednej pozycji.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 02.11.2026, odczyt 06.11.2026; liczone są rekordy, w których numer 87006-15 stoi w dokumencie odniesienia w dowolnym zapisie). 9 rekordów u 9 polskich laboratoriów, w laboratoriach czeskich — żadnego. Zapisy: „PN-C-87006-15:1996” — AB 312, AB 333, AB 779, AB 930, AB 1186; „PN-C-87006-15:1996 p.4.2” — AB 317; „PN-C-87006-15:1996 pkt.4.2” — AB 798; „PN-C-87006-15:1996, p. 4.2” razem z „PN-EN 14888:2006, metoda A” — AB 339; razem z PN-EN 14888:2006 i PN-C-87070-04:1992+Az1:1997 — AB 277. Punkt 4.2 wskazują więc 3 laboratoria z 9. W aktualnych dokumentach zakresu na stronach PCA (odczyt 06.11.2026, wydania od 24.06.2025 do 05.08.2026) norma stoi u tych samych 9 laboratoriów, po jednym razie, z tymi samymi zapisami i zakresami co w kopii; żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” („PN-C-87006-15”) pokazuje te same 9 laboratoriów (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (całe pozycje). Wszystkie 9 — „Zawartość kadmu”, technika: metoda płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej (FAAS). Przedmioty i zakresy: wapna nawozowe zawierające magnez — AB 312 (1,0 – 15,0) mg/kg, AB 1186 (0,50 – 75,0) mg/kg; wapno nawozowe zawierające magnez — AB 798 (1,0 - 33,0) mg/kg; wapno nawozowe zawierające magnez (nawóz wapniowo-magnezowy) — AB 333 (0,50 - 100) mg/kg; wapna nawozowe i środki wapnujące zawierające magnez — AB 317 (1,00 - 20,0) mg/kg, AB 779 (1,00 - 25,0) mg/kg; nawozy wapniowo-magnezowe, środki wapnujące — AB 930 (1,0 – 20,0) mg/kg; wapna nawozowe, środki wapnujące — AB 339 (1,0 – 50,0) mg/kg, w jednej pozycji z PN-EN 14888:2006 metoda A; nawozy mineralne (nieorganiczne) — AB 277 (0,25 - 15,0) mg/kg, w jednej pozycji z PN-EN 14888:2006 i PN-C-87070-04:1992+Az1:1997. Zakresy podane są w mg/kg; dokumenty zakresu nie mówią, czy to kilogram nawozu w stanie dostarczonym, czy suchej masy.

DOPUSZCZALNA ZAWARTOŚĆ W PRZEPISIE. Rozporządzenie Ministra Rolnictwa i Rozwoju Wsi z dnia 9 sierpnia 2024 r. w sprawie wykonania niektórych przepisów ustawy o nawozach i nawożeniu (Dz.U. 2024 poz. 1261, obowiązujące od 05.09.2024 według serwisu ELI Sejmu, odczyt 06.11.2026), § 13 ust. 3: dopuszczalna zawartość zanieczyszczeń w wapnie nawozowym zawierającym magnez nie przekracza 15 mg kadmu (Cd) i 600 mg ołowiu (Pb) „na kilogram sumy tlenku wapnia i tlenku magnezu (CaO + MgO)”; w wapnie nawozowym bez magnezu — 8 mg kadmu i 200 mg ołowiu na kilogram tlenku wapnia (CaO). Te same wartości i te same podstawy odniesienia miał § 14 ust. 4 poprzedniego rozporządzenia z 18 czerwca 2008 r. (Dz.U. 2008 nr 119 poz. 765), uznanego za uchylone od 05.09.2024; jedyne rozporządzenie je zmieniające (z 21 grudnia 2009 r., Dz.U. 2009 nr 224 poz. 1804) § 14 nie zmieniało. W całym tekście rozporządzenia z 2024 r. nie ma powołania żadnej normy ani metody badania.

OBOK TEJ NORMY. Kadm w wapnach bez magnezu te same laboratoria oznaczają według PN-EN 14888:2006 (AB 312, AB 333, AB 930, AB 1186, a AB 277 i AB 339 — w tych samych pozycjach co tę normę); AB 779 — według własnej procedury PB 60, edycja 3 z 01.03.2023. AB 317 i AB 798 kadmu w wapnach bez magnezu w zakresie nie mają. Metodą ICP-OES kadm (razem z ołowiem, chromem i niklem) w wapnach nawozowych i środkach wapnujących oznaczają według PN-EN 16319+A1:2016-02 AB 006 (1,00 - 500) mg/kg i AB 180 (0.50 - 50.0) mg/kg — bez tej normy. Ołów w tych samych wapnach z magnezem te same 9 laboratoriów oznacza według PN-C-87006-14:1993 (osobny wpis Bazy Wiedzy).

