🏗️ Pomiar terenowy izolacyjności od dźwięków powietrznych ściany zewnętrznej i jej elementów (np. okien) — metoda elementu z głośnikiem (przybliżona izolacyjność właściwa R′45°, mikrofon na powierzchni elementu) lub z hałasem drogowym (R′tr,s) oraz metoda globalna (różnica poziomów D2m z mikrofonem 2 m przed fasadą, standaryzowana na czas pogłosu 0,5 s albo znormalizowana na chłonność 10 m²), PN-EN ISO 140-5 (wycofana)

Budownictwo PN-EN ISO 140-5

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 140-5:1999 (wersja polska), w całości: „Określono dwie grupy metod pomiaru izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych (metody »globalne« i metody »elementu«) odpowiednio dla ściany zewnętrznej i dla jej elementów. Podano definicje 10 elementów”. Tekst normy czytamy w dwóch próbkach ISO 140-5:1998 (wydanie drugie, 1998-08-15): angielskiej w SIST EN ISO 140-5:1999 (strona tytułowa, przedmowa, początek rozdziału 1) i francuskiej (przedmowa, dalsza część rozdziału 1, rozdziały 2–5.6.2 z rysunkami 1 i 2). Dalszej części metody elementu z głośnikiem (5.6.3 i dalej), metody globalnej z głośnikiem, metod z hałasem drogowym (rozdział 6), precyzji (7), wyrażania wyników (8), sprawozdania (9) ani załączników A–F (m.in. wyznaczanie pola S, sprawdzanie przenoszenia przez ścianę wokół elementu, metody z hałasem lotniczym i kolejowym) nie mamy; tablicy 1 (przegląd metod) w próbce nie ma.

