⚡ Kable i przewody elektryczne oraz światłowodowe — sprawdzenie wydłużenia w podwyższonej temperaturze tworzyw usieciowanych izolacji i powłok (próba hot set): próbki wiosełkowe albo rurkowe zawieszone w suszarce z obciążnikiem, wydłużenie pod obciążeniem po 10 min od powrotu temperatury i wydłużenie trwałe po odciążeniu i ostygnięciu; warunki z normy kabla, zalecenie zał. A: (200 ± 3) °C, (20 ± 0,5) N/cm², 175 % i 15 %; PN-EN 60811-507

Elektronika i EMC PN-EN 60811-507

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 IEC 60811-507:2012 ta część podaje procedurę próby hot set, stosowanej zwykle do mieszanek usieciowanych (sieciowalnych), z których wykonuje się izolację i powłoki. Seria IEC 60811 (wprowadzenie) określa metody badań materiałów niemetalowych kabli wszystkich rodzajów — izolacji, powłok, obsypek, wypełnień i taśm — do powoływania w normach konstrukcji kabli i w normach materiałów kablowych; metody powstały głównie dla kabli energetycznych i są stosowane także w kablach światłowodowych, telekomunikacyjnych i sterowniczych oraz w kablach okrętowych i do instalacji morskich. Tej części używa się razem z IEC 60811-100 (część ogólna; tam są też pojęcia). Warunki badania — temperatura, siła i granice wydłużenia — podaje właściwa norma kabla; norma podaje sposób wykonania. Pole „Zakres” karty PKN PN-EN 60811-507:2012 (wersja angielska, opis po polsku): „Podano procedurę sprawdzenia wydłużenia trwałego w podwyższonej temperaturze stosowaną do usieciowanych mieszanek tworzyw sztucznych (wykorzystywanych do produkcji izolacji i powłok). Badanie jest przeprowadzane w suszarce. Badane próbki są zawieszane w suszarce i obciążane odważnikiem. Wydłużenie jest mierzone po 10 minutach od momentu uzyskania przez suszarkę ponownie zadanej temperatury”.

