🌿 Pomiar poziomu dźwięku A w pomieszczeniach budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej — metoda z PN-87/B-02156 i jej dzisiejszy status

Środowisko PN-B-02156

Przegląd

Przedmiotem normy — cytując kartę katalogową PKN — są metody pomiaru i oceny poziomu dźwięku A w pomieszczeniach przeznaczonych do przebywania ludzi w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego i użyteczności publicznej oraz urządzeń w pomieszczeniach technicznych tych budynków. Norma została opublikowana 6 lipca 1987 r., liczy 4 strony, prowadził ją Komitet Techniczny 253 Akustyki Architektonicznej, a zastąpiła PN-B-02151:1970. Metodą tą mierzy się hałas przenikający do pomieszczeń z zewnątrz oraz od urządzeń wyposażenia technicznego budynku: wentylacji, węzłów cieplnych, dźwigów, bram garażowych, pomp.

Status normy trzeba znać, bo bywa źródłem nieporozumień. PKN wycofał PN-B-02156:1987 17 grudnia 2012 r. Wcześniej, po nowelizacji warunków technicznych z 12 marca 2009 r., rozporządzenie wskazywało właśnie tę normę do oceny emisji hałasu wyposażenia technicznego budynku — co już wtedy krytykowano, wskazując na europejską PN-ISO 16032 jako metodę z jednoznacznie określonymi warunkami pracy badanych urządzeń. Od 1 sierpnia 2024 r., po zmianie warunków technicznych, PN-B-02156:1987 nie jest już w rozporządzeniu powołana: pomiary hałasu instalacyjnego wykonuje się metodą standardową wg PN-EN ISO 10052 albo — w sytuacjach spornych — metodą dokładniejszą wg PN-EN ISO 16032, a dopuszczalne poziomy podaje PN-B-02151-2:2018-01. Wycofanie normy nie unieważnia jednak akredytacji, w których figuruje: laboratorium może ją nadal mieć w zakresie i wykonywać badania na wyraźne życzenie zlecającego, ale wynik nie służy już wykazaniu zgodności z warunkami technicznymi.

Różnice między starą a nowymi metodami nie są kosmetyczne. Wg PN-87/B-02156 mierzy się tylko poziom dźwięku A: średni w przypadku hałasu ustalonego lub maksymalny z charakterystyką czasową „slow" dla hałasu nieustalonego. Punktów pomiarowych jest trzy, w polu rozproszonym, a ostatecznym wynikiem jest poziom najwyższy w pomieszczeniu (w normach europejskich — poziom średni z oznaczeń). Poziom równoważny wyznacza się nie dla cyklu pracy urządzenia, lecz dla odcinka czasu równego pół godziny w nocy i 8 godzin w ciągu dnia, z uwzględnieniem przerw w pracy urządzenia. Skutek jest taki, że dla tego samego źródła obie metody dają różne liczby — w badaniach porównawczych Instytutu Techniki Budowlanej poziomy skorygowane wg PN-87/B-02156 były prawie zawsze mniejsze niż wyznaczone wg PN-EN ISO 16032:2006.

Zasada metody

Mierzy się poziom dźwięku A w pomieszczeniu przy zamkniętych drzwiach i oknach, w co najmniej trzech punktach rozmieszczonych w polu rozproszonym: nie bliżej niż 1 m od ściany lub innej powierzchni silnie odbijającej, 1,2 m nad podłogą i 1,5 m od okien; mikrofon umieszcza się 0,5 m od obsługującego, membraną skierowaną ku sufitowi, a w pomieszczeniu przebywają tylko dwie osoby obsługujące miernik. Dla hałasu ustalonego wyznacza się poziom średni, dla nieustalonego — poziom maksymalny z charakterystyką czasową „slow". Czas oceny T dobiera się tak, aby wystąpiły w nim wszystkie zmiany poziomu dźwięku charakterystyczne dla danej sytuacji lub źródła: w budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego, szpitalach i sanatoriach w dzień są to najniekorzystniejsze 8 godzin nieprzerwanie w przedziale 6.00–22.00, w nocy najniekorzystniejsze 0,5 godziny w przedziale 22.00–6.00; w budynkach użyteczności publicznej — czas użytkowania pomieszczenia przez daną grupę ludzi zgodnie z przeznaczeniem, a przy użytkowaniu dłuższym niż 8 godzin najniekorzystniejsze 8 godzin. Od wyniku (najwyższego w pomieszczeniu) odejmuje się poprawkę wynikającą z wpływu tła akustycznego, od 0 do −3 dB w zależności od różnicy między poziomem hałasu a poziomem tła, a w pomieszczeniach nieumeblowanych dodatkowo poprawkę wynikającą z chłonności akustycznej pomieszczenia. Hałas można oceniać tylko wtedy, gdy różnica między zmierzonym poziomem dźwięku A a poziomem tła akustycznego jest większa od 3 dB.

