🌿 Hałas od wyposażenia technicznego budynku — metoda dokładna (inżynierska): widmo tercjowe, klasa 1, korekcja na tło i standaryzacja do czasu pogłosu

Środowisko PN-EN ISO 16032

Przegląd

Dokument określa metodę dokładną (ang. engineering method) pomiaru poziomu ciśnienia akustycznego w pomieszczeniach, pochodzącego od urządzeń wyposażenia technicznego zainstalowanych w budynku. Zakresem objęte są w szczególności urządzenia sanitarne, wentylacja mechaniczna, urządzenia grzewcze i chłodzące, windy, zsypy na śmieci, dmuchawy, pompy i inne pomocnicze urządzenia wyposażenia technicznego oraz automatyczne bramy garażowe. Wydanie z 2024 r. rozszerzyło zakres na dźwięki od innych rodzajów urządzeń lub od aktywności wykonywanych w budynku — normę można dziś stosować na przykład do hałasu z obiektów sportowych albo restauracji w tym samym budynku. Pomiar hałasu od zewnętrznych źródeł dźwięku, które generują w budynku hałas przenoszony drogą powietrzną lub przez podłoże, jest z zakresu wyłączony. Metody są odpowiednie dla pomieszczeń o objętości około 300 m³ lub mniejszej — mieszkań, hoteli, szkół, biur, szpitali — i nie są przeznaczone do dużych audytoriów i sal koncertowych.

Po co to komu: we wstępie normy powód jest podany wprost — wiele krajów ma przepisy budowlane chroniące ludzi przed hałasem w mieszkaniach i miejscach pracy, a do wykazania zgodności z tymi przepisami potrzebna jest znormalizowana metoda pomiaru poziomu ciśnienia akustycznego od urządzeń wyposażenia technicznego lub aktywności w budynku, wykonywanego przy określonych warunkach i cyklach pracy. W Polsce tym przepisem są warunki techniczne: § 326 ust. 1 rozporządzenia stanowi, że poziom hałasu i drgań przenikających do pomieszczeń w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej nie może przekraczać wartości dopuszczalnych określonych w Polskich Normach, wyznaczonych zgodnie z Polskimi Normami dotyczącymi metody pomiaru poziomu dźwięku A w pomieszczeniach. Załącznik nr 1 do rozporządzenia, w brzmieniu obowiązującym od 1 sierpnia 2024 r., wiąże § 326 ust. 1 oraz ust. 4 z dwiema normami pomiarowymi naraz: PN-EN ISO 10052 (metoda uproszczona) i PN-EN ISO 16032 (metoda dokładna), a dopuszczalne poziomy dźwięku w pomieszczeniach bierze z PN-B-02151-2:2018-01.

Kiedy metoda dokładna, a kiedy uproszczona — to jest najważniejsze rozstrzygnięcie przed wyjazdem na obiekt. Obie normy odpowiadają na to samo pytanie („jak głośno jest w pomieszczeniu, gdy pracuje urządzenie budynku"), ale różnią się ceną, czasem i rozdzielczością. Metoda uproszczona wg PN-EN ISO 10052 jest metodą przeglądową: miernik ręczny, omiatanie mikrofonem, korekta pogłosowa dopuszczalna z tablic, wynik od razu jako poziom dźwięku A lub C, a niepewność — jak sama norma zastrzega — z założenia większa niż w metodach poziomu inżynierskiego. Metoda dokładna wg PN-EN ISO 16032 wymaga analizatora tercjowego rejestrującego wszystkie pasma jednocześnie, przyrządu i filtrów klasy 1, pomiaru czasu pogłosu wg ISO 3382-2 i rachunku prowadzonego na widmie, a nie na odczycie z miernika. Sięga się po nią wtedy, gdy uproszczona nie wystarcza: w sprawach spornych i odbiorowych, gdy wynik ma być dowodem, gdy różnica między hałasem a tłem jest mała albo poziomy są bardzo niskie, gdy trzeba rozpoznać charakter hałasu (składowa tonalna, niskoczęstotliwościowa) i wskazać pasma, które decydują o uciążliwości, oraz gdy pomieszczenie jest większe niż 150 m³ — bo tam metoda uproszczona po prostu nie ma zastosowania. Instytut Techniki Budowlanej, oceniając obie metody jeszcze przed ich wprowadzeniem do przepisów, opisywał metodę dokładną jako bardzo czasochłonną, wymagającą analizatorów czasu rzeczywistego o niskich poziomach szumów własnych i dużym buforze pamięci oraz badań dla znacznie większej liczby cykli pomiarowych, ale zarazem jako jedyną, która pozwala ustalić występowanie hałasu i określić jego uciążliwość nawet przy poziomach dźwięku A rzędu 20–25 dB i przy małej różnicy między hałasem a tłem.

