🏗️ Laboratoryjny pomiar izolacyjności akustycznej elementów budowlanych — zasady stosowania dla określonych wyrobów: wielkość i montaż elementu w otworze badawczym, warunki brzegowe, kondycjonowanie i warunki pracy (ściany lekkie, drzwi, okna, szklenie i inne wyroby z załączników A–K), PN-EN ISO 10140-1

Budownictwo PN-EN ISO 10140-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 10140-1:2021-10 (wersja angielska), w całości: „Niniejszy dokument określa wymagania dotyczące przeprowadzania pomiarów laboratoryjnych izolacyjności akustycznej dla elementów budowlanych i produktów, łącznie ze szczegółowymi wymaganiami dotyczącymi przygotowania i montażu próbek, warunków pomiaru. Określa również podaje odpowiednie parametry oceny oraz dodatkowe informacje, które należy umieścić w raporcie. Ogólne procedury pomiarów izolacyjności akustycznej od dźwięków powietrznych i uderzeniowych zawarte są odpowiednio w normach ISO 10140-2 i ISO 10140-3” (zbitka „Określa również podaje” — tak na karcie). Tekst czytamy w próbce ISO 10140-1:2021 (to samo wydanie wprowadza PN-EN ISO 10140-1:2021-10) od okładki do punktu D.3 (montaż szklenia, kwalifikacja kitu — do wartości dla 2 000 Hz); dalszej części załącznika D i załączników E–K nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 10140-1:2021 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5, załączniki A–C, D do D.3). Normę przygotował ISO/TC 43 „Akustyka”, SC 2 „Akustyka budowlana”, wspólnie z CEN/TC 126 (porozumienie wiedeńskie); wydanie trzecie zastępuje ISO 10140-1:2016. Zmiany: uaktualnione powołania, zmieniony D.4.2.1 (referencyjne szyby zespolone), usunięty dawny G.6 „Informacje dodatkowe”, zmieniony H.6.2.2, w załączniku K dodano świetliki dachowe. Wprowadzenie i tablica 1 — budowa serii: część 1 — zasady dla określonych wyrobów (wielkości mierzone, wielkość elementu, warunki brzegowe i montaż, kondycjonowanie i warunki pracy, dodatki do sprawozdania); część 2 — pomiar izolacyjności od dźwięków powietrznych; część 3 — od dźwięków uderzeniowych; część 4 — techniki pomiaru (zakres częstotliwości, położenia mikrofonów, poziomy ciśnienia, uśrednianie, tło, czas pogłosu, współczynnik strat, niskie częstotliwości, moc promieniowana z pomiaru prędkości drgań); część 5 — wymagania dla stanowisk i aparatury (objętości, przenoszenie boczne, współczynnik strat laboratorium, maksymalna osiągalna izolacyjność, otwory badawcze, ściany wypełniające, głośniki, stukacz, konstrukcje odniesienia). Wyroby bez zasady szczególnej bada się według części 2 i 3. Zakres (1): wymagania dla laboratoryjnych pomiarów izolacyjności elementów i wyrobów budowlanych, w tym przygotowania i montażu elementów oraz warunków pracy i badania; wielkości oceny i informacje do sprawozdania. Powołania (2): ISO 717-1, ISO 10140-2:2021, -3:2021, -4, -5:2021, ISO 12999-1, ISO 16940, EN 572-1, EN 572-2. Terminów (3) brak. Ogólne (4): wymagania ogólne dla warunków brzegowych i montażu są w częściach 2, 3 i 5; szczegółowe — w załącznikach A–K; przy badaniu według serii zawsze trzeba sprawdzić tę część i stosować odpowiedni załącznik, a warunki podstawowe części 2 lub 3 obowiązują zawsze. Budowa załącznika (5): a) zakres wyrobu, wielkości mierzone, metoda; b) element badany — wielkość otworu i elementu, liczba elementów; c) warunki brzegowe i montaż (ściana wypełniająca, położenie, osadzenie) — przed instalacją; d) warunki badania i pracy (otwieranie i zamykanie, kondycjonowanie, utwardzanie, suszenie, obciążenie, warunki środowiskowe) — po instalacji; e) sprawozdanie; f) informacje dodatkowe. Załącznik A (normatywny) — ściany, dźwięki powietrzne: według części 2; dotyczy lekkich przegród dwupłytowych (np. z płyt gipsowych); wielkością jest izolacyjność właściwa R w funkcji częstotliwości; otwór dla ścian ok. 10 m²; obie płyty montuje się po tej samej stronie przerwy akustycznej laboratorium (inaczej wynik bywa wyższy); inny montaż trzeba w pełni opisać w sprawozdaniu; wyjątek — np. ściany domów bliźniaczych z płytami na osobnych fundamentach. Załącznik B — drzwi (zewnętrzne i wewnętrzne, w tym zestawy drzwiowe): R; dla większości drzwi otwór mniejszy niż 10 m², pole S to otwór w ścianie wypełniającej; dolna krawędź otworu blisko poziomu podłogi, odtworzenie warunków w budynku, drzwi otwierane normalnie; przed badaniem co najmniej pięć razy otworzyć i zamknąć (rozgniecenie uszczelek). Załącznik C — okna: zalecany otwór 1 250 mm × 1 500 mm (jak mały otwór badawczy z części 5), dopuszczalne odstępstwa według praktyki krajowej, otwór może mieć uskok (ISO 10140-5:2021, rys. 3); wnęki po obu stronach o różnej głębokości, najlepiej 2:1; szczelinę ok. 10–13 mm wypełnia się materiałem pochłaniającym (np. wełną mineralną) i uszczelnia elastycznie po obu stronach albo według producenta; temperatura w obu pomieszczeniach zaleca się (20 ± 3) °C, element przechowuje się 24 h w temperaturze badania (szczególnie szkło laminowane); okno otwierane — co najmniej pięć razy otworzyć i zamknąć przed badaniem. Załącznik D — szklenie: otwór 1 250 mm × 1 500 mm ± 50 mm (najlepiej z zachowaniem proporcji), z uskokiem 60–65 mm po obu stronach i u góry, szyba w mniejszym otworze, otwór według ISO 10140-5:2021, 4.3.4; wnęki 2:1; szczelina ok. 10 mm między szybą a ościeżem wypełniona kitem; mocowanie dwiema drewnianymi listwami 25 mm × 25 mm, między szybą a listwą kit ok. 5 mm, listwy zakrywają 12–15 mm szkła (to rozwiązanie praktyczne i powtarzalne, choć nie odpowiada montażowi w budynku). Kwalifikacja kitu: pojedyncza szyba float (gęstość 2 500 kg/m³, E = 7 × 10⁴ MPa) o grubości (10 ± 0,3) mm i wymiarach 1 230 mm × 1 480 mm, zamontowana tym kitem, ma dać w pasmach tercjowych 1 600–3 150 Hz, z pierwszym pomiarem nie później niż 1 h po montażu, wartości z tolerancją ± 2,0 dB, m.in. 1 600 Hz: R = 31,3 dB i 2 000 Hz: R = 35,6 dB (dalszych wartości w czytanym fragmencie nie ma).