WEDŁUG TEKSTU IEC 60811-507:2012 — WYDANIE, PRÓBKI, PRZEBIEG (przedmowy, rozdz. 1–5, zał. A). Normę przygotował komitet IEC TC 20 (Kable elektryczne); wydanie 1.0 z 2012-03. Zastąpiła rozdział 9 IEC 60811-2-1:1998, który wycofano; szczegóły przeniesień podaje załącznik A IEC 60811-100:2012; według przedmowy nie ma zmian technicznych względem poprzedniego wydania. CENELEC zatwierdził EN 60811-507:2012 17 kwietnia 2012 r. bez zmian w tekście IEC; wprowadzenie do norm krajowych — najpóźniej 17.01.2013, wycofanie norm sprzecznych — 17.04.2015; EN zastępuje rozdział 9 EN 60811-2-1:1998 + A1:2001 (częściowo). Według przedmowy europejskiej norma obejmuje podstawowe elementy celów bezpieczeństwa dyrektywy niskonapięciowej 2006/95/WE. Powołania normatywne: IEC 60811-100:2012 (część ogólna), IEC 60811-201 (grubość izolacji), IEC 60811-202 (grubość powłoki), IEC 60811-401 (starzenie w suszarce z powietrzem) i IEC 60811-501 (właściwości mechaniczne mieszanek izolacji i powłok). Wymagania ogólne (4.1): wszystkie badania wykonuje się nie wcześniej niż 16 h po wytłoczeniu albo usieciowaniu mieszanki. Aparatura (4.2): suszarka utrzymująca zadaną temperaturę z zadaną tolerancją; uchwyty — górny, na którym próbka wisi w suszarce, i dolny, przymocowany do próbki, do którego wiesza się obciążniki; przy próbkach rurkowych uchwyt nie powinien ich szczelnie zamykać — można wsunąć przynajmniej z jednej strony krótki metalowy trzpień nieco mniejszy od otworu próbki. Próbki (4.3): odcinki kabla lub przewodu, powłoki zdjętej z kabla albo żył, pobrane najlepiej blisko miejsca, z którego wzięto próbki do próby rozciągania bez starzenia według IEC 60811-501; próbki wiosełkowe albo rurkowe przygotowane według IEC 60811-501; po dwie próbki z powłoki i z izolacji każdej żyły, z przekrojem zmierzonym według IEC 60811-201 i/lub IEC 60811-202; próbki wiosełkowe wycina się z wewnętrznej części powłoki i izolacji po usunięciu wypukłości i warstw półprzewodzących; grubość od 0,8 mm do 2,0 mm — jeżeli z próbki nie da się uzyskać 0,8 mm, dopuszcza się mniejszą, ale możliwie największą (według uwagi tylko wtedy, gdy grubość wymagana w normie kabla jest mniejsza niż 0,8 mm); na każdej próbce zaznacza się środkowe 20 mm (większe wiosełka) albo 10 mm (mniejsze). Przebieg (4.4): warunki podaje norma kabla — gdy ich brak, zalecenie jest w załączniku A. Próbki zawiesza się w suszarce i do dolnego uchwytu dołącza obciążniki dające siłę podaną dla materiału w normie kabla — możliwie szybko, by drzwi suszarki były otwarte jak najkrócej. Gdy suszarka odzyska temperaturę, próbki pozostają w niej jeszcze 10 min; wtedy mierzy się odległość między znacznikami i oblicza wydłużenie. Jeżeli suszarka nie ma okna i do pomiaru trzeba otworzyć drzwi, pomiar wykonuje się najpóźniej 30 s po ich otwarciu; w razie sporu badanie wykonuje się w suszarce z oknem, a pomiar — bez otwierania drzwi. Następnie usuwa się siłę, przecinając próbki przy dolnym uchwycie, i zostawia je w suszarce do odprężenia na 5 min albo do odzyskania zadanej temperatury — co trwa dłużej. Potem wyjmuje się próbki, pozwala im powoli ostygnąć do temperatury otoczenia i ponownie mierzy odległość między znacznikami. Wynik (4.5): średnie wydłużenie po 10 min w zadanej temperaturze z obciążnikiem nie może przekroczyć wartości z normy dla danego typu kabla; średnia odległość między znacznikami po wyjęciu i ostygnięciu nie może wzrosnąć względem odległości przed włożeniem do suszarki o więcej niż procent podany w normie kabla. Jeżeli jedna z dwóch próbek nie spełni wymagań, bada się dwie kolejne; gdy obie spełnią — uznaje się, że próbka przeszła badanie. Sprawozdanie (rozdz. 5) — według IEC 60811-100. Załącznik A (informacyjny): wymagania powinna podawać norma danego typu kabla; gdy ich brak, zaleca się temperaturę (200 ± 3) °C, siłę rozciągającą (20 ± 0,5) N/cm², największe wydłużenie pod obciążeniem 175 % i największe wydłużenie trwałe 15 %.

