🌿 Jod w powietrzu na stanowiskach pracy — pochłanianie w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, barwny kompleks jodu ze skrobią, spektrofotometria w świetle widzialnym; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,05 mg/m³, NDS 0,5 mg/m³, NDSCh 1 mg/m³; PN-Z-04433:2011
Krótko: o co chodzi
Polska norma z 2011 roku z metodą oznaczania jodu w powietrzu na stanowiskach pracy: jod pochłania się w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, wytwarza barwny kompleks ze skrobią i mierzy spektrofotometrycznie w świetle widzialnym; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty PKN to 0,05 mg/m³. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04433:2011; Zakresy w zakresach akredytacji: AB 591: 0,05–0,9 mg/m³; AB 647: 0,05–2 mg/m³; oba spektrofotometria. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Powietrze na stanowiskach pracy — jod — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317 wykazu).
W skrócie
- Norma: PN-Z-04433:2011
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan karty na 05.10.2026): PN-Z-04433:2011 aktualna; zastępuje PN-Z-04185-02:1988 (pole „Zastępuje” karty)
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04433:2011, wersja polska; publikacja 12-09-2011, 5 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta): 0,05 mg/m³ — 10 % NDS
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na pochłonięciu jodu w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, wytworzeniu barwnego kompleksu jodu ze skrobią i pomiarze spektrofotometrycznym w świetle widzialnym. Najmniejsze stężenie jodu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 0,05 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje objętości powietrza ani długości fali. Tekstu normy (5 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Jod – nr 1(59) 2009”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.
WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 317: „Jod [7553-56-2]” — NDS 0,5 mg/m³, NDSCh 1 mg/m³, bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 0,05 mg/m³, to 10 % wartości NDS.
STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04433:2011 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 12-09-2011, 5 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pole „Zastępuje”: PN-Z-04185-02:1988 (wersja polska). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04433” (05.10.2026) zwraca tylko tę normę. Numeru 04185 nie ma w żadnym aktualnym dokumencie PCA pobranym z BIP ani w bazie wiedzy (przeszukanie 05.10.2026).
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04433 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 18.02.2026 i 23.07.2026) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04433:2011” — AB 591 i AB 647, bez procedur. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04433”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026.
CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 591 — środowisko pracy, powietrze: stężenie jodu 0,05–0,9 mg/m³; AB 647 — próbki powietrza pobrane do roztworu pochłaniającego: stężenie i zawartość jodu 0,05–2 mg/m³ (8,0–360 µg w próbce). Technika: metoda spektrofotometryczna — oba laboratoria.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — górna granica: AB 591 kończy zakres na 0,9 mg/m³, czyli poniżej NDSCh (1 mg/m³) — wynik przy NDSCh wykracza poza ten akredytowany zakres. Drugie — metoda: karta opisuje pochłanianie w roztworze; AB 647 zapisuje próbki pobrane do roztworu pochłaniającego, AB 591 sposobu pobierania nie podaje.
CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy stężeń ani objętości roztworu jodku potasu i etanolu, ilości skrobi, objętości ani strumienia pobierania powietrza, długości fali ani obliczeń; treści artykułu CIOP z 2009 r. nie znamy.
Zasada metody
Jod z powietrza stanowiska pracy pochłania się w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, wytwarza barwny kompleks jodu ze skrobią i mierzy spektrofotometrycznie w świetle widzialnym (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,05 mg/m³. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.
Zastosowania
- Powietrze na stanowiskach pracy — jod — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów
- Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317 wykazu)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty na 05.10.2026) | PN-Z-04433:2011 aktualna; zastępuje PN-Z-04185-02:1988 (pole „Zastępuje” karty) |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04433:2011, wersja polska; publikacja 12-09-2011, 5 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta) | 0,05 mg/m³ — 10 % NDS |
| NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317) | 0,5 mg/m³ / 1 mg/m³ |
| Zakresy w zakresach akredytacji | AB 591: 0,05–0,9 mg/m³; AB 647: 0,05–2 mg/m³; oba spektrofotometria |
| Zasięg w zakresach akredytacji (odczyt 05.10.2026) | 2 laboratoria, 2 rekordy w kopii bazy, 2 wiersze w PCA; zakładka „Laboratoria” („PN-Z-04433”) — 2, tak samo na serwerze produkcyjnym; PN-Z-04185 — 0 w PCA |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04433:2011
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie jodu na stanowiskach pracy metodą spektrofotometrii absorpcyjnej w świetle widzialnym
- Title (EN)
- Air purity protection — Determination of iodine at workplaces by visible absorption spectrophotometry
Procedura krok po kroku
-
Pobieranie
Pochłanianie jodu z powietrza w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.
-
Reakcja barwna
Wytworzenie barwnego kompleksu jodu ze skrobią (karta PKN).
-
Pomiar
Spektrofotometria w świetle widzialnym (karta PKN); długości fali NIE PODAJEMY.
-
Wynik i ocena
Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 0,05 mg/m³.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnym | Pomiar barwnego kompleksu (karta PKN); długości fali NIE PODAJEMY | — |
| Zestaw do pobierania powietrza z roztworem pochłaniającym | Pochłanianie w roztworze jodku potasu z etanolem (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Roztwór jodku potasu z dodatkiem etanolu | — | Roztwór pochłaniający (karta PKN); stężeń NIE PODAJEMY |
| Skrobia | — | Do wytworzenia barwnego kompleksu z jodem (karta PKN) |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Jod, jodek potasu i etanol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
- UWAGA MERYTORYCZNA: u AB 591 zakres kończy się na 0,9 mg/m³ — poniżej NDSCh 1 mg/m³
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04433:2011 — „Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie jodu na stanowiskach pracy metodą spektrofotometrii absorpcyjnej w świetle widzialnym”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Determination of iodine at workplaces by visible absorption spectrophotometry”.
Na czym polega ta metoda?
Jod z powietrza stanowiska pracy pochłania się w roztworze jodku potasu z dodatkiem etanolu, wytwarza barwny kompleks jodu ze skrobią i mierzy spektrofotometrycznie w świetle widzialnym (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty na 05.10.2026): PN-Z-04433:2011 aktualna; zastępuje PN-Z-04185-02:1988 (pole „Zastępuje” karty); Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04433:2011, wersja polska; publikacja 12-09-2011, 5 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Najmniejsze oznaczalne stężenie (karta): 0,05 mg/m³ — 10 % NDS; NDS / NDSCh (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317): 0,5 mg/m³ / 1 mg/m³.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnym, Zestaw do pobierania powietrza z roztworem pochłaniającym.
Gdzie stosuje się to badanie?
Powietrze na stanowiskach pracy — jod — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów; Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,5 mg/m³ i NDSCh 1 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 317 wykazu).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Jod, jodek potasu i etanol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego; UWAGA MERYTORYCZNA: u AB 591 zakres kończy się na 0,9 mg/m³ — poniżej NDSCh 1 mg/m³.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04433.