WEDŁUG TEKSTU ISO 140-5:1998 (przedmowa, rozdziały 1–5.6.2). Normę przygotował ISO/TC 43 „Akustyka”, podkomitet SC 2 „Akustyka budowlana”; wydanie drugie zastępuje pierwsze (ISO 140-5:1978) i jest jego rewizją techniczną; załączniki A i B są normatywne, C–F informacyjne. Zakres (1): dwie serie metod — metody elementu i metody globalne — do pomiaru izolacyjności od dźwięków powietrznych odpowiednio elementów ściany zewnętrznej i całych ścian; metody elementu szacują izolacyjność właściwą elementu, np. okna — najdokładniejsza używa głośnika jako sztucznego źródła, inne, mniej dokładne, istniejącego hałasu drogowego; metody globalne szacują różnicę poziomów dźwięku na zewnątrz i wewnątrz w rzeczywistych warunkach ruchu — najdokładniejsze używają rzeczywistego ruchu jako źródła, można też użyć głośnika. Metoda elementu z głośnikiem daje przybliżoną izolacyjność właściwą, którą w pewnych okolicznościach (z uwzględnieniem precyzji pomiaru, 7.1) można porównać z izolacyjnością zmierzoną w laboratorium według ISO 140-3 lub ISO 140-10 — jest preferowana, gdy celem jest ocena elementu wobec jego właściwości laboratoryjnych; metoda elementu z hałasem drogowym służy temu samemu, gdy głośnika użyć się nie da — obie dają często nieco różne wyniki, a metoda z hałasem drogowym daje zwykle niższe wartości izolacyjności; w załączniku D uzupełniają ją metody z hałasem lotniczym i kolejowym. Metoda globalna z hałasem drogowym daje rzeczywiste tłumienie fasady w danym miejscu względem punktu 2 m przed fasadą — preferowana do oceny całej fasady z wszystkimi drogami bocznymi; metoda globalna z głośnikiem daje tłumienie względem punktu 2 m przed fasadą, gdy rzeczywistego źródła użyć się nie da; wyników metod globalnych nie można porównywać z laboratoryjnymi. Powołania (2): ISO 140-2, ISO 140-3, ISO 354 (pomiar pochłaniania w komorze pogłosowej), ISO 717-1, IEC 60651 i IEC 60804 (mierniki poziomu dźwięku), IEC 60942 (kalibratory), IEC 61260 (filtry). Definicje (3): średni poziom na powierzchni badanej L1,s (średnia przestrzenno-czasowa na całej powierzchni z odbiciami od elementu i fasady); średni poziom w pomieszczeniu L2 (bez stref promieniowania bezpośredniego źródła i pola bliskiego przegród); równoważny poziom Leq; izolacyjność właściwa R = 10 lg(W1/W2); przybliżona izolacyjność właściwa R′ = 10 lg[W1/(W2 + W3)], z mocą W3 wypromieniowaną przez elementy boczne; R′45° = L1,s − L2 + 10 lg(S/A) − 1,5 dB — przy głośniku i kącie padania 45° (S — pole elementu według załącznika A, A — równoważna powierzchnia pochłaniania pomieszczenia odbiorczego; równanie zakłada padanie tylko pod 45° i pole w pełni rozproszone); R′tr,s = Leq,1,s − Leq,2 + 10 lg(S/A) − 3 dB — przy hałasie drogowym i mikrofonie zewnętrznym na powierzchni; różnica poziomów D2m = L1,2m − L2 (oznaczenie Dtr,2m przy hałasie drogowym, Dls,2m przy głośniku); standaryzowana różnica poziomów D2m,nT = D2m + 10 lg(T/T0) przy T0 = 0,5 s; znormalizowana różnica poziomów D2m,n = D2m − 10 lg(A/A0) przy A0 = 10 m². Aparatura (4): mikrofon o średnicy najwyżej 13 mm; przyrządy klasy 0 lub 1 według IEC 60651 i IEC 60804, kalibrator co najmniej klasy 1 według IEC 60942; filtry tercjowe i oktawowe według IEC 61260; aparatura do czasu pogłosu według ISO 354; kierunkowość głośnika w polu swobodnym taka, by lokalne różnice poziomu na wyobrażonej powierzchni o wymiarach i orientacji elementu były mniejsze niż 5 dB w każdym paśmie (przy elementach