🏗️ Laboratoryjny pomiar izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych elementów budowlanych (ściany, stropy, drzwi, okna, fasady, szklenie, małe elementy techniczne) — izolacyjność właściwa R z poziomów w dwóch pomieszczeniach i chłonności pomieszczenia odbiorczego, różnica poziomów Dn,e, pasma tercjowe 100–5 000 Hz, PN-EN ISO 10140-2

Budownictwo PN-EN ISO 10140-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 10140-2:2021-10 (wersja polska), w całości: „W niniejszym dokumencie określono laboratoryjną metodę pomiaru izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych takich wyrobów budowlanych, jak ściany, stropy, drzwi, okna, okiennice (rolety), elementy fasady, fasady, szklenie, małe elementy techniczne, jak nawiewniki, kratki wentylacyjne, czerpnie, przepusty elektryczne, systemy uszczelnień i różne układy, np. ściany i stropy z okładzinami, sufity podwieszone lub podłogi podniesione. Wyniki badań można zastosować w celu porównania dźwiękoizolacyjnych właściwości elementów budowlanych, klasyfikacji elementów zgodnie z ich możliwościami dźwiękoizolacyjnymi, wsparcia procesu projektowania budynku, który powinien spełniać wymagania dotyczące określonych właściwości akustycznych oraz oceny właściwości in situ w wykończonym budynku. Pomiary wykonuje się na laboratoryjnych stanowiskach badawczych, w których wytłumiono transmisję dźwięku przez drogi boczne. Wyniki pomiaru wykonane zgodnie z niniejszym dokumentem nie mają bezpośredniego zastosowania do sytuacji w terenie bez oceny innych czynników wpływających na izolacyjność akustyczną, takich jak przenoszenie boczne, warunki brzegowe i całkowity współczynnik strat”. Tekst czytamy w próbce ISO 10140-2:2021 w wersji francuskiej (angielskiej próbki wydania 2021 nie znaleźliśmy) od okładki do wstępu rozdziału 6 (rodzaje elementów badanych a)–e) i warunki otoczenia), a dla porównania próbkę angielską poprzedniego wydania ISO 10140-2:2010; dalszej części rozdziału 6 (montaż w dużym i małym otworze), rozdziałów 7–8 i załączników nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 10140-2:2021 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–6, wstęp). Normę przygotował ISO/TC 43 „Akustyka”, SC 2 „Akustyka budowlana”, wspólnie z CEN/TC 126; drugie wydanie zastępuje ISO 10140-2:2010. Zmiany: uaktualnione powołania (rozdział 2 i w tekście), uaktualnione terminy i definicje (rozdział 3), tytuł rozdziału 8 zmieniony na „Niepewność pomiaru”. Wprowadzenie i tablica 1 jak w części 1: część 2 daje procedurę pomiaru izolacyjności od dźwięków powietrznych według części 4 i 5; dla wyrobów z zasadami szczególnymi pomiar wykonuje się według części 1. Powołania (2): ISO 717-1, ISO 10140-1, ISO 10140-4, ISO 10140-5, ISO 12999-1. Terminy (3): izolacyjność akustyczna właściwa R = 10 lg(W₁/W₂) — dziesięciokrotny logarytm stosunku mocy padającej na element do mocy przez niego wypromieniowanej; w laboratorium R = L₁ − L₂ + 10 lg(S/A), gdzie L₁ i L₂ — średnie (energetycznie) poziomy ciśnienia akustycznego w pomieszczeniu nadawczym i odbiorczym, S — pole otworu badawczego, A — równoważne pole pochłaniania pomieszczenia odbiorczego (wzór zakłada pola rozproszone i przenoszenie wyłącznie przez element; w krajach anglojęzycznych używa się też nazwy „transmission loss”); izolacyjność właściwa przybliżona R′ = 10 lg(W₁/(W₂ + W₃)), gdy moc W₃ przenoszona przez elementy boczne jest znacząca (w praktyce liczona tym samym wzorem z poziomów); znormalizowana różnica poziomów elementu Dn,e = L₁ − L₂ + 10 lg(A₀/A), z A₀ = 10 m² w laboratorium, a przy n jednakowych elementach mierzonych razem — 10 lg(nA₀/A); mały element techniczny — element budowlany inny niż okno i drzwi, o polu mniejszym niż 1 m², przenoszący dźwięk między pomieszczeniami lub na zewnątrz niezależnie od sąsiednich elementów. Stanowisko i aparatura (4): według ISO 10140-5 (pomieszczenia, źródła dźwięku, aparatura do pomiaru poziomu i jej wzorcowanie). Procedura (5.1): dwa sąsiednie pomieszczenia (poziomo lub pionowo), element w otworze ściany je dzielącej; w nadawczym rozproszone pole z głośnika ruchomego albo z co najmniej dwóch położeń stałych; średnie poziomy w obu pomieszczeniach, zwykle w pasmach tercjowych o częstotliwościach środkowych 100–5 000 Hz (opcjonalnie od 50 Hz); chłonność pomieszczenia odbiorczego z czasu pogłosu; procedury uśredniania, korekty tła i pomiaru czasu pogłosu — w ISO 10140-4; w czasie pomiaru nikt nie może przebywać w żadnym z pomieszczeń; dla systemów poprawiających izolacyjność (okładziny, przedścianki) procedurę powtarza się dla elementu bazowego i z okładziną. Pole w pomieszczeniu nadawczym (5.2): kwalifikacja głośników, liczba i położenia według ISO 10140-5; przy jednym źródle w dwóch lub więcej położeniach