🌿 Izofluran (anestetyk wziewny) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, desorpcja toluenem, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 1 mg/m³, NDS 32 mg/m³; PN-Z-04423:2011

Środowisko PN-Z-04423

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par izofluranu na węglu aktywnym, desorpcji związku toluenem i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie izofluranu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 1 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Karta nie podaje detektora. Tekstu normy (7 stron) nie mieliśmy.

WEDŁUG PROCEDURY CIOP (M. Kucharska, W. Wesołowski, Instytut Medycyny Pracy, „Izofluran – metoda oznaczania”, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2007, nr 1(51), s. 133–139 — przeczytana w całości). Procedura opublikowana cztery lata przed normą, z tą samą zasadą (węgiel aktywny, desorpcja toluenem) i tą samą oznaczalnością 1 mg/m³; nie twierdzimy, że norma ją powtarza. W procedurze: węgiel aktywny typu „petroleum charcoal”, rurka szklana ok. 100 mm z warstwami 100 i 250 mg; 5 l powietrza przy strumieniu do 3 l/h; próbki w zamrażalniku trwałe 14 dni, a przy współwystępowaniu innych anestetyków zaleca się nie dłużej niż 7 dni; desorpcja 1 ml toluenu przez 30 min; chromatograf gazowy z detektorem mas (MSD, jonizacja EI, tryb SIM — masy 51, 115, 117 i 149), np. niepolarna kolumna 50 m × 0,2 mm, film 0,5 µm (HP-PONA), program od 50 °C do 160 °C; krzywa wzorcowa 5–375 µg w 1 ml, co dla 5 l powietrza daje 1–75 mg/m³; ilość w krótszej warstwie nie powinna przekraczać 10 % ilości w dłuższej, inaczej wynik jest orientacyjny; współczynnik desorpcji wyznacza się dla każdej nowej partii węgla. Dane walidacyjne: granica oznaczania ilościowego 2,15 µg/ml, współczynnik korelacji 0,999, całkowita precyzja 5,16 %, niepewność całkowita 11,28 %. Procedura podaje proponowaną wówczas wartość NDS 32 mg/m³.

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 309: „Izofluran [26675-46-7]” — NDS 32 mg/m³, bez NDSCh i bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 1 mg/m³, to ok. 3 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04423:2011 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 12-09-2011, 7 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04423” i „izofluranu” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę — wydania z 2001 r. katalog nie zna.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04423 stoi w 6 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 29.01.2026 do 28.07.2026) — w 6 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04423:2011” — AB 875, AB 1642, AB 1207 (obok procedury PB-06D wydanie 7 z 20.01.2025 r.) i AB 882 (dwie pozycje: „z wyłączeniem p 5.1” obok procedury PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r., GC-FID; obok PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r., GC-MS); AB 647 zapisuje „PN-Z-04423:2001” — rok niezgodny z kartą (2011), tak samo w dokumencie PCA (wyd. nr 24 z 23.07.2026). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04423”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów, razem z AB 647, bo hasło nie zawiera roku — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane na rurki z węglem aktywnym, z sorbentem lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: stężenie (zawartość) izofluranu. Zakresy w mg/m³: 0,17–417 (AB 1207, GC-MS), 0,78–64 (AB 647), 1,0–240,0 (AB 875, GC-MS), 1,25–80 (AB 1642), 1,41–70 (AB 882, GC-MS), 1,45–73 (AB 882, GC-FID). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — AB 647, AB 1642 i jedna pozycja AB 882; ze spektrometrią mas (GC-MS) — AB 875, AB 1207 i druga pozycja AB 882.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — inne anestetyki: w salach operacyjnych izofluran współwystępuje z innymi anestetykami (procedura CIOP wymienia halotan, enfluran, sewofluran, dezfluran, metoksyfluran) — kolumna musi je rozdzielać, a według procedury próbki z mieszanin przechowuje się krócej (do 7 dni zamiast 14). Drugie — detektor: karta nie podaje detektora; procedura CIOP stosowała detektor mas, a 3 laboratoria podają przy normie GC-FID — selektywność wobec innych anestetyków powinna być wykazana. Trzecie — oznaczenie normy: zapis AB 647 „PN-Z-04423:2001” nie odpowiada żadnemu wydaniu w katalogu PKN. Czwarte — granica oznaczalności: według karty 1 mg/m³; AB 1207 (0,17) i AB 647 (0,78) podają niższą dolną granicę, co wymaga warunków innych niż w normie. Piąte — AB 882 wyłącza z normy punkt 5.1, którego treści nie znamy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy detektora, kolumny, objętości ani strumienia pobierania powietrza, warunków chromatografu ani obliczeń według normy; dane z procedury CIOP podajemy jako dane procedury.

Zasada metody

Pary izofluranu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, desorbuje toluenem, a roztwór analizuje chromatografią gazową (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 32 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 1 mg/m³. Szczegółów normy NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy; procedura CIOP z 2007 r. (5 l powietrza, 1 ml toluenu, GC z detektorem mas w trybie SIM) opisana osobno.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy, zwłaszcza sale operacyjne — izofluran — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 32 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 309 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04423:2011

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie izofluranu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of isoflurane at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); w procedurze CIOP 5 l przy ≤ 3 l/h, próbki do 14 dni w zamrażalniku (do 7 dni przy innych anestetykach).

2. Desorpcja

   Toluenem (karta PKN); w procedurze CIOP — każda warstwa osobno, 1 ml, 30 min.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa (karta PKN); w procedurze CIOP — detektor mas w trybie SIM.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 32 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 1 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Toluen — według procedury CIOP czynności z rozpuszczalnikami pod sprawnym wyciągiem, w rękawicach i odzieży ochronnej
• UWAGA MERYTORYCZNA: przy innych anestetykach w powietrzu wymagany rozdział chromatograficzny; zapis „PN-Z-04423:2001” u AB 647 ma błędny rok

Najczęstsze pytania