Status normy i pułapka wydań. Aktualne wydanie to PN-EN ISO 16032:2024-09 (wprowadza EN ISO 16032:2024 i ISO 16032:2024), opublikowane 2 września 2024 r. w wersji angielskiej (34 strony), a 23 stycznia 2026 r. także w wersji polskiej (32 strony); prowadzi je KT 253 Akustyki Architektonicznej. Zastąpiło PN-EN ISO 16032:2006 — normę opublikowaną 6 września 2006 r., wycofaną 2 września 2024 r. Uwaga praktyczna dla laboratorium: załącznik nr 1 do warunków technicznych nadal powołuje PN-EN ISO 16032:2006, czyli wydanie wycofane, podobnie jak wycofane PN-EN ISO 10052:2007. Rozjazd między przepisem a katalogiem PKN trzeba w sprawozdaniu rozstrzygnąć świadomie i opisać, którym wydaniem posłużono się w pomiarze. Druga pułapka jest czysto katalogowa: do wydania z 2024 r. wydano poprawkę PN-EN ISO 16032:2024-09/Ap1:2025-05E, która — jak zaznacza karta — zmienia tytuł normy; poprawka figuruje przy karcie wersji angielskiej, a przy karcie wersji polskiej już nie, więc sprawdzanie statusu tylko po jednej wersji językowej wyprowadza w pole.

Czego ten opis nie zawiera: pełnego tekstu normy nie widzieliśmy — PKN i ISO udostępniają ją odpłatnie. Zakres, wykaz norm powołanych, definicje, wymagania aparaturowe i ogólny tok metody podajemy za podglądem ISO 16032:2024 (rozdziały 1–5), a nie za pełnym wydaniem. Szczegółów rozdziału 6 (liczba i rozmieszczenie punktów mikrofonowych, sposób pomiaru tła w 6.6), rozdziału 7 (czas pogłosu), rozdziału 9 (precyzja) oraz załącznika B (warunki i cykle pracy poszczególnych urządzeń) w podglądzie nie ma i ich tu nie odtwarzamy. Tam, gdzie poniżej pojawiają się liczby z wydania PN-EN ISO 16032:2006 — trzy punkty pomiarowe, pasma oktawowe 63–8000 Hz dla czasu pogłosu (dla samych poziomów wydanie 2004 podaje 31,5/63 Hz–8000 Hz), próg 10 dB nad tłem, cykl pracy windy — jest to wprost zaznaczone, bo w wydaniu z 2024 r. część z tych ustaleń uległa zmianie (pomiar przeniesiono do pasm tercjowych, a procedurę wykrywania i uśredniania przestrzennych oraz czasowych zmian dźwięku zrewidowano).

Zasada metody

Poziom ciśnienia akustycznego od urządzenia wyposażenia technicznego lub od aktywności w budynku mierzy się w ustalonym położeniu mikrofonu jako widmo liniowe (nieważone) w pasmach tercjowych, w zadanym odcinku czasu albo w zadanym cyklu pracy badanego urządzenia. Przy wyznaczaniu poziomu maksymalnego z charakterystyką czasową „S" albo „F" rejestruje się poziomy tercjowe dokładnie w tej chwili, w której przyrząd wskazuje maksimum poziomu dźwięku A lub C w danym położeniu mikrofonu; poziom równoważny Leq wyznacza się z czasem uśredniania według wytycznych załącznika B normy albo według wymagań krajowych, jeżeli takie istnieją. Poziomy zmierzone w różnych położeniach mikrofonu służą do obliczenia średniego poziomu ciśnienia akustycznego w pasmach tercjowych, ten zaś jest korygowany o tło akustyczne. Dopiero poprawione widmo standaryzuje się do odniesieniowego czasu pogłosu T₀ = 0,5 s (LnT = L − 10 lg T/T₀) albo normalizuje do odniesieniowej chłonności akustycznej A₀ = 10 m² (Ln = L − 10 lg [A₀T/(0,16 V)], gdzie V to objętość pomieszczenia), chyba że przepis krajowy żąda wyłącznie poziomów nieskorygowanych. Na końcu — i tylko na końcu — z tak przygotowanych pasm tercjowych oblicza się poziom dźwięku A i poziom dźwięku C, sumując energetycznie pasma z korekcjami A i C z załącznika A normy. Kolejność jest istotna: w tej metodzie poziom dźwięku A nie jest odczytem z miernika, lecz wynikiem rachunku na widmie, i właśnie stąd biorą się różnice wobec metod odczytujących poziom A bezpośrednio.