dłuższych niż 5 m dopuszcza się do 10 dB z zapisem w sprawozdaniu). Metody z głośnikiem (5): głośnik w jednej lub kilku pozycjach na zewnątrz, w odległości d od fasady, kąt padania (45 ± 5)° (rysunek 1); średni poziom wyznacza się na elemencie (metoda elementu) albo 2 m przed fasadą (metoda globalna) oraz w pomieszczeniu odbiorczym; pole akustyczne stałe, o widmie ciągłym; przy pomiarach tercjowych co najmniej 100–3150 Hz (zaleca się 50–5000 Hz), przy oktawowych co najmniej 125–2000 Hz (zaleca się 63–4000 Hz); różnice poziomów mocy tercji w oktawie nie większe niż 6 dB w paśmie 125 Hz, 5 dB w 250 Hz i 4 dB wyżej; poziom w pomieszczeniu co najmniej 6 dB ponad tło we wszystkich pasmach. Położenie głośnika (5.4): tak, by zmienność poziomu na elemencie była minimalna — najlepiej na ziemi, inaczej jak najwyżej; odległość źródła od środka elementu r co najmniej 5 m (d > 3,5 m) w metodzie elementu i co najmniej 7 m (d > 5 m) w metodzie globalnej. Pomiary w pomieszczeniu odbiorczym (5.5): jeden mikrofon przestawiany, zestaw mikrofonów lub mikrofon obrotowy, uśrednianie energetyczne po wszystkich pozycjach mikrofonu i źródła; co najmniej pięć pozycji mikrofonu rozmieszczonych równomiernie; odległości co najmniej 0,7 m między pozycjami, 0,5 m od przegród i przedmiotów, 1,0 m od źródła; mikrofon obrotowy — promień co najmniej 0,7 m, płaszczyzna nachylona co najmniej 10° do powierzchni pomieszczenia, okres co najmniej 15 s; tło co najmniej 6 dB (najlepiej ponad 10 dB) poniżej poziomu sygnału z tłem; przy różnicy mniejszej niż 10 dB poprawka L = 10 lg(10^(Lsb/10) − 10^(Lb/10)) dB (francuski tekst próbki podaje tu granice „mniejsza niż 10 dB, ale większa niż 16 dB” — w tej postaci warunek nie może być spełniony; zostawiamy go, jak stoi); przy różnicy 6 dB lub mniejszej w którymkolwiek paśmie stosuje się poprawkę 1,3 dB, a wartości oznacza w sprawozdaniu jako granicę pomiaru; chłonność A = 0,16 V/T z czasu pogłosu mierzonego według ISO 354 — ocenę zaczyna się ok. 0,1 s po wyłączeniu źródła lub kilka dB poniżej poziomu początkowego, zakres zaniku co najmniej 20 dB, koniec co najmniej 10 dB nad tłem; co najmniej sześć zaników na pasmo, co najmniej jedna pozycja głośnika i trzy pozycje mikrofonu; mikrofon obrotowy z okresem co najmniej 30 s (przy czasie pogłosu krótszym niż ok. 0,4 s może być kłopotliwy). Metoda elementu z głośnikiem (5.6): gdy wyniki mają być porównywalne z laboratoryjnymi — sprawdzić, że element odpowiada zadeklarowanej konstrukcji i jest prawidłowo zamontowany według producenta, oszacować izolacyjność fasady, by przenoszenie przez ścianę wokół elementu nie wpływało istotnie na poziom w pomieszczeniu; przy porównaniu okna z wynikiem laboratoryjnym — także, że pole otworu odpowiada laboratoryjnemu, a wnęka i położenie okna nie odbiegają od ISO 140-3 (przykłady sprawdzeń — załącznik C; przy podejrzeniu przenoszenia przez ścianę — procedura z załącznika B); poziom L1,s na powierzchni elementu mierzy się mikrofonem przymocowanym mocną taśmą do elementu, z osią równoległą do płaszczyzny fasady (skierowaną w górę lub w dół) albo prostopadłą do elementu — środek membrany najwyżej 10 mm od elementu przy osi równoległej (zależnie od średnicy mikrofonu) albo 3 mm przy osi prostopadłej, z półkulistą osłoną (rysunek 2); przy jednoczesnych pomiarach na zewnątrz i wewnątrz zaleca się mikrofony i kable, które sprawdzono pod kątem braku wpływu na izolacyjność elementu.

