🏗️ Oznaczanie gęstości właściwej szkieletu gruntowego (gęstości cząstek stałych ρs = sucha masa cząstek / ich objętość) — metoda piknometru cieczowego (różnica objętości cieczy kontrolnej w piknometrze z próbką i bez niej, temperatura stała z dokładnością ± 0,5 °C, usunięcie powietrza próżnią, ogrzaniem lub wstrząsaniem; próbka suszona — metoda A — lub wilgotna — metoda B) albo metoda piknometru gazowego (wypieranie gazu, zalecany hel), PN-EN ISO 17892-3

Budownictwo PN-EN ISO 17892-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w dwóch próbkach iTeh: SIST EN ISO 17892-3:2016 (strona tytułowa, przedmowa europejska, strona tytułowa, spis treści i przedmowa ISO 17892-3:2015 z wykazem poprawek wersji poprawionej) oraz ISO 17892-3:2015 (angielska; od wstępu przez rozdziały 1–4 do punktu 5.1.4.2.5 włącznie). Poza próbkami zostaje dalsza część metody B, metoda piknometru gazowego (5.2), obliczenia (6), sprawozdanie (7), załącznik A (wzorcowanie, konserwacja i sprawdzenia) i bibliografia.

WEDŁUG TEKSTU EN ISO 17892-3:2015 I ISO 17892-3:2015 (przedmowy, wstęp, rozdziały 1–4, punkty 5.1–5.1.4.2.5). EN ISO 17892-3 przygotował CEN/TC 341 „Rozpoznanie i badania geotechniczne” (sekretariat BSI) we współpracy z ISO/TC 182 „Geotechnika”; CEN zatwierdził ją 05.12.2015, zastąpiła CEN ISO/TS 17892-3:2004. ISO 17892-3:2015 (wydanie pierwsze, wersja poprawiona 2015-12-15) zastąpiła ISO/TS 17892-3:2004 z poprawką Cor.1:2006; wersja poprawiona dodała m.in. słowo „sucha” w definicji 3.1, zakres temperatury w 4.3.2, temperaturę dla ρL w 6.1.2, alternatywny sposób wyznaczania objętości w 5.2.4.3 i zmieniła czynnik we wzorze (7) na 10⁻⁶ zamiast 10⁶. Zakres (1): oznaczanie gęstości właściwej gruntów w badaniach geotechnicznych dwiema metodami — piknometrem z wypieraniem cieczy i piknometrem z wypieraniem gazu; metoda cieczowa dla gruntów o cząstkach mniejszych niż około 4 mm (lub rozdrobnionych do tego wymiaru), dla grubszych — większe piknometry; w metodzie gazowej wielkość cząstek ogranicza pojemnik aparatu; norma spełnia wymagania EN 1997-1 i EN 1997-2; rozpuszczone sole w wodzie porowej mogą wpływać na wynik, a ich kompensacja wykracza poza normę. Powołania (2): ISO 17892-1, ISO 14688-1. Definicja (3.1): gęstość cząstek stałych ρs — sucha masa cząstek podzielona przez ich objętość. Aparatura (4): waga z dokładnością 0,01 g lub 0,1 % masy ważonego gruntu (większa z wartości); eksykator z osuszaczem ze wskaźnikiem; dzielnik próbek (albo kwartowanie); suszarka z wymuszonym obiegiem, bez porywania cząstek; moździerz z miękko zakończonym tłuczkiem; piknometr cieczowy co najmniej 50 ml ze szlifowanym korkiem i kapilarą; łaźnia wodna lub pomieszczenie termostatowane w zakresie (10–30) °C ze zmiennością najwyżej ± 0,5 °C; pomiar temperatury z dokładnością 0,1 °C (najlepiej w korku piknometru); pompa próżniowa lub pompka wodna; ciecz kontrolna o znanej gęstości — zwykle woda destylowana, demineralizowana lub dejonizowana, ewentualnie heksan lub nafta; piknometr gazowy z komorą próbki i komorą rozprężania, zaworami i manometrem o dokładności 0,1 kPa lub 0,1 % ciśnienia roboczego; zalecany hel o czystości > 99,5 %, inny gaz — z adnotacją w sprawozdaniu. Pomiary odniesienia (5.1.2): masa pustego suchego piknometru m0; piknometr wypełniony cieczą bez pęcherzy, w łaźni co najmniej 1 h (w pomieszczeniu termostatowanym co najmniej 16 h); wyrównanie poziomu do szczytu kapilary; osuszenie z zewnątrz i natychmiastowe ważenie m1 — zwłoka grozi ubytkiem cieczy przez rozszerzalność cieplną. Próbka (5.1.3): suszona według ISO 17892-1 lub wilgotna; reprezentatywna, sucha masa co najmniej 10 g, przechodząca przez sito 4 mm przy piknometrze 50 ml (grubsze cząstki rozdrobnić albo użyć większego piknometru); skupienia drobnych gruntów rozbić moździerzem; przy zamkniętych porach wynik może być zaniżony — dla prawdziwej gęstości minerałów próbkę rozdrobnić; materiał głównie organiczny — piknometr co najmniej 100 ml wypełniony próbką w co najmniej 75 % objętości (uwaga: składnik organiczny często ma gęstość poniżej 1 Mg/m3). Wykonanie (5.1.4): co najmniej dwa oznaczenia; jeśli różnią się o więcej niż 0,03 Mg/m3 — powtórzyć; metoda A (próbka suszona): masa piknometru z próbką m2, zalanie cieczą na 10–20 mm, usunięcie powietrza wstrząsaniem, łagodnym ogrzaniem lub próżnią (dla drobnych gruntów zalecane ciepło lub próżnia), dopełnienie i postępowanie jak w 5.1.2.2–5.1.2.5, ważenie m3; metoda B (próbka wilgotna): te same kroki od zalania cieczą do ważenia m3, a po ważeniu m3 próbkę wyjmuje się i suszy do stałej masy według ISO 17892-1 (m4).