STATUS (stan kart PKN na 09.11.2026). Karta PN-EN 60811-507:2012 (wersja angielska) bez etykiety wycofania: publikacja 01-10-2012, 13 stron, KT 53 Kabli i Przewodów, „Wprowadza: EN 60811-507:2012 [IDT], IEC 60811-507:2012 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 60811-2-1:1999 - wersja polska, PN-EN 60811-2-1:1999/A1:2002 - wersja polska”, ICS 29.060.20, 29.035.01. Karta PN-EN 60811-2-1:1999 (wersja polska; wprowadzała EN 60811-2-1:1998 i IEC 60811-2-1:1998 — ozon, wydłużenie trwałe w podwyższonej temperaturze i olej dla elastomerów) — wycofana 01-10-2012, zastąpiona przez PN-EN 60811-507:2012, PN-EN 60811-403:2012, PN-EN 60811-404:2012 i PN-EN 60811-100:2012 (wszystkie w wersji angielskiej). W wynikach wyszukiwania PKN (hasło „60811-507”, 09.11.2026) jest tylko karta wersji angielskiej — polskiej wersji nie ma. Katalog iTeh (odczyt 09.11.2026): IEC 60811-507:2012 — opublikowana 12.03.2012, etap „PPUB – Publication issued”; EN 60811-507:2012 — opublikowana 14.06.2012, CLC/TC 20, etap 6060; nowszego wydania ani zmiany w powiązaniach kart nie ma. Według katalogu iTeh EN 60811-507 powołują m.in. EN 50618:2014 (kable do instalacji fotowoltaicznych), EN 50397-1:2020 (przewody w osłonie do linii napowietrznych powyżej 1 kV do 36 kV) i EN 50214:2024 (przewody płaskie giętkie) — tych norm nie czytaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, odczyt 09.11.2026; zakładka „Laboratoria” na labcoda.pl, 09.11.2026). Numer 60811-507 stoi w 6 rekordach u 6 polskich laboratoriów, po 1 rekordzie: AB 044 („PN-EN 60811-507:2012 | EN 60811-507:2012 | IEC 60811-507:2012”), AB 261 („PN-EN 60811-507:2012” razem z wycofaną PN-EN 60811-2-1:1999 i jej zmianą A1:2002), AB 1776 i AB 1974 (oba „DIN EN 60811-507:2012-12” razem z DIN EN 60811-2-1:2002-09 i ponad trzydziestoma specyfikacjami przemysłu motoryzacyjnego), AB 1814 („IEC 60811-507:2012-03” razem ze specyfikacjami przemysłu motoryzacyjnego) i AB 1917 („IEC 60811-507:2012” wśród ponad dwudziestu dokumentów — m.in. HD 620, IEC 60502-2, IEC 60840, IEC 62067 i inne części IEC 60811 — w jednej pozycji). Poza polskimi zapis „ČSN EN 60811-507” stoi w 3 rekordach u 3 laboratoriów czeskich (1056, 1754, 1773). Do zbioru nie wszedł 1 rekord AB 261 z samą PN-EN 60811-2-1:1999 (właściwości mechaniczne przy statycznym rozciąganiu). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 60811-507”, dopasowanie po początku zapisu z rozpoznaniem rodziny normy) pokazuje 9 laboratoriów — tych 6 polskich i 3 czeskie — z tą samą liczbą pozycji co kopia (9); to samo dla hasła „PN-EN IEC 60811-507” (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 09.11.2026). Aktualnych dokumentów zakresu PCA tych laboratoriów nie porównywaliśmy z kopią.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy, całe pozycje — 6). AB 044 — elektroenergetyczne kable i przewody: wydłużenie trwałe izolacji i powłok, do 250 °C. AB 261 — kable i przewody o napięciu znamionowym do 18/30 kV i średnicy zewnętrznej do 100 mm: wydłużenie trwałe w podwyższonej temperaturze, zakres do 150 °C. AB 1814 — kable: sprawdzenie wydłużenia trwałego w podwyższonej temperaturze tworzyw usieciowanych (hot set test), piec do 250 °C (± 4 °C). AB 1776 i AB 1974 — kable: wyznaczenie stopnia usieciowania, piec do 200 °C (± 2 °C). AB 1917 — kable i osprzęt kablowy o Un = (3,6–500) kV: hot set test izolacji jako jedna z dwunastu cech w pozycji „sprawdzenie własności mechanicznych materiałów”. Pozycje czeskie: badanie zmiany wymiarów materiałów usieciowanych pod obciążeniem i po odciążeniu w wysokiej temperaturze — hot set (1754) oraz dwie pozycje opisane w kopii jako badanie naciskiem w wysokiej temperaturze (1056, 1773) — taka nazwa nie odpowiada treści IEC 60811-507; nie rozstrzygamy, czy to błąd opisu, czy przekładu.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pobieranie: badanie wcześniej niż 16 h po wytłoczeniu albo usieciowaniu nie spełnia 4.1; próbka wiosełkowa z zewnętrznej części powłoki albo z niezdjętą warstwą półprzewodzącą, grubsza niż 2,0 mm albo cieńsza niż 0,8 mm bez powodu z normy kabla — inna próbka niż w normie; obciążnik dobiera się do przekroju zmierzonego według IEC 60811-201/202 — zły przekrój daje inną siłę na jednostkę powierzchni. Pomiar: 10 min liczy się od chwili, gdy suszarka ODZYSKA temperaturę po otwarciu drzwi, nie od włożenia próbek — opisy przebiegu spoza normy podają czas inaczej (np. „15 minut w 200 °C” u producenta kabli); pomiar przy otwartych drzwiach później niż po 30 s mierzy próbkę już stygnącą; w razie sporu rozstrzyga suszarka z oknem. Rurkowej próbki nie wolno szczelnie zacisnąć w uchwytach (uwaga do 4.2). Odprężanie trwa 5 min albo do odzyskania temperatury — dłuższy z tych czasów — a pomiar końcowy po POWOLNYM ostygnięciu. Warunki: temperatura, siła i granice pochodzą z normy kabla; wartości z załącznika A — (200 ± 3) °C, (20 ± 0,5) N/cm², 175 %, 15 % — są tylko zaleceniem na wypadek braku wymagań; zakres AB 261 sięga 150 °C, więc zalecana temperatura 200 °C leży poza nim — warunek trzeba wziąć z normy badanego kabla. Ocena: wynik to DWIE liczby — wydłużenie pod obciążeniem i wydłużenie trwałe po ostygnięciu (polski tytuł mówi tylko o „wydłużeniu trwałym”); ocenia się średnią z dwóch próbek, a przy jednej niezgodnej bada się dwie kolejne i obie muszą przejść. Norma nie podaje liczbowej miary „stopnia usieciowania” (tak nazywają badanie pozycje AB 1776 i AB 1974) — wynik to wydłużenia wobec granic z normy kabla. W zakresach obok PN-EN 60811-507 stoi wycofana PN-EN 60811-2-1:1999 (AB 261) i jej odpowiednik DIN EN 60811-2-1:2002-09 (AB 1776, AB 1974) — według przedmowy treść próby się nie zmieniła, ale powołanie wycofanego dokumentu trzeba czytać jako historię.

CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytane fragmenty: próbka iTeh IEC 60811-507:2012 (pełny tekst angielski: przedmowa, wprowadzenie, rozdz. 1–5 i załącznik A) i próbka iTeh SIST EN 60811-507:2012 (strona tytułowa, przedmowa europejska, załącznik ZA, przedmowa IEC). Nie podajemy pojęć i wymagań części ogólnej IEC 60811-100 (m.in. temperatura i tolerancje badań, sprawozdanie), wymiarów próbek wiosełkowych i rurkowych z IEC 60811-501 ani sposobu pomiaru przekroju według IEC 60811-201/202 — tych części do tego wpisu nie czytaliśmy (grubość izolacji i powłok opisują osobne wpisy tej bazy o PN-EN 60811-201 i PN-EN 60811-202). Nie podajemy wymagań norm kabli (HD 620, HD 605, IEC 60502-2, EN 50618 i innych) — tam są właściwe temperatury, siły i granice. Wpis producenta kabli o próbie hot set (odczyt 09.11.2026) przytaczamy tylko jako przykład innego opisu czasu; jego liczb nie przenosimy. Normy powołane (karty PKN, 09.11.2026): PN-EN 60811-100:2012 (wersja angielska, publikacja 01-10-2012, wprowadza EN 60811-100:2012 i IEC 60811-100:2012) — bez etykiety wycofania; statusów PN-EN 60811-201, -202, -401 i -501 na kartach nie sprawdzaliśmy (w wynikach wyszukiwania PKN są m.in. zmiany PN-EN 60811-401:2012/A1:2018-02 oraz PN-EN 60811-501:2012/A1:2019-01 i /A2:2024-03). Nie ustalaliśmy, czy EN 60811-507 figuruje w wykazie norm zharmonizowanych z dyrektywą niskonapięciową w Dzienniku Urzędowym UE.

