🍎 Jodek potasu w soli (chlorku sodu) — metoda fotokolorymetryczna: jodki utlenia się bromem do jodanów, nadmiar bromu wiąże fenolem, jodany przeprowadza w jod w środowisku kwaśnym, a jod oznacza w postaci niebieskiego kompleksu ze skrobią przy 590 nm; PN-C-84081-35:1980 (norma wycofana)

Chemia żywności PN-80/C-84081.35

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN, w całości: „Ustalono metodę polegającą na utlenieniu jodków bromem do jodanów, związaniu nadmiaru bromu fenolem i przeprowadzeniu jodanów w jod w kwaśnym środowisku, a następnie oznaczaniu jodu metodą fotokolorymetryczną w postaci niebieskiego kompleksu ze skrobią przy długości fali 590 nm. Podano aparaturę, odczynniki, sposób przygotowania roztworów wzorcowych oraz krzywej wzorcowej. Określono precyzję metody” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (2 strony) nie mieliśmy.

STATUS (stan kart na 13.10.2026). Karta PN-C-84081-35:1980 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 10-06-1980, „Data wycofania: 30-09-2011”, 2 strony, grupa cenowa A, Sektor Chemii, organ techniczny RS SCH (Rada Sektorowa Sektora Chemii), „Zastępuje: PN-G-92002:1954 - wersja polska”, ICS 71.060.50; pola „Zastąpiona przez” nie ma. Arkusz należy do serii PN-C-84081 „Sól (chlorek sodowy)”; arkusz 00 „Postanowienia ogólne i zakres normy” (z wykazem arkuszy i wymaganiami dotyczącymi czystości odczynników) wycofano tego samego dnia, 30-09-2011. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-C-84081” (12.10.2026) zwraca 45 pozycji serii; bez adnotacji o wycofaniu jest tylko PN-C-84081-1:1999 „Sól (chlorek sodu) — Podział i oznaczenie”. Sąsiedni arkusz PN-C-84081-34:1980 „Oznaczanie zawartości jodku potasowego metodą jodometryczną” też jest wycofany. Normy, która zastąpiłaby ten arkusz, nie wskazujemy.

W PRZEPISIE. Rozporządzenie Ministra Zdrowia z dnia 13 marca 2024 r. w sprawie substancji wzbogacających dodawanych do żywności (Dz.U. 2024 poz. 420; w bazie ELI Sejmu status „obowiązujący”, wejście w życie 04.04.2024, zmienione rozporządzeniem z 16 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 371, które przepisu o soli nie dotyczy), § 2 pkt 2: do soli przeznaczonej do bezpośredniego spożycia przez ludzi dodaje się „jodek potasu lub jodan potasu, tak aby 100 g soli kuchennej zawierało 2,3 (±0,77) mg jodu, co odpowiada 30 (±10) mg jodku potasu lub 39 (±13) mg jodanu potasu w 1 kg soli kuchennej”. Rozporządzenie nie wskazuje metody oznaczania.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z serwera produkcyjnego, odświeżona 12.10.2026). Numer 84081-35 stoi w 8 rekordach u 8 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 12–13.10.2026; wydania od 24.11.2025 — AB 451, AB 562 — do 21.08.2026 — AB 552) — w 8 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich pobranych dokumentów PCA nie dało laboratoriów spoza kopii bazy, żaden wiersz z numerem nie jest złożony pogrubioną kursywą, w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-80/C-84081.35” — 5 laboratoriów (AB 451, AB 515, AB 537, AB 539, AB 552); „PN-C-84081.35:1980” — 3 (AB 343, AB 486, AB 562). Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od hasła: „PN-80/C-84081.35” — 5 laboratoriów, „PN-C-84081.35” — 3 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 13.10.2026; ta strona szuka hasłem „PN-80/C-84081.35”, więc w zakładce widać 5 z 8 laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: sól — AB 486, AB 537, AB 539; sól (chlorek sodowy) — AB 343, AB 451; sól przeznaczona do spożycia przez ludzi — AB 515; sól kuchenna — AB 552; sól spożywcza — AB 562. Cecha: zawartość jodku potasu; jodan potasu z obliczeń — AB 343, AB 515 (także jod), AB 537, AB 562. Technika: metoda spektrofotometryczna — wszystkie. Zakresy jodku potasu: 3,3–52,3 mg/kg — AB 562; 3,3–65,4 mg/kg — AB 515; 5,0–750 mg/kg — AB 552; 5,2–65,0 mg/kg — AB 539; 6,54–100,00 mg/kg — AB 343; 8–65 mg/kg — AB 537; 10–100 mg/kg — AB 486; 0,0006–0,0065 % (czyli 6–65 mg/kg) — AB 451.

