🌿 Jod w powietrzu na stanowiskach pracy — pochłanianie w roztworze jodku potasu z etanolem, barwny kompleks jodu ze skrobią i spektrofotometria w świetle widzialnym, PN-Z-04433

Środowisko PN-Z-04433

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie jodu w powietrzu na stanowiskach pracy: pochłanianie w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, barwny kompleks jodu ze skrobią i pomiar spektrofotometryczny w świetle widzialnym. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04433:2011 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna; zastępuje PN-Z-04185-02:1988 (pole „Zastępuje” karty). Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Pomiary jodu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317).

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04433:2011 (wersja polska)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna; zastępuje PN-Z-04185-02:1988 (pole „Zastępuje” karty)
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04433:2011, wersja polska; publikacja 12-09-2011, 5 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
  • Zasada i oznaczalność (z karty): pochłanianie w roztworze jodku potasu z etanolem, barwny kompleks jodu ze skrobią, spektrofotometria w świetle widzialnym; najmniejsze oznaczalne stężenie 0,05 mg/m³

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PN-Z-04433:2011 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana”: publikacja 12-09-2011, 5 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pole „Zastępuje”: PN-Z-04185-02:1988 (wersja polska); pola „Zastąpiona przez” nie ma.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na pochłonięciu jodu w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, wytworzeniu barwnego kompleksu jodu ze skrobią i pomiarze spektrofotometrycznym w świetle widzialnym. Najmniejsze stężenie jodu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 0,05 mg/m3”.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 317 „Jod” [7553-56-2]: NDS 0,5 mg/m³, NDSCh 1 mg/m³, bez oznakowania „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty (0,05 mg/m³) to jedna dziesiąta NDS. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”. Tej normy przepis z nazwy nie wymienia, a innego przepisu, który by ją powoływał, NIE USTALILIŚMY.

PRZEBIEG WEDŁUG PROCEDURY CIOP-PIB (drugie źródło; liczby procedury, nie normy). Gawęda, „Jod – metoda oznaczania”, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2009, nr 1(59), s. 153–157 — ta sama zasada i ta sama oznaczalność (0,05 mg/m³) co na karcie normy; autorka pisze, że metoda jest nowelizacją PN-88/Z-04185/02, którą według karty zastąpiła ta norma. Roztwór pochłaniający: 0,5 % (m/V) jodku potasu w mieszaninie wody i etanolu 3 : 1. Próbkę pobiera się przez dwie połączone szeregowo płuczki typu Poleżajewa z 5 ml roztworu pochłaniającego każda, do 180 l powietrza ze strumieniem do 0,5 l/min, z płuczkami w pojemniku z lodem; próbki w chłodziarce są trwałe do 3 dni. Roztwory z płuczek łączy się; 5 ml przenosi do kolby 10 ml, dodaje 0,5 ml roztworu skrobi (1 g skrobi, woda i gliceryna), uzupełnia roztworem pochłaniającym i mierzy absorbancję przy 590 nm w kuwecie 10 mm wobec ślepej próby. Krzywą wzorcową sporządza się z roztworów 0,004–0,08 mg jodu bezpośrednio przed oznaczaniem. Stężenie liczy się z masy jodu, krotności rozcieńczenia i objętości powietrza.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04433:2011 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (5 stron). Nie twierdzimy, że liczby procedury CIOP-PIB są liczbami normy.

Zasada metody

Jod z powietrza na stanowisku pracy pochłania się w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, z jodem i skrobią wytwarza się barwny kompleks, a absorbancję mierzy spektrofotometrycznie w świetle widzialnym; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,05 mg/m³. Procedura CIOP-PIB z 2009 roku o tej samej zasadzie mierzy absorbancję przy 590 nm. Wynik porównuje się z NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku, pozycja 317).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)aktualna; zastępuje PN-Z-04185-02:1988 (pole „Zastępuje” karty)
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04433:2011, wersja polska; publikacja 12-09-2011, 5 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
Zasada i oznaczalność (z karty)pochłanianie w roztworze jodku potasu z etanolem, barwny kompleks jodu ze skrobią, spektrofotometria w świetle widzialnym; najmniejsze oznaczalne stężenie 0,05 mg/m³
Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynikNDS 0,5 mg/m³, NDSCh 1 mg/m³ — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317 „Jod” [7553-56-2]
Procedura CIOP-PIB 2009 (liczby procedury)2 płuczki Poleżajewa po 5 ml 0,5 % KI w wodzie i etanolu (3 : 1); do 180 l, do 0,5 l/min, w lodzie; skrobia; 590 nm, kuweta 10 mm; wzorce 0,004–0,08 mg jodu

