🌿 Glikol etylenowy w powietrzu na stanowiskach pracy — pary na węglu aktywnym, aerozol na sączku z włókniny szklanej, ekstrakcja roztworem alkoholu metylowego w chlorku metylenu, chromatografia gazowa; oznaczalność według normy 65 mg/m³ par i 2,5 mg/m³ aerozolu, NDS 15 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04203-02:1988 (wycofana 13-02-2007)

Środowisko PN-Z-04203-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji par glikolu etylenowego na węglu aktywnym, a areozolu glikolu etylowego na sączku z włókniny szklanej, wyekstrahowaniu go roztworem alkoholu metylowego w chlorku metylenu i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 65 mg par oraz 2,5 mg aerozolu w 1 m sześciennym powietrza” (pisownia „areozolu glikolu etylowego” jak na karcie, bez kropki na końcu). Tekstu normy (4 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o glikolu etylenowym (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 277: „Glikol etylenowy [107-21-1]” — NDS 15 mg/m³, NDSCh 50 mg/m³, notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”). Oznaczalność par według karty, 65 mg/m³, jest ponad czterokrotnie wyższa od NDS i wyższa od NDSCh.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04203-02:1988 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 28-11-1988, data wycofania 13-02-2007, 4 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04203” i „glikolu etylenowego” (04.10.2026) zwraca tylko dwa arkusze serii — PN-Z-04203-01:1988 (postanowienia ogólne i zakres normy) i PN-Z-04203-02:1988 — oba z etykietą „Wycofana”; aktualnej normy dla glikolu etylenowego nie pokazuje.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04203-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 6 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 08.01.2026 do 30.07.2026 — wszystkie wydane prawie 19 lat po wycofaniu normy) — w 6 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Dawna postać „PN-88/Z-04203/02” — AB 647, AB 1144 i AB 882 (obok procedury PB-01 wydanie 5 z 12.01.2026 r., GC-FID); „PN-88/Z-04203.02” — AB 484; postać „PN-Z-04203-02:1988” — druga pozycja AB 882 (obok procedury PB-10 wydanie 1 z 31.08.2022 r., GC-MS) i AB 719 („PN-Z-04203-02:1988 pkt 8” obok procedury PA-19 wydanie 6 z 27.01.2020 r. „z wyłączeniem pkt. 3.8”). Zakładka „Laboratoria”: „PN-88/Z-04203/02” pokazuje 3 laboratoria, „PN-Z-04203-02” — 2 (AB 882 pod oboma hasłami), „PN-88/Z-04203.02” — 1, razem 5, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; u AB 647 próbki pobrane na rurki z węglem aktywnym, u AB 719 — na rurki sorpcyjne z węglem aktywnym lub żelem krzemionkowym. Wielkość: stężenie (zawartość) glikolu etylenowego; żadne laboratorium nie wyodrębnia w zakresie par i aerozolu. Zakresy w mg/m³: 0,83–333,3 (AB 484), 0,920–520 (AB 1144), 0,95–358 (AB 882, GC-FID), 1,3–100 (AB 647), 1,38–643 (AB 882, GC-MS); AB 719 — 0,030–15,0 mg w próbce. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie 5 laboratoriów; AB 882 ma obok tego pozycję GC-MS według procedury PB-10. BŁĄD KOPII BAZY: rekord AB 1144 ma w kopii jako metodykę „Stężenie/zawartość etylobenzenu” (zakres 1,10–960 mg/m³), a opis glikolu etylenowego trafił do pola przedmiotu — w dokumencie PCA (wyd. nr 26 z 08.01.2026) przy „PN-88/Z-04203/02” stoi glikol etylenowy, 0,920–520 mg/m³; zakres AB 1144 podajemy z dokumentu PCA.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — czułość wobec NDS: według karty oznaczalność par to 65 mg/m³, czyli więcej niż NDS (15) i NDSCh (50 mg/m³); metoda w brzmieniu z karty nie pozwala oceniać narażenia na pary na poziomie NDS. Laboratoria podające zakres w mg/m³ (wszystkie oprócz AB 719, które podaje tylko mg w próbce) mają dolną granicę od 0,83 do 1,38 mg/m³, co wymaga warunków zupełnie innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Drugie — pary i aerozol: norma rozdziela pobieranie par (węgiel aktywny) i aerozolu (sączek z włókniny szklanej); zakresy laboratoriów mówią tylko o „glikolu etylenowym”, a AB 719 podaje rurki z węglem lub żelem krzemionkowym, bez sączka — czy wynik obejmuje aerozol, z zakresów nie wynika. Trzecie — status: norma wycofana od 13-02-2007, a wyszukiwarka PKN nie pokazuje dla glikolu etylenowego innej normy; 5 laboratoriów ma ją w zakresach wydanych w 2026 r. Czwarte — dokumenty obok: AB 719 powołuje z normy tylko punkt 8 i procedurę PA-19 z wyłączeniem punktu 3.8; pozycje AB 882 prowadzi się według procedur własnych PB-01 i PB-10. Piąte — dane w bazie: przy AB 1144 kopia bazy podaje błędnie etylobenzen. Szóste — skóra: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, rodzaju sączka i masy węgla, proporcji metanolu w chlorku metylenu, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu ani obliczeń; treści punktów 8 normy i 3.8 procedury PA-19 nie znamy. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04203-02:1988 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary glikolu etylenowego z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, a aerozol zatrzymuje na sączku z włókniny szklanej; glikol ekstrahuje się roztworem alkoholu metylowego w chlorku metylenu, a roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 15 mg/m³ i NDSCh 50 mg/m³; oznaczalność według karty — 65 mg/m³ par i 2,5 mg/m³ aerozolu. Norma jest wycofana (13-02-2007); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — glikol etylenowy (pary i aerozol) — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów, mimo wycofania normy w 2007 r.
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 15 mg/m³ i NDSCh 50 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 277 wykazu) — przy oznaczalności par z karty wyższej od obu wartości

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04203-02:1988

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości glikolu etylenowego — Oznaczanie par i aerozolu glikolu etylenowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for ethylene glycol content — Determination of ethylene glycol vapour and aerosol at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04203-02:1988 wycofana 13-02-2007, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Pary na węglu aktywnym, aerozol na sączku z włókniny szklanej (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.

3. Ekstrakcja i analiza

   Roztwór alkoholu metylowego w chlorku metylenu, analiza chromatograficzna (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 15 mg/m³ i NDSCh 50 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); oznaczalność par 65 mg/m³, aerozolu 2,5 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Chlorek metylenu i metanol — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego; glikol etylenowy z notacją „skóra”
• UWAGA MERYTORYCZNA: oznaczalność par z karty (65 mg/m³) przekracza NDS i NDSCh; norma wycofana 13-02-2007

Najczęstsze pytania