🌿 Glin i jego związki w powietrzu na stanowiskach pracy — płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS), PN-Z-04263-1

Środowisko PN-Z-04263-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania zawartości glinu (nr CAS: 7429-90-5) i jego związków w powietrzu na stanowiskach pracy z zastosowaniem płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarno-higienicznych. Najmniejsze stężenie glinu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 0,07 mg/m3". Jak pobiera się próbki i jak przeprowadza glin do roztworu, karta nie podaje; w zakresach części laboratoriów przedmiotem są „próbki powietrza pobrane na filtry".

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-Z-04263-1:2012 (wersja polska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA. Publikacja 12-10-2012, 8 stron, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; „Zastępuje: PN-Z-04263-1:2000 - wersja polska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04263" (29.09.2026) pokazuje tylko te dwa wydania; wydanie z 2000 r. ma etykietę „Wycofana".

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447): poz. 278 „Glin metaliczny, glin proszek (niestabilizowany)" [7429-90-5], poz. 559 „Tritlenek glinu [1344-28-1] – w przeliczeniu na Al" i poz. 574 „Wodorotlenek glinu [21645-51-2] – w przeliczeniu na Al" — w każdej NDS 2,5 mg/m³ dla frakcji wdychalnej i 1,2 mg/m³ dla frakcji respirabilnej, bez NDSCh i bez oznakowania „skóra". Obie frakcje wykaz określa według normy PN-EN 481. Najmniejsze oznaczalne stężenie z karty (0,07 mg/m³) to około 6 % wartości 1,2 mg/m³. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia Ministra Zdrowia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1". Ta norma jest aktualną Polską Normą; przepis nie wymienia jej z nazwy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 04263 z częścią 1: 25 pozycji u 13 laboratoriów; jeden wiersz zakresu AB 886 (glin metaliczny i proszek glinowy) jest w kopii rozbity na cztery pozycje, więc wierszy w zakresach jest 22. Wszyscy zapisują „PN-Z-04263-1:2012"; AB 632 dodaje instrukcję IB-13 (wydanie 7 z 01.10.2023), a AB 719 powołuje tylko punkt 6 normy — obok własnej procedury PA-29 (wydanie 18 z 30.01.2026, „z wyłączeniem pkt. 3.6") i z techniką ICP-OES. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-Z-04263-1" i pokazuje wszystkie 13 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 13. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 26.11.2025 do 17.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona.

CO I CZYM OZNACZAJĄ. Technika: płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa (FAAS) — 12 laboratoriów; AB 719 — emisyjna spektrometria atomowa ze wzbudzeniem w plazmie indukcyjnie sprzężonej (ICP-OES) i z normy tylko punkt 6. Oznaczenia odpowiadają pozycjom wykazu NDS: glin metaliczny i proszek glinowy — wszystkie 13 laboratoriów, tritlenek glinu w przeliczeniu na Al — 10 (AB 418, AB 481, AB 632, AB 719, AB 849, AB 882, AB 886, AB 940, AB 1287, AB 1302), wodorotlenek glinu w przeliczeniu na Al — 7 (AB 418, AB 435, AB 481, AB 632, AB 849, AB 886, AB 940). Prawie wszyscy podają obie frakcje — wdychalną i respirabilną.

ZAKRESY WOBEC NDS. Dolne granice w mg/m³: od 0,006 (AB 940) i 0,01 (AB 481) do 0,10–0,11 (AB 435, AB 1302) — u wszystkich poniżej jednej dziesiątej NDS dla frakcji respirabilnej (0,12 mg/m³); AB 400 i AB 581 zaczynają dokładnie od 0,07 mg/m³, najmniejszego stężenia z karty. Górne: od 1,39 (AB 418) i 2,22 (AB 940) do 10–11 mg/m³ (AB 400, AB 481, AB 1302). U AB 418 i AB 940 zakres kończy się poniżej NDS dla frakcji wdychalnej (2,5 mg/m³) — wynik powyżej tej wartości leży u nich poza zakresem akredytacji. AB 719 podaje tylko masę glinu w próbce (0,0025–5,00 mg).

OBOK TEJ NORMY. Przy glinie i jego związkach na stanowiskach pracy kopia ma poza tą normą (pełna lista): ISO 15202-3:2004 — AB 300 i AB 869 (u AB 869 zapis „ISO 15202-3:2004-11"); ISO 15202-2:2020-05 razem z ISO 30011:2010 — AB 313 (w jednej z dwóch pozycji także z procedurą PB-SP-01); metodykę OSHA ID-125G (wrzesień 2002) — AB 869; procedury własne AB 213 (EFO/PB/45/E), AB 802 (PB-06/08), AB 875 (PB 425) i AB 1302 (PB-61) oraz zapis ogólny „Procedury badawcze" (AB 934). Tytułów dokumentów ISO i OSHA nie sprawdzaliśmy.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (8 stron). Nie podajemy sposobu pobierania próbek i rodzaju filtrów, mineralizacji, długości fali i warunków płomienia, krzywej wzorcowej, wzoru ani precyzji; nie wiemy, co zawiera punkt 6, który AB 719 łączy z techniką ICP-OES.

Zasada metody

Według karty normy glin i jego związki w powietrzu na stanowisku pracy oznacza się płomieniową absorpcyjną spektrometrią atomową; najmniejsze stężenie oznaczalne w warunkach normy to 0,07 mg/m³. Wynik w przeliczeniu na Al porównuje się z NDS 2,5 mg/m³ dla frakcji wdychalnej i 1,2 mg/m³ dla frakcji respirabilnej (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 278, 559 i 574). Pobierania próbek, mineralizacji i warunków pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Pomiary glinu metalicznego, proszku glinowego, tritlenku i wodorotlenku glinu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS dla frakcji wdychalnej i respirabilnej (Dz.U. 2026 poz. 447)
• W zakresach akredytacji: 13 laboratoriów, 12 z FAAS; AB 719 łączy punkt 6 normy z ICP-OES

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04263-1:2012 (wersja polska)

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości glinu i jego związków — Część 1: Oznaczanie glinu i jego związków na stanowiskach pracy metodą płomieniową absorpcyjnej spektrometrii atomowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for aluminium and its compounds content — Part 1: Determination of aluminium and its compounds at workplaces by flame atomic absorption spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Status i wydanie

   Karta PKN: PN-Z-04263-1:2012 aktualna (stan karty na 29.09.2026); wydanie z 2000 r. wycofane.

2. Pobranie próbki

   W zakresach — próbki powietrza pobrane na filtry, z rozdziałem na frakcję wdychalną i respirabilną. Wymagań NIE PODAJEMY.

3. Oznaczanie

   Płomieniowa absorpcyjna spektrometria atomowa; najmniejsze oznaczalne stężenie 0,07 mg/m³ (z karty). Warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Stężenie glinu w mg/m³ (w przeliczeniu na Al przy tritlenku i wodorotlenku); w zakresach wielu laboratoriów także masa w próbce.

5. Ocena

   Porównanie z NDS 2,5 mg/m³ (frakcja wdychalna) i 1,2 mg/m³ (frakcja respirabilna); przy zakresie laboratorium kończącym się poniżej 2,5 mg/m³ wynik powyżej tej wartości leży poza akredytacją.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca z płomieniem spektrometru i gazami palnymi — obowiązuje instrukcja producenta przyrządu
• UWAGA MERYTORYCZNA: NDS dotyczy konkretnej frakcji (wdychalnej albo respirabilnej) — wynik bez wskazania frakcji nie daje się porównać z wykazem

Najczęstsze pytania