Zastosowania

• Odbiory budynków mieszkalnych, hoteli, szkół, biur i szpitali — wykazanie zgodności z § 326 warunków technicznych w zakresie hałasu od wyposażenia technicznego
• Sprawy sporne i reklamacyjne, w których wynik metody uproszczonej jest kwestionowany albo różnica wobec wartości dopuszczalnej jest mniejsza niż niepewność metody przeglądowej
• Skargi na hałas wentylacji, węzła cieplnego, pompy ciepła, hydroforu, dźwigu lub bramy garażowej przenikający do mieszkania
• Hałas od aktywności w budynku — lokal gastronomiczny, klub, obiekt sportowy w tej samej bryle (zakres dodany w wydaniu z 2024 r.)
• Diagnostyka akustyczna instalacji: wskazanie pasm decydujących o uciążliwości, rozpoznanie składowej tonalnej lub niskoczęstotliwościowej przed zaprojektowaniem tłumika albo wibroizolacji
• Badania porównawcze i kalibracja własnych procedur laboratorium wobec metody uproszczonej PN-EN ISO 10052

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 16032:2024-09

Tytuł (PL)

Akustyka — Pomiar poziomu ciśnienia akustycznego od urządzeń wyposażenia technicznego lub aktywności wykonywanych w budynkach — Metoda dokładna

Title (EN)

Acoustics — Measurement of sound pressure level from service equipment or activities in buildings — Engineering method

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie przedmiotu badania i metody

   Rozstrzygnąć, czy sprawa wymaga metody dokładnej, czy wystarczy uproszczona wg PN-EN ISO 10052: metodę dokładną wybiera się do spraw spornych i odbiorowych, przy małej różnicy między hałasem a tłem, przy bardzo niskich poziomach, przy potrzebie rozpoznania charakteru widma oraz w pomieszczeniach większych niż 150 m³. Sprawdzić, czy źródło mieści się w zakresie normy — hałas od źródeł zewnętrznych przenoszony drogą powietrzną lub przez podłoże jest z niego wyłączony.

2. Rozpoznanie obiektu

   Ustalić objętość pomieszczenia (musi być rzędu 300 m³ lub mniejsza), sporządzić szkic z położeniem badanego urządzenia i planowanych położeń mikrofonu, uzgodnić z zarządcą dostęp do urządzenia i możliwość wymuszenia jego pracy.

3. Przygotowanie toru pomiarowego

   Zestawić analizator tercjowy rejestrujący wszystkie pasma jednocześnie; tor z mikrofonem i kablem ma spełniać wymagania klasy 1 wg IEC 61672-1, filtry — klasy 1 wg IEC 61260-1. Ocenić szum własny toru, żeby móc go porównać z poziomami tła. Mikrofon zamocować na stabilnym statywie o regulowanej wysokości.

4. Kalibracja wstępna

   Sprawdzić czułość toru kalibratorem klasy 1 wg IEC 60942. Jeżeli wynik odbiega od poprzednich kalibracji o więcej niż 0,5 dB, nie używać przyrządu do czasu wyjaśnienia przyczyny i przywrócenia poprawnej czułości.

5. Warunki i cykl pracy urządzenia

   Warunki oraz cykle pracy badanego urządzenia przyjąć z załącznika B normy albo z wytycznych krajowych, jeżeli istnieją dla danego rodzaju urządzenia (norma wymienia tu wprost windy). Wytyczne krajowe mają pierwszeństwo. Dla przykładu — według wydania PN-EN ISO 16032:2006 cykl pomiarowy windy obejmował jazdę z zatrzymaniem na każdym piętrze wraz z otwarciem i zamknięciem drzwi, powrót na poziom startu i ponowne otwarcie oraz zamknięcie drzwi, przy windzie obciążonej w połowie dopuszczalnej ładowności, a dla źródeł o hałasie ustalonym poziom wyznaczano dla odcinka pracy rzędu 30 sekund; przed pomiarem sprawdzić brzmienie załącznika B w wydaniu, którym się posługujemy.

6. Pomiar widma w kolejnych położeniach mikrofonu

   W każdym ustalonym położeniu mikrofonu rejestrować widmo liniowe (nieważone) w pasmach tercjowych przez zadany odcinek czasu albo przez cały cykl pracy urządzenia. Przy poziomie maksymalnym odczytać pasma tercjowe dokładnie w chwili, w której przyrząd wskazuje maksimum poziomu dźwięku A lub C — z charakterystyką czasową „S" albo „F", zgodnie z wymaganiem, do którego badanie ma się odnieść. Poziom równoważny wyznaczyć z czasem całkowania wg załącznika B lub wymagań krajowych.