można też powtórzyć pomiar w kierunku przeciwnym, zamieniając pomieszczenia — ale nie wtedy, gdy jedna strona elementu jest wyraźnie bardziej chłonna; mikrofony poza polem bezpośrednim źródła. Obliczenia (5.3): R lub Dn,e z poziomów (skorygowanych o tło) i czasu pogłosu według ISO 10140-4; wartości oktawowe z trzech tercjowych: R_okt = −10 lg[(1/3) Σ 10^(−R_tercja/10)] (analogicznie Dn,e); wynik końcowy z dokładnością nie większą niż 0,1 dB; wskaźnik jednoliczbowy według ISO 717-1. Wyniki (5.4): R lub Dn,e w decybelach dla wszystkich tercji, z jedną cyfrą po przecinku, w tabeli i na wykresie: 5 mm na tercję i 20 mm na 10 dB, zalecany formularz z załącznika B. Element badany (6, wstęp): a) wypełnia cały duży otwór (np. mur, strop drewniany) — według 6.2; b) tego samego typu, ale mniejszy — według 6.3; c) o stałych wymiarach mniejszych od otworu (drzwi, okna, szyby, panele) — według 6.4; d) mały, o słabo określonych wymiarach (nawiewniki, czerpnie) — według 6.5; e) związany z elementem bazowym (okładzina, podłoga pływająca, rama okna, uszczelnienie) — według zasad szczególnych części 1; przenoszenie dźwięku może zależeć od temperatury, wilgotności względnej i ciśnienia statycznego w czasie badania i kondycjonowania — warunki trzeba zapisać. Porównanie z wydaniem 2010 (próbka angielska, rozdziały 3 i 5): te same wzory (1)–(6) na R, R′ i Dn,e z A₀ = 10 m², ten sam zakres 100–5 000 Hz (opcjonalnie od 50 Hz), dokładność 0,1 dB i skala wykresu; zmiany według przedmowy 2021 dotyczą powołań, definicji i nazwy rozdziału 8.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 10140-2:2021-10 (wersja polska, publikacja 05-02-2025, 24 strony, grupa cenowa M) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 253 Akustyki Architektonicznej, ICS 91.120.20, „Wprowadza: EN ISO 10140-2:2021 [IDT], ISO 10140-2:2021 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 10140-2:2011” (wersje niemiecka, angielska i polska). Karta PN-EN ISO 10140-2:2011 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: data wycofania 18-10-2021, „Zastąpiona przez: PN-EN ISO 10140-2:2021-10” (wersje angielska i polska); sama zastąpiła dawne normy serii PN-EN ISO 140 i PN-EN 20140 (m.in. części 1, 3, 6, 8, 10, 11 i 16). Wyszukiwarka PKN (hasło „PN-EN ISO 10140-2”, 02.10.2026) pokazuje wydania 2011 (wersje d, e, p) i 2021-10 (e, p). Według katalogu EVS ISO 10140-2:2021 obowiązuje od 15.04.2021, poprzednio ISO 10140-2:2010. Co zmieniło się dla wyniku: według przedmowy — powołania, definicje i nazwa rozdziału o niepewności; wzory na R i Dn,e są w obu wydaniach te same.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 10140-2 stoi w 16 rekordach u 6 laboratoriów: AB 023, AB 054, AB 818, AB 1054, AB 1241, AB 1271. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 28.07.2026) AB 818 i AB 1271 podają wydanie 2021-10, AB 023, AB 054, AB 1054 i AB 1241 — samo oznaczenie bez daty. W 14 z 16 rekordów obok stoi PN-EN ISO 10140-1 (wyjątek: dwa rekordy AB 023, który podaje 10140-2 z częścią 3 albo z dawną PN-EN ISO 140-10). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 10140-2”) pokazuje te same 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). „Izolacyjność akustyczna od dźwięków powietrznych elementów budowlanych” w zakresie częstotliwości (100–5 000) Hz (AB 023: z możliwością pomiaru od 50 Hz; przegrody, drzwi, bramy przemysłowe i garażowe, elementy wentylacyjne i inne obiekty o polu poniżej 1 m²), ściany wewnętrzne, drzwi, szyby, okna, okiennice, panele okrętowe i ścianki grodziowe (AB 1241), „Izolacyjność akustyczna właściwa R w pasmach 1/3-oktawowych”, „Przyrost izolacyjności właściwej ΔR” okładzin i „Elementarna znormalizowana różnica poziomów Dn,e” elementów wentylacyjnych (AB 1271).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy przenoszeniu bocznym: wynik laboratoryjny R nie przenosi się wprost do budynku — w terenie dochodzi przenoszenie boczne, warunki brzegowe i współczynnik strat (zakres); w laboratorium z niedostatecznie stłumionym przenoszeniem bocznym mierzy się w istocie R′. Przy kierunku pomiaru: zamiana pomieszczeń nadawczego i odbiorczego jest niedozwolona, gdy jedna strona elementu jest wyraźnie bardziej chłonna (5.2). Przy pomiarze: osoba w pomieszczeniu zmienia pole akustyczne (5.1); mikrofony w polu bezpośrednim źródła zawyżają L₁. Przy pasmach oktawowych: wartości oktawowe liczy się energetycznie z trzech tercji, nie średnią arytmetyczną (5.3). Przy małych elementach: dla nawiewników i przepustów wielkością jest Dn,e (z A₀ = 10 m²), nie R — wynik R policzony z pola otworu nie ma sensu dla elementu o nieokreślonej powierzchni (3.3, 3.4). Przy warunkach: temperatura, wilgotność i ciśnienie statyczne wpływają na wynik i muszą być zapisane (6).