STATUS NORM WYMIENIONYCH OBOK (karty PKN, odczyt 06.11.2026). PN-EN 14888:2006 (wersja polska, „Nawozy i środki wapnujące -- Oznaczanie zawartości kadmu”, wprowadza EN 14888:2005) — bez etykiety wycofania; PN-EN 16319+A1:2016-02 (wersja angielska, oznaczanie kadmu, chromu, ołowiu i niklu metodą ICP-AES po roztwarzaniu w wodzie królewskiej; wprowadza EN 16319:2013+A1:2015) — bez etykiety wycofania; PN-C-87070-04:1992 (kadm w nawozach azotowych i fosforowych) — wycofana 30-05-2014; zmiany Az1:1997 nie sprawdzaliśmy osobno; PN-C-87006-11:1990 (wapń i magnez w nawozach wapniowo-magnezowych) — wycofana 07-11-2011; PN-C-87006-14:1993 — wycofana 07-09-2015.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — podstawa odniesienia przy ocenie: wartość 15 mg z przepisu dotyczy kilograma sumy CaO + MgO, a laboratoria podają kadm w mg/kg. Wynik w mg/kg nawozu porównany wprost z liczbą 15 wygląda na zgodny, choć po przeliczeniu może ją przekraczać — nasz przykład rachunkowy: 10 mg/kg kadmu w wapnie, które zawiera łącznie 50 % CaO + MgO, to 20 mg na kilogram CaO + MgO. Do przeliczenia potrzebna jest zawartość tlenku wapnia i tlenku magnezu w tej samej próbce — w zakresach 8 z tych 9 laboratoriów oznaczana według PN-C-87006-11:1990 (u AB 1186 tylko tlenek wapnia; AB 339 oznacza wapń i magnez według innych norm); to osobne oznaczenia, nie część tej normy. Drugie — rodzaj wapna: wapno z magnezem ma inną normę (ta) i inną wartość dopuszczalną (15 mg na kg CaO + MgO) niż wapno bez magnezu (PN-EN 14888 w zakresach; 8 mg na kg CaO); pomylenie rodzaju zmienia i metodę, i kryterium. Trzecie — metoda: karta wymienia trzy metody, a laboratoria — jedną (FAAS); 3 z 9 wskazują „p. 4.2”, pozostałe nie wskazują punktu. Czy punkt 4.2 to metoda płomieniowa, z karty nie wynika (w opisie karty płomieniowa jest druga z trzech) — przy zleceniu warto upewnić się, którą metodą wykonano oznaczenie. Czwarte — dolna granica: zakresy zaczynają się od 0,25 mg/kg (AB 277) do 1,0 mg/kg; z jakiej najniższej zawartości norma pozwala korzystać z metody płomieniowej, nie wiemy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (5 stron). Nie podajemy sposobu roztworzenia próbki, długości fali, sposobu kalibracji, wzorów, dopuszczalnej różnicy między wynikami ani numeracji punktów poszczególnych metod. Nie sprawdzaliśmy wymagań dla środków wapnujących w przepisach Unii Europejskiej (nawozy z oznakowaniem CE) — opisujemy tylko rozporządzenie krajowe.

Zasada metody

Według karty PKN kadm w nawozie wapniowo-magnezowym oznacza się jedną z trzech metod: absorpcyjną spektrometrią atomową z kuwetą grafitową, absorpcyjną spektrometrią atomową w płomieniu acetylen–powietrze albo woltamperometrią, z krzywej wzorcowej sporządzonej ze skali wzorców. Laboratoria akredytowane stosują metodę płomieniową (FAAS) i podają wynik w mg/kg. Warunków oznaczania NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Kadm w wapnach nawozowych i środkach wapnujących zawierających magnez (nawozach wapniowo-magnezowych) — 9 polskich laboratoriów, wszystkie metodą FAAS
• Sprawdzenie dopuszczalnej zawartości kadmu w wapnie nawozowym zawierającym magnez: 15 mg na kilogram sumy CaO + MgO (Dz.U. 2024 poz. 1261, § 13 ust. 3)
• Wapna bez magnezu — w zakresach tych laboratoriów według PN-EN 14888:2006, nie według tej normy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-C-87006-15:1996

Tytuł (PL)

Nawozy sztuczne wapniowo-magnezowe — Oznaczanie kadmu

Title (EN)

Calcium-magnesium fertilizers — Determination of cadmium

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 05-08-2022, bez wskazania następcy (stan karty na 06.11.2026).

2. Rodzaj wapna

   Ustalenie, czy wapno zawiera magnez: dla wapna z magnezem laboratoria stosują tę normę, dla wapna bez magnezu — PN-EN 14888:2006.

3. Oznaczenie kadmu

   W zakresach akredytacji: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), u 3 laboratoriów z dopiskiem „p. 4.2”; roztwarzania próbki, kalibracji i warunków pomiaru NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Zawartość kadmu w mg/kg; wzorów i dopuszczalnej różnicy między wynikami NIE PODAJEMY.

5. Porównanie z przepisem

   Wartość dopuszczalna 15 mg dotyczy kilograma sumy CaO + MgO (Dz.U. 2024 poz. 1261, § 13 ust. 3) — do porównania potrzebna jest zawartość tlenku wapnia i tlenku magnezu w tej samej próbce, oznaczana osobno.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kadm i jego związki są toksyczne — roztwory wzorcowe i odpady przechowuje się i usuwa jak substancje niebezpieczne
• Płomień acetylen–powietrze: instalacja gazowa i wyciąg nad palnikiem spektrometru
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik w mg/kg nawozu nie jest tą samą wielkością co wartość dopuszczalna w mg na kg CaO + MgO

Najczęstsze pytania