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 10140-1:2021-10 (wersja angielska, publikacja 18-10-2021, 68 stron, grupa cenowa V) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 253 Akustyki Architektonicznej, ICS 91.120.20, „Wprowadza: EN ISO 10140-1:2021 [IDT], ISO 10140-1:2021 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 10140-1:2016-10 – wersja angielska”. Karta PN-EN ISO 10140-1:2016-10 ma nagłówek „Wycofana”: data wycofania 18-10-2021, „Zastąpiona przez: PN-EN ISO 10140-1:2021-10”; sama zastąpiła PN-EN ISO 10140-1:2011 ze zmianami A1:2012 i A2:2014-09. Wyszukiwarka PKN (hasło „PN-EN ISO 10140-1”, 02.10.2026) pokazuje wydania 2011 (z A1 i A2), 2016-10 i 2021-10 — wszystkie w wersji angielskiej. Co zmieniło się dla wyniku: według przedmowy — referencyjne szyby zespolone (D.4.2.1), H.6.2.2 i świetliki w załączniku K; dla pozostałych wyrobów zmiany są redakcyjne (powołania).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 10140-1 stoi w 17 rekordach u 6 laboratoriów: AB 054, AB 818, AB 1054, AB 1162, AB 1241, AB 1271. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 25.02.2026 do 28.07.2026) AB 818, AB 1162 i AB 1271 podają wydanie 2021-10, AB 054, AB 1054 i AB 1241 — samo oznaczenie bez daty (w części angielskojęzycznej AB 1054 stoi „EN ISO 10140-1:2021-10”); przy części pozycji stoi oznaczenie „N”. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 10140-1”) pokazuje te same 6 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). „Izolacyjność akustyczna od dźwięków powietrznych” (wyroby budowlane, ściany, drzwi zewnętrzne i wewnętrzne, panele szklane płaskie i wygięte, zestawy szklane izolacyjne, panele okrętowe), „Izolacyjność akustyczna właściwa R w pasmach 1/3-oktawowych” i „Elementarna znormalizowana różnica poziomów” (AB 1271), „Tłumienie dźwięków uderzeniowych” przez podłogi (AB 1162, AB 1271) i „Przyrost izolacyjności” okładzin (AB 1271). W 16 z 17 rekordów obok stoi PN-EN ISO 10140-2 albo -3 (często także części 4 i 5), w kilku dawne normy serii PN-EN ISO 140 (części 3, 6, 8, 10), a w części zakresów pozycja jest opisana jako „Ocena właściwości użytkowych”.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy montażu ścian lekkich: płyty po obu stronach przerwy akustycznej laboratorium dają wyższą izolacyjność niż płyty po jednej stronie (A.3, uwaga 1) — wynik jest wtedy „lepszy”, ale nieporównywalny. Przy oknach i szkleniu: proporcja wnęk 2:1, wymiary otworu i sposób wypełnienia szczeliny zmieniają wynik (C.3, D.2, D.3); kit, który nie przeszedł kwalifikacji na szybie 10 mm, może zawyżać lub zaniżać R. Przy temperaturze: izolacyjność szkła laminowanego zależy od temperatury — pomiar bez 24 h kondycjonowania w (20 ± 3) °C może dać inny wynik (C.4.1). Przy drzwiach i oknach otwieranych: bez pięciokrotnego otwarcia i zamknięcia uszczelki nie są „rozbite” (B.4, C.4.2). Przy części: ta część nie zawiera procedury pomiaru ani wzorów — wynik bez części 2 lub 3 nie istnieje.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy dalszej części załącznika D (pozostałe wartości kwalifikacji kitu, D.4 z referencyjnymi szybami zespolonymi, sprawozdanie) ani załączników E–K (m.in. podłogi i okładziny, małe elementy techniczne, świetliki) — nie podajemy więc żadnych wymagań z tych załączników.