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów 6.1–6.5 (montaż w dużym i małym otworze, wymagania brzegowe, kondycjonowanie), 7 (sprawozdanie), 8 (niepewność pomiaru) ani załączników (m.in. formularz B) — nie podajemy więc wymagań montażu, zawartości sprawozdania ani wartości niepewności; procedury korekty tła i pomiaru czasu pogłosu są w ISO 10140-4, której nie czytaliśmy.

Zasada metody

W pomieszczeniu nadawczym głośnik wytwarza rozproszone pole akustyczne; mierzy się średnie poziomy ciśnienia akustycznego L₁ i L₂ po obu stronach badanego elementu w pasmach tercjowych i czas pogłosu w pomieszczeniu odbiorczym (równoważne pole pochłaniania A); izolacyjność właściwa R = L₁ − L₂ + 10 lg(S/A), dla małych elementów technicznych Dn,e = L₁ − L₂ + 10 lg(A₀/A) z A₀ = 10 m²; wskaźnik jednoliczbowy według ISO 717-1.

Zastosowania

• Ściany, stropy, drzwi, bramy, okna, okiennice, fasady i szklenie — laboratoryjna izolacyjność od dźwięków powietrznych; 6 laboratoriów w zakresach PCA
• Małe elementy techniczne — nawiewniki, kratki, czerpnie, przepusty, uszczelnienia (Dn,e)
• Okładziny, przedścianki, sufity podwieszone — przyrost izolacyjności ΔR (pomiar z elementem bazowym i bez)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 10140-2:2021-10 (wersja polska; EN ISO 10140-2:2021 IDT, ISO 10140-2:2021 IDT)

Tytuł (PL)

Akustyka — Pomiar laboratoryjny izolacyjności akustycznej elementów budowlanych — Część 2: Pomiar izolacyjności od dźwięków powietrznych

Title (EN)

Acoustics — Laboratory measurement of sound insulation of building elements — Part 2: Measurement of airborne sound insulation

Procedura krok po kroku

1. Element i montaż

   Ustalić typ elementu a)–e) i zamontować go według rozdziału 6 i zasad szczególnych części 1. PN-EN ISO 10140-2:2021-10 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Pole w pomieszczeniu nadawczym

   Głośnik ruchomy albo co najmniej dwa położenia stałe; mikrofony poza polem bezpośrednim; nikt nie przebywa w pomieszczeniach.

3. Pomiar poziomów i pogłosu

   Średnie poziomy L₁ i L₂ w pasmach tercjowych 100–5 000 Hz (opcjonalnie od 50 Hz), korekta tła i czas pogłosu według ISO 10140-4.

4. Obliczenia

   R = L₁ − L₂ + 10 lg(S/A) albo Dn,e = L₁ − L₂ + 10 lg(A₀/A); oktawy energetycznie z trzech tercji; wynik z dokładnością 0,1 dB.

5. Wyniki i sprawozdanie

   Tabela i wykres (5 mm na tercję, 20 mm na 10 dB), wskaźnik jednoliczbowy według ISO 717-1; zapisać temperaturę, wilgotność i ciśnienie statyczne.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp; wysokie poziomy dźwięku w pomieszczeniu nadawczym — w czasie pomiaru nikt nie przebywa w pomieszczeniach (5.1)
• UWAGA MERYTORYCZNA: wyniku laboratoryjnego R nie stosuje się wprost w budynku bez oceny przenoszenia bocznego

Najczęstsze pytania