🦠 Gronkowce koagulazo-dodatnie w wodzie na pływalniach wg Załącznika A do PN-Z-11001-3 — metoda z normy o wodach butelkowanych

Mikrobiologia PN-Z-11001-3

Przegląd

CO TO ZA NORMA — I DLACZEGO TO ZASKAKUJE. PN-Z-11001-3:2000 nosi tytuł „Butelkowane naturalne wody mineralne i lecznicze — Wymagania jakościowe i badania dotyczące butelkowanych wód leczniczych". Jej przedmiotem są wody butelkowane, a nie woda basenowa. W zakresach akredytacji stoi jednak przy metodyce „Liczba gronkowców koagulazo-dodatnich" i przy matrycy „Woda na pływalniach" — bo laboratoria powołują jej ZAŁĄCZNIK A, w którym opisano metodę oznaczania tych bakterii. Dwadzieścia jeden powołań z dwudziestu dziewięciu wskazuje załącznik wprost („Załącznik A", „zał. A", „(zał. A)", „Zał. A").

STATUS (stan karty PKN na 23.09.2026). Norma jest WYCOFANA. Data publikacji 25-04-2000, DATA WYCOFANIA 17-12-2019, liczba stron 11, organ techniczny RS SZŚ (Rada Sektorowa Sektora Zdrowia, Środowiska i Medycyny), ICS 67.160.20 (napoje). Karta nie zawiera wiersza „Zastąpiona przez".

CO POWOŁUJĄ LABORATORIA (pomiar na bazie zakresów, odczyt 23.09.2026): 29 pozycji u 24 laboratoriów po wszystkich postaciach zapisu; 27 pozycji u 22 laboratoriów przy dopasowaniu po POCZĄTKU zapisu — tę liczbę pokazuje zakładka „Laboratoria". Matryce: „Woda na pływalniach" (13 pozycji), „Woda, Woda do spożycia przez ludzi" (4), „Woda (w tym woda na pływalniach)" (2), „Woda" (2). Technika: metoda filtracji membranowej — 26 pozycji.

METODYKA MA DWIE NAZWY. Dwanaście pozycji pisze „Liczba gronkowców koagulazo-dodatnich", dziewięć „Liczba gronkowców koagulazododatnich" (bez łącznika), a dwie — „Liczba Staphylococcus aureus". Trzecia nazwa nie jest równoznaczna z dwiema pierwszymi: gronkowce koagulazo-dodatnie to grupa, do której Staphylococcus aureus należy, ale nie jest jedynym jej przedstawicielem. Nie rozstrzygamy, czy te dwa laboratoria oznaczają węższy przedmiot, czy tylko nazwały go inaczej — odnotowujemy, bo w sprawozdaniu widać samą nazwę.

PRZEPIS WYMAGA TEGO BADANIA TYLKO W JEDNYM PRZYPADKU. Rozporządzenie Ministra Zdrowia o wymaganiach, jakim powinna odpowiadać woda na pływalniach (tekst jednolity — Dz.U. 2022 poz. 1230), w załączniku nr 1 podaje wymagania mikrobiologiczne w pięciu kolumnach: woda wprowadzana do niecki z systemu cyrkulacji, woda w niecce basenowej, woda w nieckach wyposażonych w urządzenia wytwarzające aerozol wodno-powietrzny, WODA W NIECKACH UDOSTĘPNIANYCH DO NAUKI PŁYWANIA DLA NIEMOWLĄT I MAŁYCH DZIECI DO LAT 3 oraz woda w natryskach. Przy wierszu „Gronkowce koagulazododatnie w 100 ml wody" cztery kolumny mają myślnik, a wartość „0" stoi WYŁĄCZNIE w kolumnie niecek dla niemowląt i dzieci do lat 3. Dla pozostałych rodzajów wody basenowej tego badania przepis nie wymaga.

PRZEPIS WSKAZUJE TECHNIKĘ, ALE NIE WSKAZUJE NORMY. W wykazie charakterystyk metod tego samego rozporządzenia przy pozycji „Gronkowce koagulazododatnie" stoi granica wykrywalności 1/100 ml i metoda: FILTRACJA MEMBRANOWA. Numeru Polskiej Normy przepis przy tym parametrze nie podaje — i to wyjaśnia, dlaczego laboratoria sięgnęły po załącznik do normy o wodach butelkowanych: jest to dostępny opis metody dla tej grupy bakterii, a nie dokument dedykowany wodzie basenowej.

JEDNO WYŁĄCZENIE MÓWI WIĘCEJ NIŻ RESZTA ZAPISU. Dwa laboratoria powołują załącznik z wyłączeniem punktu A.5.2.1, przy czym jedno dopisuje: „z potwierdzeniem aminopeptydazy". Wyłączony punkt dotyczy więc jednego z badań potwierdzających przynależność wyrosłych kolonii, a laboratorium wskazuje, którym testem je zastępuje. Treści punktu A.5.2.1 NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mieliśmy tekstu normy ani jej załącznika A. Rodzaju pożywki, objętości filtrowanej próbki, temperatury i czasu inkubacji, sposobu potwierdzania koagulazy ani kryteriów odczytu NIE PODAJEMY. Wiemy z zakresów akredytacji, że technika to filtracja membranowa, a z rozporządzenia — że granica wykrywalności ma wynosić 1 jtk w 100 ml.