Zasada metody

Element budowlany montuje się w otworze badawczym laboratorium akustycznego według załącznika właściwego dla wyrobu (wielkość otworu, położenie względem przerwy akustycznej, wnęki, wypełnienie szczelin, kondycjonowanie, przygotowanie ruchomych części), a następnie mierzy izolacyjność od dźwięków powietrznych według PN-EN ISO 10140-2 lub od dźwięków uderzeniowych według PN-EN ISO 10140-3.

Zastosowania

• Wyroby budowlane — ściany lekkie, drzwi, okna, szklenie i szyby zespolone, panele, okładziny — laboratoryjne badania izolacyjności akustycznej; 6 laboratoriów w zakresach PCA
• Ocena właściwości użytkowych wyrobów budowlanych (tak opisane pozycje w zakresach AB 1054, AB 1241, AB 1271)
• Porównywanie wyrobów między laboratoriami dzięki jednakowemu montażowi (cel załączników A–D)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 10140-1:2021-10 (wersja angielska; EN ISO 10140-1:2021 IDT, ISO 10140-1:2021 IDT)

Tytuł (PL)

Akustyka — Pomiar laboratoryjny izolacyjności akustycznej elementów budowlanych — Część 1: Zasady stosowania dla określonych wyrobów

Title (EN)

Acoustics — Laboratory measurement of sound insulation of building elements — Part 1: Application rules for specific products

Procedura krok po kroku

1. Wybór załącznika

   Sprawdzić, czy dla wyrobu jest załącznik A–K; jeśli nie — badać według części 2 lub 3. PN-EN ISO 10140-1:2021-10 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Element i otwór

   Wielkość otworu i elementu według załącznika (ściany ok. 10 m², okna i szklenie 1 250 mm × 1 500 mm); liczba elementów.

3. Montaż

   Ściany lekkie po jednej stronie przerwy akustycznej; okna i szklenie z wnękami 2:1, szczeliny wypełnione i uszczelnione; szklenie kitem kwalifikowanym według D.3.

4. Kondycjonowanie i warunki pracy

   Szklenie i okna: (20 ± 3) °C w obu pomieszczeniach, element 24 h w temperaturze badania; drzwi i okna otwierane: co najmniej pięć cykli otwarcia i zamknięcia tuż przed badaniem.

5. Pomiar i sprawozdanie

   Pomiar według części 2 (R) lub 3; inny montaż niż w załączniku — opisać w pełni w sprawozdaniu; wskaźnik jednoliczbowy według ISO 717-1 lub -2.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp; montaż dużych przeszkleń i drzwi w otworze badawczym wymaga zasad pracy przy ciężkich elementach szklanych ustalonych przez laboratorium
• UWAGA MERYTORYCZNA: ściana dwupłytowa zamontowana przez przerwę akustyczną daje wynik wyższy i nieporównywalny

Najczęstsze pytania