7. Pomiar tła akustycznego

   Zmierzyć tło przy wyłączonym badanym źródle, w tych samych położeniach mikrofonu i w tych samych pasmach, i porównać je z ocenionym szumem własnym toru. Uwaga: procedurę korekcji na tło norma podaje w rozdziale 6.6, którego nie mamy z podglądu; w wydaniu PN-EN ISO 16032:2006 tło mierzono w trzech punktach pomiarowych jako poziom równoważny dla odcinków około 30 s i uśredniano energetycznie, a przy różnicy mniejszej niż 10 dB między hałasem a tłem od poziomu hałasu odejmowano odpowiednią poprawkę — przed pomiarem sprawdzić brzmienie tego rozdziału w używanym wydaniu.

8. Uśrednienie po punktach i korekcja na tło

   Z poziomów zmierzonych w poszczególnych położeniach mikrofonu obliczyć średnie poziomy ciśnienia akustycznego w pasmach tercjowych, a następnie skorygować je o zmierzone tło.

9. Pomiar czasu pogłosu i standaryzacja

   Jeżeli wynik ma być podany jako poziom standaryzowany lub znormalizowany, zmierzyć czas pogłosu wg ISO 3382-2 w tercjach 50 Hz–5000 Hz (dopuszczalne T20 lub T30 z ekstrapolacją) i przeliczyć widmo: LnT = L − 10 lg T/T₀ przy T₀ = 0,5 s albo Ln = L − 10 lg [A₀T/(0,16 V)] przy A₀ = 10 m². Jeżeli przepis krajowy żąda poziomów nieskorygowanych — pominąć ten krok i zaznaczyć to w sprawozdaniu.

10. Obliczenie poziomów dźwięku A i C

    Z widma poprawionego (i ewentualnie standaryzowanego lub znormalizowanego) obliczyć poziom dźwięku A i poziom dźwięku C, sumując energetycznie pasma tercjowe z korekcjami A i C z załącznika A normy. Zakres do obliczenia może obejmować tercje 25 Hz–10 000 Hz, ale zawsze musi obejmować 50 Hz–5000 Hz. Poziomy oktawowe bez korekcji można dodatkowo zmierzyć albo oszacować z tercji i podać w sprawozdaniu, ale nie wolno z nich liczyć poziomów A i C.

11. Sprawozdanie i odniesienie do wymagań

    Podać wielkość wynikową w notacji z tablicy 1 normy (poziom maksymalny „S" albo „F" lub równoważny, w wersji nieskorygowanej, standaryzowanej lub znormalizowanej, w wadze A lub C), warunki i cykl pracy urządzenia, poziomy tła, czas pogłosu, jeżeli był mierzony, oraz wydanie normy, którym się posłużono. Wartości dopuszczalne w budynkach podaje PN-B-02151-2:2018-01; jeżeli badanie ma służyć wykazaniu zgodności z § 326 warunków technicznych, odnotować, że załącznik nr 1 do rozporządzenia powołuje wydanie PN-EN ISO 16032:2006, wycofane 2 września 2024 r.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Wymuszanie pracy urządzeń na potrzeby pomiaru — dźwigu, bramy garażowej, węzła cieplnego, hydroforu, central wentylacyjnych — wykonuje wyłącznie osoba uprawniona do ich obsługi; nie ingerować samodzielnie w instalacje budynku.
• Pomieszczenia techniczne, w których stoją badane urządzenia (maszynownia dźwigu, wentylatorownia, węzeł, kotłownia), bywają strefami hałasu przekraczającego wartości dopuszczalne na stanowiskach pracy — na czas pobytu stosować ochronniki słuchu.
• Badanie prowadzi się w lokalach użytkowanych przez ludzi, często o porach nocnych: uzgodnić z mieszkańcami zakres wejścia, czas obecności i wyłączenia urządzeń, a szkice, zdjęcia i nagrania traktować jak dane objęte prywatnością lokalu.
• Cykle pracy z załącznika B obciążają urządzenia (jazdy dźwigu z połowicznym obciążeniem, wielokrotne otwieranie bramy garażowej) — uzgodnić je z serwisem, żeby pomiar nie stał się przyczyną awarii lub uwięzienia osoby w kabinie.
• Statyw z mikrofonem ustawiany w przejściach i na klatkach schodowych jest przeszkodą — zabezpieczyć stanowisko przed potrąceniem, także dlatego, że drgania podłogi przenoszone na mikrofon podnoszą tło pomiaru.
• Nie mylić metody dokładnej (PN-EN ISO 16032) z uproszczoną (PN-EN ISO 10052) ani z wycofaną krajową PN-B-02156: podanie w sprawozdaniu niewłaściwego numeru normy jest niezgodnością formalną, a nie drobiazgiem redakcyjnym.

Najczęstsze pytania