Zastosowania

• Odbiory budynków mieszkalnych i użyteczności publicznej — ocena hałasu od wyposażenia technicznego (wentylacja, węzły cieplne, dźwigi, bramy garażowe, pompy)
• Skargi mieszkańców na hałas przenikający do mieszkania z instalacji budynku lub z lokali usługowych
• Badania archiwalne i porównawcze — powtórzenie pomiaru wykonanego wcześniej tą samą metodą, gdy trzeba odnieść się do dawnego sprawozdania
• Pomiary na wyraźne życzenie zlecającego, świadomego, że norma jest wycofana i nie służy wykazaniu zgodności z warunkami technicznymi

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-B-02156:1987 (PN-87/B-02156)

Tytuł (PL)

Akustyka budowlana — Metody pomiaru poziomu dźwięku A w budynkach

Procedura krok po kroku

1. Rozpoznanie obiektu i źródła

   Ustalić, jakie źródło ma być oceniane: hałas przenikający z zewnątrz czy hałas od urządzeń wyposażenia technicznego budynku. Sporządzić plan pomieszczenia z położeniem źródła i planowanych punktów pomiarowych.

2. Wybór czasu oceny T

   W budynkach mieszkalnych, zamieszkania zbiorowego, szpitalach i sanatoriach: w dzień najniekorzystniejsze 8 h nieprzerwanie w godz. 6.00–22.00, w nocy najniekorzystniejsze 0,5 h w godz. 22.00–6.00. W budynkach użyteczności publicznej — czas użytkowania pomieszczenia przez daną grupę ludzi; przy użytkowaniu dłuższym niż 8 h przyjąć najniekorzystniejsze 8 h. Czas oceny dobrać tak, aby wystąpiły w nim wszystkie zmiany poziomu charakterystyczne dla danej sytuacji lub źródła.

3. Przygotowanie pomieszczenia

   Pomiary wykonywać przy zamkniętych drzwiach i oknach. W pomieszczeniu mogą przebywać wyłącznie dwie osoby obsługujące miernik. Przy pomiarze hałasu przenikającego z zewnątrz wyłączyć źródła hałasu wewnątrz pomieszczenia.

4. Rozmieszczenie punktów pomiarowych

   Wyznaczyć co najmniej trzy punkty w polu rozproszonym: nie bliżej niż 1 m od ściany lub innej powierzchni silnie odbijającej, 1,2 m nad podłogą i 1,5 m od okien. Mikrofon ustawić 0,5 m od obsługującego, membraną skierowaną ku sufitowi.

5. Pomiar poziomu dźwięku A

   Dla hałasu ustalonego wyznaczyć poziom średni, dla hałasu nieustalonego — poziom maksymalny z charakterystyką czasową „slow". Poziom równoważny wyznacza się dla odcinka czasu równego 0,5 h w nocy albo 8 h w ciągu dnia, z uwzględnieniem przerw w pracy urządzenia, a nie dla cyklu pracy urządzenia.

6. Pomiar tła akustycznego

   Zmierzyć poziom tła w tych samych punktach przy wyłączonym badanym źródle. Hałas można oceniać tylko wtedy, gdy różnica między zmierzonym poziomem dźwięku A a poziomem tła jest większa od 3 dB.

7. Poprawki i wynik

   Za wynik przyjąć poziom najwyższy w pomieszczeniu i odjąć od niego poprawkę wynikającą z wpływu tła akustycznego (od 0 do −3 dB w zależności od różnicy poziomów). W pomieszczeniach nieumeblowanych odjąć dodatkowo poprawkę wynikającą z chłonności akustycznej pomieszczenia.

8. Porównanie i sprawozdanie

   Odnieść wynik do wartości dopuszczalnych. Uwaga: wartości dopuszczalne podaje dziś PN-B-02151-2:2018-01 (wskaźniki LAeq,nT i LAFmax,nT wyznaczane wg PN-EN ISO 10052 lub PN-EN ISO 16032), a nie zastąpiona PN-87/B-02151/02. W sprawozdaniu wskazać wprost, że pomiar wykonano metodą z normy wycofanej, i podać, czego wynik nie dowodzi.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pomiar nocny w mieszkaniu oznacza pracę w lokalu użytkowanym przez ludzi — uzgodnić z mieszkańcami zakres wejścia, czas obecności i wyłączenia urządzeń, a wynik i zdjęcia traktować jako dane objęte prywatnością lokalu.
• Wymuszanie pracy urządzeń do pomiaru (dźwig, brama garażowa, węzeł cieplny, hydrofor) wykonuje wyłącznie osoba uprawniona do ich obsługi; nie ingerować samodzielnie w instalacje budynku.
• Pomieszczenia techniczne budynku bywają strefami hałasu przekraczającego wartości dopuszczalne w środowisku pracy — na czas pobytu w maszynowni dźwigu, wentylatorowni czy węźle stosować ochronniki słuchu.
• Norma jest wycofana: przed przyjęciem zlecenia poinformować zlecającego na piśmie, że wynik nie wykaże zgodności z warunkami technicznymi obowiązującymi od 1 sierpnia 2024 r., i uzgodnić, czy nie należy wykonać pomiaru wg PN-EN ISO 10052 albo PN-EN ISO 16032.
• Nie mylić PN-B-02156 (metody pomiaru) z PN-B-02151 (wymagania i wartości dopuszczalne) — pomylenie numerów w sprawozdaniu jest niezgodnością formalną, a nie drobiazgiem redakcyjnym.

Najczęstsze pytania