Zasada metody

Po dwie próbki wiosełkowe albo rurkowe z izolacji każdej żyły i z powłoki (grubość 0,8–2,0 mm, zaznaczone środkowe 20 albo 10 mm) zawiesza się w suszarce z obciążnikiem dającym siłę z normy kabla; 10 min po odzyskaniu przez suszarkę temperatury mierzy się wydłużenie pod obciążeniem, potem odcina obciążnik, próbki odprężają się w suszarce (5 min albo do powrotu temperatury), powoli stygną i mierzy się wydłużenie trwałe; średnie porównuje się z granicami normy kabla, a gdy ich brak — z zaleceniem zał. A: (200 ± 3) °C, (20 ± 0,5) N/cm², 175 % i 15 % (IEC 60811-507:2012, rozdz. 4 i zał. A).

Zastosowania

• Usieciowane mieszanki izolacji i powłok kabli i przewodów elektrycznych oraz światłowodowych (IEC 60811-507:2012, rozdz. 1 i wprowadzenie)
• Metoda powoływana w normach kabli, które podają temperaturę, siłę i granice — według katalogu iTeh m.in. EN 50618:2014 (kable fotowoltaiczne) i EN 50397-1:2020
• Zastąpiła rozdział 9 PN-EN 60811-2-1:1999 bez zmian technicznych (przedmowa IEC i EN)
• W zakresach akredytacji: 6 polskich laboratoriów — kable elektroenergetyczne do 500 kV, kable według specyfikacji przemysłu motoryzacyjnego, izolacja i powłoki; suszarki do 150, 200 i 250 °C

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 60811-507:2012 (wersja angielska; wprowadza EN 60811-507:2012 i IEC 60811-507:2012 [IDT])

Tytuł (PL)

Kable i przewody elektryczne oraz światłowodowe — Metody badań materiałów niemetalowych — Część 507: Badania mechaniczne — Sprawdzenie wydłużenia trwałego w podwyższonej temperaturze tworzyw usieciowanych

Title (EN)

Electric and optical fibre cables — Test methods for non-metallic materials — Part 507: Mechanical tests — Hot set test for cross-linked materials

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Nie wcześniej niż 16 h po wytłoczeniu albo usieciowaniu; po dwie próbki wiosełkowe albo rurkowe z powłoki i z izolacji każdej żyły (IEC 60811-501), z wewnętrznej części, bez wypukłości i warstw półprzewodzących; grubość 0,8–2,0 mm; przekrój według IEC 60811-201/202; zaznaczenie środkowych 20 albo 10 mm (4.1, 4.3).

2. Zawieszenie i obciążenie

   Temperatura i siła z normy kabla (gdy brak — zał. A: (200 ± 3) °C, (20 ± 0,5) N/cm²); próbki w suszarce, obciążniki na dolnym uchwycie, drzwi otwarte jak najkrócej (4.4).

3. Pomiar pod obciążeniem

   Po odzyskaniu temperatury jeszcze 10 min, potem pomiar odległości znaczników i obliczenie wydłużenia; bez okna — pomiar najpóźniej 30 s po otwarciu drzwi; w sporze — suszarka z oknem (4.4).

4. Odciążenie i pomiar trwałego wydłużenia

   Przecięcie próbek przy dolnym uchwycie; odprężanie w suszarce 5 min albo do odzyskania temperatury (dłuższy czas); wyjęcie, powolne stygnięcie do temperatury otoczenia, ponowny pomiar odległości znaczników (4.4).

5. Ocena i sprawozdanie

   Średnie wydłużenie pod obciążeniem i średni przyrost odległości po ostygnięciu wobec granic normy kabla (gdy brak — 175 % i 15 % z zał. A); przy jednej niezgodnej próbce dwie kolejne; sprawozdanie według IEC 60811-100 (4.5, rozdz. 5). PN-EN 60811-507:2012 — aktualna (stan karty PKN na 09.11.2026; wersja angielska).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Gorące uchwyty, obciążniki i próbki — norma (uwaga 2 do 4.4) zaleca środki ostrożności przed zagrożeniami przy ich przenoszeniu
• Praca przy otwartej suszarce w temperaturze rzędu 200 °C — krótkie otwieranie drzwi, ochrona przed oparzeniem
• UWAGA MERYTORYCZNA: warunki i granice podaje norma kabla; wartości z zał. A są tylko zaleceniem, gdy wymagań brak

Najczęstsze pytania