Zasada metody

Odmierzoną objętość wody przepuszcza się przez sączek membranowy zatrzymujący bakterie, sączek przenosi na pożywkę i inkubuje, a wyrosłe kolonie zlicza się i potwierdza jako gronkowce koagulazo-dodatnie. Wynik podaje się jako liczbę jednostek tworzących kolonie w 100 ml. SZCZEGÓŁÓW — pożywki, warunków inkubacji, testów potwierdzających — NIE OPISUJEMY: tekstu normy ani jej załącznika A nie mieliśmy; technikę (filtracja membranowa) i granicę wykrywalności (1/100 ml) podajemy za zakresami akredytacji i rozporządzeniem.

Zastosowania

• Badanie wody w nieckach do nauki pływania dla niemowląt i dzieci do lat 3 — jedyny przypadek, w którym przepis wymaga tego parametru
• Badania kontrolne wody basenowej wykonywane ponad wymagania przepisu
• Odczytanie zakresu akredytacji, w którym przy wodzie basenowej stoi norma o wodach butelkowanych
• Sprawdzenie, czy laboratorium oznacza całą grupę gronkowców koagulazo-dodatnich, czy sam gatunek Staphylococcus aureus

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-11001-3:2000, Załącznik A (wersja polska)

Tytuł (PL)

Butelkowane naturalne wody mineralne i lecznicze — Wymagania jakościowe i badania dotyczące butelkowanych wód leczniczych

Procedura krok po kroku

1. Ustalenie, czy badanie jest wymagane

   Rozporządzenie o wodzie na pływalniach wymaga gronkowców koagulazo-dodatnich (0 w 100 ml) wyłącznie dla wody w nieckach do nauki pływania dla niemowląt i dzieci do lat 3. Dla pozostałych rodzajów wody basenowej badanie jest dobrowolne — i wtedy trzeba ustalić z zamawiającym, po co jest wykonywane.

2. Sprawdzenie, jaki dokument stoi w zakresie laboratorium

   Metoda pochodzi z Załącznika A do PN-Z-11001-3:2000 — normy o butelkowanych wodach mineralnych i leczniczych, wycofanej 17-12-2019. Powołanie samego numeru normy, bez wskazania załącznika, nie mówi, skąd wzięto opis metody.

3. Pobranie i filtracja próbki

   Przepuścić odmierzoną objętość wody przez sączek membranowy. Granica wykrywalności wymagana przez rozporządzenie to 1 jtk w 100 ml, co wyznacza minimalną objętość filtrowanej próbki.

4. Inkubacja

   Sączek przenieść na pożywkę i inkubować. Rodzaju pożywki, temperatury ani czasu nie podajemy — tekstu załącznika nie mieliśmy.

5. Odczyt i potwierdzenie

   Zliczyć wyrosłe kolonie i potwierdzić ich przynależność do gronkowców koagulazo-dodatnich. Jeżeli zakres akredytacji wyłącza punkt A.5.2.1 załącznika, sprawozdanie ma wskazywać, jakim badaniem zastąpiono wyłączone potwierdzenie.

6. Podanie wyniku

   Wynik podać jako liczbę jednostek tworzących kolonie w 100 ml wody i porównać z wymaganiem 0 w 100 ml — pamiętając, że wymaganie to dotyczy wyłącznie niecek dla niemowląt i dzieci do lat 3.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma, z której pochodzi metoda, dotyczy butelkowanych wód mineralnych i leczniczych, a nie wody basenowej — powołanie jej numeru bez wskazania Załącznika A nie mówi czytelnikowi, skąd wzięto opis badania
• Norma jest wycofana od 17-12-2019 i nie ma następcy w karcie, a rozporządzenie o wodzie na pływalniach nie wskazuje dla tego parametru żadnej Polskiej Normy — dokument odniesienia trzeba w sprawozdaniu opisać dokładnie
• „Liczba Staphylococcus aureus" to nie to samo co „liczba gronkowców koagulazo-dodatnich": gatunek jest częścią grupy, więc wynik dla gatunku może być niższy niż dla grupy przy tej samej próbce
• Wymaganie zerowej liczby gronkowców dotyczy wyłącznie niecek dla niemowląt i dzieci do lat 3 — wynik dodatni dla innej niecki nie jest przekroczeniem wartości z rozporządzenia, choć bywa tak czytany
• Wyłączenie punktu A.5.2.1 zmienia sposób potwierdzania kolonii — bez zapisania tego w sprawozdaniu czytelnik nie wie, jakim badaniem potwierdzono wynik

Najczęstsze pytania