Norma

Numer normy
PN-Z-04433:2011 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie jodu na stanowiskach pracy metodą spektrofotometrii absorpcyjnej w świetle widzialnym
Title (EN)
Air purity protection — Determination of iodine at workplaces by visible absorption spectrophotometry

Procedura krok po kroku

  1. Pobranie próbki

    Przez dwie płuczki z 5 ml roztworu pochłaniającego każda, do 180 l powietrza, do 0,5 l/min, płuczki w lodzie, według PN-Z-04008-7 (procedura CIOP-PIB).

  2. Reakcja barwna

    Połączone roztwory; 5 ml do kolby 10 ml, 0,5 ml roztworu skrobi, uzupełnienie roztworem pochłaniającym (procedura CIOP-PIB).

  3. Pomiar

    Absorbancja przy 590 nm wobec ślepej próby; krzywa wzorcowa 0,004–0,08 mg jodu sporządzana bezpośrednio przed oznaczaniem (procedura CIOP-PIB).

  4. Wynik i ocena

    Stężenie w mg/m³ z masy jodu, krotności rozcieńczenia i objętości powietrza; porównanie z NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Dwie płuczki typu Poleżajewa połączone szeregowoPo 5 ml roztworu pochłaniającego, w pojemniku z lodem (procedura CIOP-PIB 2009)—
Pompa ssącaDo 180 l powietrza, strumień do 0,5 l/min (procedura CIOP-PIB)—
Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnymKuwety 10 mm; pomiar przy 590 nm (procedura CIOP-PIB)—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Roztwór pochłaniający — jodek potasu 0,5 % (m/V) w wodzie i etanolu 3 : 1—Przechowywany w ciemnej kolbie w chłodziarce, trwały 2 tygodnie (procedura CIOP-PIB)
Roztwór skrobi—1 g skrobi z wodą i 50 ml gliceryny, ogrzany do wrzenia; trwały 3 tygodnie (procedura CIOP-PIB)
Jod — roztwór wzorcowy 0,1 mg/ml7553-56-210 mg jodu w 100 ml roztworu pochłaniającego (procedura CIOP-PIB)

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04433:2011 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie jodu na stanowiskach pracy metodą spektrofotometrii absorpcyjnej w świetle widzialnym”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Determination of iodine at workplaces by visible absorption spectrophotometry”.

Na czym polega ta metoda?

Jod z powietrza na stanowisku pracy pochłania się w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, z jodem i skrobią wytwarza się barwny kompleks, a absorbancję mierzy spektrofotometrycznie w świetle widzialnym; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,05 mg/m³. Procedura CIOP-PIB z 2009 roku o tej samej zasadzie mierzy absorbancję przy 590 nm.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): aktualna; zastępuje PN-Z-04185-02:1988 (pole „Zastępuje” karty); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04433:2011, wersja polska; publikacja 12-09-2011, 5 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Zasada i oznaczalność (z karty): pochłanianie w roztworze jodku potasu z etanolem, barwny kompleks jodu ze skrobią, spektrofotometria w świetle widzialnym; najmniejsze oznaczalne stężenie 0,05 mg/m³; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 0,5 mg/m³, NDSCh 1 mg/m³ — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317 „Jod” [7553-56-2].

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Dwie płuczki typu Poleżajewa połączone szeregowo, Pompa ssąca, Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnym.

Gdzie stosuje się to badanie?

Pomiary jodu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Czynności z substancjami chemicznymi wykonuje się w odzieży ochronnej, pod sprawnie działającym wyciągiem, a pozostałe roztwory przekazuje do unieszkodliwienia (procedura CIOP-PIB 2009, pkt 4.3).

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04433.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie