🌿 Hałas w środowisku pracy — poziom ekspozycji odniesiony do 8-godzinnego dnia pracy

Środowisko PN-N-01307

Przegląd

Ocena narażenia na hałas w środowisku pracy opiera się na trzech wielkościach: równoważnym poziomie dźwięku A (LAeq,T), maksymalnym poziomie dźwięku A (LAmax) i szczytowym poziomie dźwięku C (LCpeak). Uważa się, że to właśnie one mają decydujący wpływ na powstawanie uszkodzeń słuchu. Równoważny poziom dźwięku A przeliczony na znormalizowany dzienny wymiar czasu pracy nazywa się poziomem ekspozycji na hałas odniesionym do 8-godzinnego dnia pracy (LEX,8h); odpowiednik tygodniowy to LEX,w.

Rutynowe pomiary hałasu na stanowiskach pracy prowadzi się zgodnie z PN-N-01307:1994 oraz PN-EN ISO 9612 (od 2011 r. dostępna w wersji polskiej). Stosuje się do nich całkująco-uśredniające mierniki poziomu dźwięku umieszczane w punktach pomiarowych lub trzymane w dłoni przez osobę podążającą za pracownikiem, albo indywidualne mierniki ekspozycji na dźwięk (dozymetry hałasu) noszone przez pracowników. Współczesne mierniki całkujące wyznaczają LAeq,T, LAmax i LCpeak równocześnie, za czas trwania pomiaru T.

Wartości najwyższych dopuszczalnych natężeń (NDN) hałasu ze względu na ochronę słuchu określa rozporządzenie w sprawie najwyższych dopuszczalnych stężeń i natężeń czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy i są one niezależne od charakteru wykonywanej pracy: LEX,8h i LEX,w = 85 dB, LAmax = 115 dB, LCpeak = 135 dB. Dla kobiet w ciąży obowiązuje niższa wartość LEX,8h = 65 dB. Niezależnie od kryterium ochrony słuchu norma PN-N-01307 podaje dopuszczalne wartości równoważnego poziomu dźwięku A ze względu na możliwość wykonywania podstawowych czynności pracy — np. 55 dB dla pracy umysłowej wymagającej koncentracji.

Zasada metody

Miernik poziomu dźwięku mierzy ciśnienie akustyczne skorygowane charakterystyką częstotliwościową A (odwzorowującą czułość ucha) i uśrednia energetycznie w czasie T — wynikiem jest LAeq,T, czyli poziom dźwięku o stałym poziomie, z którym w tym samym czasie związana jest taka sama energia akustyczna jak z badanym hałasem zmiennym. LAmax to maksymalna wartość skuteczna poziomu dźwięku A uśredniana ze stałą czasową S (slow); LCpeak to maksymalna wartość chwilowa poziomu dźwięku C, istotna przy hałasie impulsowym. Poziom ekspozycji LEX,8h otrzymuje się przez odniesienie LAeq,Te zmierzonego w efektywnym czasie narażenia Te do czasu odniesienia To = 8 h; przy podziale dnia na czynności o różnym narażeniu sumuje się energetycznie wkłady poszczególnych czynności ważone ich czasem trwania.

Zastosowania

• Pomiary czynników szkodliwych na stanowiskach pracy wymagane przepisami BHP — porównanie z NDN (85 dB dla LEX,8h)
• Ocena narażenia grup pracowników o jednorodnej ekspozycji (obchodowi, operatorzy wózków, obsługa maszyn)
• Ocena stanowisk pracy kobiet w ciąży (LEX,8h ≤ 65 dB) i młodocianych
• Ocena uciążliwości hałasu w pomieszczeniach pracy umysłowej (LAeq,Te ≤ 55 dB wg PN-N-01307)
• Dobór ochronników słuchu i planowanie działań ograniczających hałas

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-N-01307:1994

Tytuł (PL)

Hałas — Dopuszczalne wartości hałasu w środowisku pracy — Wymagania dotyczące wykonywania pomiarów

Title (EN)

Noise — Permissible noise values in the work environment — Requirements for performing measurements (norma krajowa)

Procedura krok po kroku

1. Analiza warunków pracy

   Ustal źródła hałasu i zakres czynności wykonywanych w narażeniu; jeśli to istotne, wyodrębnij grupy stanowisk o jednorodnej ekspozycji. Na tej podstawie wybierz strategię pomiarową wg PN-EN ISO 9612: 1 — pomiary z podziałem na czynności, 2 — pomiary stanowiskowe, 3 — pomiary całodzienne.

2. Sprawdzenie aparatury

   Na początku dnia pomiarowego i przed każdą serią sprawdź miernik kalibratorem akustycznym klasy 1 w cichym miejscu, w razie potrzeby wykonaj adiustację toru. Przyrządy muszą być wzorcowane w laboratorium wzorcującym w odstępach nie dłuższych niż 2 lata.

3. Ustawienie mikrofonu

   Mierz w miejscu, w którym zwykle znajduje się głowa pracownika, albo — gdy jego obecność jest niezbędna lub używasz dozymetru — w odległości ok. 10–40 cm od kanału ucha zewnętrznego po stronie ucha narażonego na wyższy poziom dźwięku.

4. Strategia 1 — pomiary z podziałem na czynności

   Dla każdej czynności wykonaj serię N ≥ 3 pomiarów (próbek) o jednakowym czasie Tp: dla czynności krótkich Tp równe czasowi czynności, dla długich Tp ≥ 5 min, dla cyklicznych Tp = 3 × czas cyklu. Jeżeli wyniki różnią się o 3 dB lub więcej, zwiększ liczbę pomiarów do N ≥ 6, wydłuż Tp albo podziel dzień na więcej czynności. Czas trwania każdej czynności Tm wyznacz z wywiadu, obserwacji lub co najmniej 3-krotnego pomiaru.

5. Strategia 2 — pomiary stanowiskowe

   Dla grupy o jednorodnej ekspozycji ustal minimalny łączny czas pomiarów zależny od liczebności grupy (np. 5 h przy grupie do 5 osób) i wykonaj K ≥ 5 próbek rozłożonych losowo w czasie zmiany i wśród członków grupy; pomiary mogą obejmować kilka zmian i różne fazy dnia.

6. Strategia 3 — pomiary całodzienne

   Wybierz reprezentatywne dni i wykonaj dozymetrem co najmniej 3 pomiary obejmujące całą zmianę lub jej znaczną część; przy rozrzucie LAeq ≥ 3 dB zwiększ liczbę pomiarów o co najmniej 2 (K ≥ 5).

7. Kontrola po serii

   Po zakończeniu serii ponownie sprawdź miernik kalibratorem bez adiustacji. Jeżeli różnica wskazań przed i po serii przekracza 0,5 dB, wyniki serii odrzuć.

8. Obliczenie LEX,8h i ocena

   Odnieś LAeq,Te do czasu odniesienia 8 h; przy podziale na czynności zsumuj energetycznie wkłady czynności ważone czasem Tm. Wynik wraz z LAmax i LCpeak porównaj z wartościami dopuszczalnymi (85 / 115 / 135 dB). Niepewność oszacuj zgodnie z podejściem opisanym w PN-EN ISO 9612 dla wybranej strategii.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Osoba wykonująca pomiary w strefach hałasu ≥ 85 dB stosuje ochronniki słuchu — pomiar nie zwalnia z obowiązku ochrony
• Pomiary przy maszynach prowadź w porozumieniu z operatorem, nie ingerując w strefy niebezpieczne urządzeń
• Przy hałasie impulsowym zwróć uwagę na LCpeak — pojedyncze zdarzenie może przekroczyć 135 dB mimo niskiego LEX,8h

Najczęstsze pytania