OBOK TEJ NORMY. W pozycjach z tą normą nie stoi żaden inny dokument. Jod w soli oznacza w kopii bazy 16 laboratoriów (pozycje z „jod” w opisie badania lub parametrach i z solą albo chlorkiem sodu w przedmiocie): tę normę powołuje 8, arkusz PN-C-84081-34 (metoda jodometryczna) — 3 (AB 438, AB 509, AB 601), PN-EN 15111:2008 — AB 545, procedury własne — AB 311, AB 435, AB 486 (obok tej normy, w innej pozycji), AB 519, AB 520.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — postać wyniku: przepis podaje tę samą zawartość jodu jako 30 (±10) mg jodku potasu albo 39 (±13) mg jodanu potasu w kilogramie soli, a norma — według tytułu — oznacza jodek potasu; cztery laboratoria obliczają z wyniku jodan potasu, jedno także jod — przy porównaniu z przepisem trzeba porównywać tę samą postać (jod, jodek albo jodan): przepis wymaga 20–40 mg jodku potasu albo 26–52 mg jodanu potasu w kilogramie soli (dolne granice zakresów laboratoriów wynoszą od 3,3 do 10, a górne od 52,3 do 750 mg/kg jodku — każdy zakres obejmuje ten przedział). Drugie — status: arkusz jest wycofany od 2011 r. bez wskazania następczyni, podobnie jak sąsiedni arkusz jodometryczny i ogólne postanowienia serii. Trzecie — zakładka: przez dwa zapisy numeru zakładka „Laboratoria” tej strony pokazuje 5 z 8 laboratoriów.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy masy próbki, stężeń bromu, fenolu i skrobi, przygotowania roztworów wzorcowych i krzywej wzorcowej ani precyzji. Nie twierdzimy, jak metoda zachowuje się wobec soli jodowanej jodanem potasu — karta tego nie mówi.

Zasada metody

Jodki z próbki soli utlenia się bromem do jodanów, nadmiar bromu wiąże fenolem, jodany w środowisku kwaśnym przeprowadza się w jod, a jod oznacza fotokolorymetrycznie w postaci niebieskiego kompleksu ze skrobią przy długości fali 590 nm, z krzywą wzorcową (karta PKN). Stężeń i szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Sól (chlorek sodu), sól kuchenna i spożywcza — zawartość jodku potasu (wycofany arkusz w aktualnych zakresach akredytacji 8 laboratoriów)
• Kontrola jodowania soli przeznaczonej do bezpośredniego spożycia — 30 (±10) mg jodku potasu albo 39 (±13) mg jodanu potasu w 1 kg (Dz.U. 2024 poz. 420, § 2 pkt 2)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-C-84081-35:1980

Tytuł (PL)

Sól (chlorek sodowy) — Oznaczanie zawartości jodku potasowego metodą fotokolorymetryczną

Title (EN)

Salt (sodium chloride) — Determination of potassium iodide content by the photocolorimetric method

Procedura krok po kroku

1. Utlenienie jodków

   Jodki utlenia się bromem do jodanów (karta PKN). PN-C-84081-35:1980 wycofana 30-09-2011 (stan karty na 13.10.2026).

2. Usunięcie nadmiaru bromu

   Nadmiar bromu wiąże się fenolem (karta PKN).

3. Wydzielenie jodu

   Jodany przeprowadza się w jod w środowisku kwaśnym (karta PKN).

4. Pomiar i wynik

   Niebieski kompleks jodu ze skrobią przy 590 nm, krzywa wzorcowa (karta PKN); wynik jako jodek potasu, przy porównaniu z przepisem ta sama postać (jod, KI albo KIO3).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Brom i fenol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego i karty charakterystyki substancji
• UWAGA MERYTORYCZNA: przepis podaje zawartość jodu także jako jodek albo jodan potasu — liczby w tych postaciach są różne

Najczęstsze pytania