🌿 Kadm i jego związki w powietrzu na stanowiskach pracy — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), PN-Z-04102-3

Środowisko PN-Z-04102-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania kadmu (nr CAS: 7440-43-9) i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie kadmu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonania oznaczania opisanych w niniejszej normie, wynosi około 0,001 mg/m3 (dla objętości powietrza 720 l)".

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta ma nagłówek „Wycofana" i wiersz „Data wycofania: 20-11-2024". Pola „Zastąpiona przez" nie ma. Wydanie: publikacja 07-10-2013, 8 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; „Zastępuje: PN-Z-04102-03:1985 - wersja polska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04102" (29.09.2026) pokazuje pięć norm serii — wszystkie z etykietą „Wycofana". Kadmu na stanowiskach pracy dotyczy aktualna PN-Z-04550:2023-07 „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie kadmu i jego związków nieorganicznych na stanowiskach pracy metodą absorpcyjnej spektrometrii atomowej z kuwetą grafitową" (karta bez adnotacji o wycofaniu; publikacja 05-07-2023, 10 stron, KT 159): według jej karty najmniejsze oznaczalne stężenie to 0,0001 mg/m³ dla próbki powietrza o objętości 480 l. Karta PN-Z-04102-3 nie wskazuje jej jako następczyni — czy nią jest, NIE USTALILIŚMY.

WARTOŚĆ DOPUSZCZALNA I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 319 „Kadm [7440-43-9] i jego związki nieorganiczne – w przeliczeniu na Cd – frakcja wdychalna": NDS 0,001 mg/m³, bez NDSCh i bez oznakowania „skóra". Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty tej normy jest więc równe NDS — metodą w warunkach normy nie da się wiarygodnie zmierzyć stężeń poniżej wartości dopuszczalnej. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1". Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod § 16, gdy dla kadmu istnieje aktualna PN-Z-04550:2023-07 — NIE ROZSTRZYGAMY.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04102 z częścią 3: 13 pozycji u 13 laboratoriów. Postaci: „PN-Z-04102-3:2013-10" — 10 laboratoriów (u AB 562 z procedurą PB_06, u AB 719 tylko punkt 6, obok procedury PA-29 i z techniką ICP-OES); „PN-Z-04102-3:2013" bez miesiąca — AB 647 i AB 940; „PN-Z-04102-03:2013-10" z zerem — AB 1144. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04102-3" i pokaże 12 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 12; AB 1144 zostaje poza nią. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 24.11.2025 do 17.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona — norma wycofana w listopadzie 2024 r. stoi w nich nadal.

ZAKRESY WOBEC NDS. Technika: FAAS — 12 laboratoriów; AB 719 — ICP-OES i tylko masa kadmu w próbce (0,00020–1,00 mg). Dolne granice w mg/m³: do jednej dziesiątej NDS (0,0001) schodzą AB 340 (0,00006), AB 849 (0,000097), AB 647 i AB 1642 (0,0001); między 0,0001 a NDS zaczynają AB 1144 (0,000108), AB 875, AB 1140 i AB 1257 (0,0002; u AB 1140 dla frakcji wdychalnej 0,00024) oraz AB 886 (0,00035); AB 562 i AB 940 zaczynają dokładnie od NDS (0,001), a AB 418 — od 0,0017 mg/m³, powyżej NDS: stężenia na poziomie wartości dopuszczalnej leżą u niego poza zakresem akredytacji. Górne: od 0,0078 (AB 1642) do 2,5 mg/m³ (AB 940). NDS dotyczy frakcji wdychalnej; część laboratoriów podaje obok frakcję respirabilną.

OBOK TEJ NORMY. Przy kadmie na stanowiskach pracy kopia ma poza tą normą (pełna lista): PN-Z-04550:2023-07 — AB 632 (z instrukcją IB-79); ISO 15202-3:2004 — AB 300; ISO 15202-2:2020-05 razem z ISO 30011:2010 — AB 313 (w jednej z dwóch pozycji także z procedurą PB-SP-01); metodykę OSHA ID-125G (wrzesień 2002) — AB 869; procedury własne AB 213, AB 802, AB 1302 i AB 1364 oraz zapis ogólny „Procedury badawcze" (AB 934). Wyszukiwanie po znaku „Cd" łapie też fałszywe trafienia — indeno(1,2,3-cd)piren, detekcję konduktometryczną (IC-CD) i luminancję w cd/m²; w tej liście ich nie ma.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (8 stron). Nie podajemy filtrów i strumienia powietrza, mineralizacji, warunków pomiaru, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji; nie wiemy, co zawiera punkt 6, który AB 719 łączy z techniką ICP-OES.

Zasada metody

Według karty normy kadm i jego związki w powietrzu na stanowisku pracy oznacza się płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową; najmniejsze oznaczalne stężenie wynosi około 0,001 mg/m³ przy objętości powietrza 720 l. Wynik w przeliczeniu na Cd porównuje się z NDS 0,001 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 319) — granica metody jest równa wartości dopuszczalnej. Pobierania próbek, mineralizacji i warunków pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary kadmu i jego związków nieorganicznych w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 0,001 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 319)
• W zakresach akredytacji: 13 laboratoriów, 12 z FAAS; AB 719 łączy punkt 6 normy z ICP-OES

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04102-3:2013-10 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości kadmu i jego związków — Część 3: Oznaczanie kadmu i jego związków na stanowiskach pracy metodą płomieniową absorpcyjnej spektrometrii atomowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for cadmium and its compounds content — Part 3: Determination of cadmium and its compounds at workplaces by flame atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: norma wycofana 20-11-2024, bez wskazania następcy (stan karty na 29.09.2026); aktualna PN-Z-04550:2023-07 dotyczy kadmu metodą AAS z kuwetą grafitową.

2. Pobranie próbki

   Powietrze — według karty oznaczalność podano dla 720 l; frakcja wdychalna, bo do niej odnosi się NDS. Sposobu NIE PODAJEMY.

3. Oznaczanie

   Płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa; najmniejsze oznaczalne stężenie około 0,001 mg/m³ (z karty).

4. Wynik

   Stężenie kadmu w przeliczeniu na Cd w mg/m³.

5. Ocena

   Porównanie z NDS 0,001 mg/m³. Wynik „poniżej granicy oznaczalności" przy granicy równej NDS nie pozwala stwierdzić, że stężenie jest niższe od wartości dopuszczalnej z zapasem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Kadm i jego związki są w wykazie NDS z wartością 0,001 mg/m³ — przy pracy z próbkami i roztworami wzorcowymi obowiązują karty charakterystyki
• UWAGA MERYTORYCZNA: granica oznaczalności z karty (około 0,001 mg/m³) jest równa NDS — do oceny zgodności potrzebna jest metoda o niższej granicy; zapytaj laboratorium o jego dolną granicę zakresu

Najczęstsze pytania