STATUS (stan kart na 03.10.2026). Karta PN-EN ISO 140-5:1999 (wersja polska, publikacja 22-12-1999, 29 stron, grupa cenowa N) ma nagłówek „Wycofana”: data wycofania 18-06-2019, Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 253 Akustyki Architektonicznej, ICS 91.120.20, „Wprowadza: EN ISO 140-5:1998 [IDT], ISO 140-5:1998 [IDT]”, „Zastępuje: PN-B-02154-05:1983”, „Zastąpiona przez: PN-EN ISO 16283-1:2014-05 — wersja polska, PN-EN ISO 16283-3:2016-04 — wersja polska i angielska”; informacja dodatkowa: norma wycofana 2014-05-06, a następnie przywrócona do aktualnych 2015-09-09 przez Prezesa PKN (Komunikat nr 1/2015). Karta PN-EN ISO 16283-3:2016-04 (wersja polska, publikacja 29-09-2023, 48 stron, KT 253) nie ma nagłówka „Wycofana”: „Część 3: Izolacyjność akustyczna ściany zewnętrznej”, „Wprowadza: EN ISO 16283-3:2016 [IDT], ISO 16283-3:2016 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 140-5:1999, PN-EN ISO 140-14:2006”; według jej zakresu procedury dotyczą pomieszczeń o objętości 10–250 m³ i pasm 50–5000 Hz, także pomieszczeń, w których pole akustyczne może nie być zbliżone do dyfuzyjnego. Co zmieniło się dla wyniku: według zakresu karty następczyni obejmuje pola niedyfuzyjne, a R′45° z ISO 140-5 zakłada pole w pełni rozproszone w pomieszczeniu odbiorczym (uwaga do 3.6); tekstu ISO 16283-3 nie czytaliśmy, więc różnic w procedurze nie podajemy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 140-5 stoi w 9 rekordach u 7 laboratoriów: AB 023, AB 818, AB 838, AB 1162, AB 1391, AB 1621, AB 1924. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 07.02.2025 do 21.07.2026) wszystkie podają „PN-EN ISO 140-5:1999”; pięć z nich (AB 838, AB 1162, AB 1391, AB 1621, AB 1924) w tej samej pozycji powołuje też PN-EN ISO 16283-3:2016-04 — AB 838 „z wyłączeniem punktu 13”, AB 1391 „z wyłączeniem punktów 7.2.2 i 7.2.3”; AB 023 i AB 818 — tylko wycofaną 140-5. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 140-5”) pokazuje 6 laboratoriów — wszystkie poza AB 1162, u którego oznaczenie stoi po PN-EN ISO 16283-3; sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Obiekty i elementy budowlane, ściany zewnętrzne i ich elementy, dachy, bramy (przemysłowe, garażowe), drzwi zewnętrzne: znormalizowana różnica poziomów Dls,2m,n, standaryzowana (w zakresach: „wzorcowa”) różnica poziomów Dls,2m,nT i przybliżona izolacyjność właściwa R′45° w pasmach tercjowych, u AB 1621 i AB 1924 także oktawowych, zakresy częstotliwości (50–5000) Hz albo (100–5000) Hz z możliwością pomiaru w 50, 63 i 80 Hz (AB 023); wskaźniki ważone i widmowe wskaźniki adaptacyjne C i Ctr „z obliczeń” według PN-EN ISO 717-1 (AB 838, AB 1924). Oznaczenia Dls i R′45° w zakresach wskazują metody z głośnikiem.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy wyborze metody: wynik metody globalnej (D2m) nie jest porównywalny z laboratoryjną izolacyjnością elementu, a metoda elementu z hałasem drogowym daje zwykle niższe R′ niż metoda z głośnikiem (1) — porównanie dwóch wyników obliczonych różnymi metodami może sugerować różnicę między wyrobami. Przy porównaniu z laboratorium: bez sprawdzenia montażu, przenoszenia przez ścianę wokół elementu i — przy oknach — wymiarów otworu i wnęki wynik R′45° nie odpowiada laboratoryjnemu R (5.6.1). Przy geometrii: kąt (45 ± 5)° i odległość co najmniej 5 m (element) albo 7 m (globalna) są warunkami wzoru z poprawką −1,5 dB; poza nimi poprawka nie odpowiada rzeczywistemu padaniu (3.6, 5.4). Przy mikrofonie na elemencie: odległość od powierzchni najwyżej 10 mm lub 3 mm zależnie od osi (5.6.2) — mikrofon odsunięty dalej mierzy inny L1,s. Przy tle: przy różnicy 6 dB lub mniejszej wynik jest tylko granicą pomiaru i tak musi być oznaczony (5.5.3). Przy obliczeniu: R′45° i D2m,nT są różnicą poziomów zmierzonych tą metodą, poprawioną o człon z chłonności lub czasu pogłosu — A pochodzi z pomiaru czasu pogłosu według ISO 354 w tym samym pomieszczeniu, a S — pole elementu wyznaczone według załącznika A (którego nie mamy); czas pogłosu zawyżony k razy przesuwa wynik o 10 lg k dB. Przy normie: PN-EN ISO 140-5 jest wycofana od 18-06-2019 (wcześniej wycofana i przywrócona w latach 2014–2015), a dwa laboratoria powołują tylko ją.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy tablicy 1, punktów 5.6.3 i dalej, rozdziałów 6–9 ani załączników A–F: sposobu wyznaczania pola S, pozycji mikrofonu 2 m przed fasadą w metodzie globalnej, przebiegu metod z hałasem drogowym, lotniczym i kolejowym, danych o precyzji ani wymagań co do sprawozdania — nie podajemy więc żadnej z tych wartości.

Zasada metody

Na zewnątrz budynku wytwarza się pole akustyczne głośnikiem ustawionym pod kątem 45° do fasady (albo wykorzystuje rzeczywisty hałas drogowy) i mierzy średni poziom ciśnienia akustycznego na powierzchni badanego elementu (metoda elementu) lub 2 m przed fasadą (metoda globalna) oraz w pomieszczeniu odbiorczym; z różnicy poziomów, pola elementu i równoważnej powierzchni pochłaniania wyznaczonej z czasu pogłosu oblicza się przybliżoną izolacyjność właściwą elementu R′45° albo różnicę poziomów D2m standaryzowaną na czas pogłosu 0,5 s lub znormalizowaną na chłonność 10 m².

Zastosowania

• Elementy ściany zewnętrznej (okna, drzwi zewnętrzne, bramy) — sprawdzenie w budynku izolacyjności porównywalnej z wynikiem laboratoryjnym (metoda elementu z głośnikiem)
• Całe fasady i dachy — tłumienie hałasu zewnętrznego względem punktu 2 m przed fasadą, z drogami bocznymi (metody globalne)
• Obiekty i elementy budowlane w zakresach PCA — 7 laboratoriów, część razem z PN-EN ISO 16283-3 i PN-EN ISO 717-1

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 140-5:1999

Tytuł (PL)

Akustyka — Pomiar izolacyjności akustycznej w budynkach i izolacyjności akustycznej elementów budowlanych — Pomiary terenowe izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych ściany zewnętrznej i jej elementów

Title (EN)

Acoustics — Measurement of sound insulation in buildings and of building elements — Part 5: Field measurements of airborne sound insulation of façade elements and façades

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody

   Element z głośnikiem — ocena elementu wobec laboratorium; element z hałasem drogowym — gdy głośnik niemożliwy; globalna — ocena całej fasady w miejscu. PN-EN ISO 140-5:1999 wycofana 18-06-2019, następczyni PN-EN ISO 16283-3:2016-04 (stan kart PKN na 03.10.2026).

2. Sprawdzenia przed pomiarem

   Przy porównaniu z laboratorium: zgodność konstrukcji i montażu, wpływ przenoszenia przez ścianę wokół elementu, przy oknach — otwór i wnęka jak w ISO 140-3 (5.6.1, załączniki B i C).

3. Pole na zewnątrz

   Głośnik na ziemi lub jak najwyżej, kąt (45 ± 5)°, r ≥ 5 m (element) lub ≥ 7 m (globalna); widmo ciągłe, poziom ≥ 6 dB ponad tło w pomieszczeniu; L1,s mikrofonem na elemencie albo L1,2m 2 m przed fasadą.

4. Pomieszczenie odbiorcze

   L2 z ≥ 5 pozycji mikrofonu (uśrednianie energetyczne), tło i poprawka; czas pogłosu według ISO 354 (≥ 6 zaników na pasmo) i A = 0,16 V/T.

5. Wynik

   R′45° = L1,s − L2 + 10 lg(S/A) − 1,5 dB albo D2m, D2m,nT, D2m,n w pasmach; wskaźniki jednoliczbowe według ISO 717-1; dalsze wymagania (rozdziały 7–9) — treści nie mamy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Głośnik o dużej mocy na zewnątrz budynku — wyznaczyć strefę, w której poziom dźwięku nie zagraża osobom postronnym; norma w czytanym fragmencie nie zawiera wymagań bezpieczeństwa
• Mocowanie mikrofonu na elementach fasady powyżej parteru — praca na wysokości wymaga zabezpieczenia przed upadkiem

Najczęstsze pytania