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 17892-3”, 03.10.2026) są 2 pozycje: PN-EN ISO 17892-3:2016-03 (wersja angielska, „Wprowadza: EN ISO 17892-3:2015 [IDT], ISO 17892-3:2015 [IDT]”) bez adnotacji o wycofaniu oraz wycofany PKN-CEN ISO/TS 17892-3:2009 (wersja polska, metoda piknometru). W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN ISO 17892-3:2015 ma status „Published” (etap 60.60, 16.12.2015) i zastępuje CEN ISO/TS 17892-3:2004 z poprawką AC:2005, a ISO 17892-3:2015 — status „Published”. Gęstość objętościową gruntu opisuje osobny wpis o PN-EN ISO 17892-2, a uziarnienie — wpis o PN-EN ISO 17892-4.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 17892-3 stoi w 8 rekordach u 5 laboratoriów: AB 283, AB 962, AB 1770 (4 rekordy — dwie pozycje, każda dwukrotnie), AB 1778, AB 1905. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 24.09.2024 do 22.06.2026) numer stoi w 7 wierszach 6 laboratoriów — pięciu z kopii bazy (AB 1770 — 2, pozostałe po 1; plik PDF zakresu AB 1770 zawiera ten sam dokument dwukrotnie — liczymy go raz) i AB 023 (1 wiersz, „PN-EN ISO 17892-3:2016-03”, grunty, metoda piknometru gazowego, bez zakresu pomiarowego), którego pozycji nie ma w kopii bazy ani na zakładce. Postać „PN-EN ISO 17892-3:2016-03” (AB 023, AB 283, AB 962, AB 1778), z punktami „p. 5.1” i „p. 5.2” (AB 1770) oraz obok PN-B-04481:1988 (AB 1905). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 17892-3”) pokazuje 5 laboratoriów z kopii bazy (bez AB 023) — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Grunty — gęstość właściwa (u AB 283 „gęstość właściwa szkieletu gruntowego”): metoda piknometru cieczowego (AB 1770 według p. 5.1, AB 1778, AB 1905), metoda piknometru gazowego (AB 023, AB 283, AB 1770 według p. 5.2); AB 962 metody nie wskazuje. Zakresy pomiarowe nie są podane. AB 283, AB 962 i AB 1770 mają zakresy dwujęzyczne (polski i angielski).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy temperaturze: wyrównanie co najmniej 1 h w łaźni albo 16 h w pomieszczeniu, zmienność do ± 0,5 °C, ważenie bez zwłoki po wyjęciu (5.1.2.3, 5.1.2.6). Przy powietrzu: usunąć powietrze z próbki — dla drobnych gruntów ciepło lub próżnia, nie samo wstrząsanie (5.1.4.1.2). Przy próbce: co najmniej 10 g suchej masy, sito 4 mm dla piknometru 50 ml; grunty organiczne — piknometr ≥ 100 ml wypełniony w ≥ 75 % (5.1.3). Przy porach zamkniętych: bez rozdrobnienia wynik może być zaniżony (5.1.3.3). Przy powtarzalności: dwa oznaczenia zgodne do 0,03 Mg/m3 (5.1.4). Przy soli w wodzie porowej: może wpływać na wynik (1, uwaga 2). Przy gazie: inny gaz niż hel trzeba podać w sprawozdaniu (4.4.2).

CZEGO NIE PODAJEMY. Procedury piknometru gazowego (5.2), wzorów na gęstość właściwą (6), zakresu sprawozdania ani wymagań wzorcowania z załącznika A nie czytaliśmy. Nie podajemy też treści normy PN-B-04481:1988.

Zasada metody

Gęstość właściwa to sucha masa cząstek gruntu podzielona przez ich objętość. W piknometrze cieczowym objętość cząstek wyznacza się z różnicy mas piknometru wypełnionego cieczą kontrolną bez próbki i z próbką (po usunięciu powietrza i wyrównaniu temperatury w ± 0,5 °C); w piknometrze gazowym — z ciśnień gazu (zalecany hel) w komorach próbki i rozprężania. Wykonuje się co najmniej dwa oznaczenia, zgodne do 0,03 Mg/m3.

Zastosowania

• Grunty w badaniach geotechnicznych — gęstość właściwa szkieletu zgodnie z wymaganiami EN 1997-1 i EN 1997-2 (1)
• Grunty o cząstkach mniejszych niż około 4 mm (piknometr cieczowy 50 ml) i grunty organiczne (piknometr ≥ 100 ml) (1, 5.1.3)
• Grunty — gęstość właściwa metodą piknometru cieczowego lub gazowego w zakresach akredytacji 6 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 17892-3:2016-03

Tytuł (PL)

Rozpoznanie i badania geotechniczne — Badania laboratoryjne gruntów — Część 3: Badanie gęstości właściwej

Title (EN)

Geotechnical investigation and testing — Laboratory testing of soil — Part 3: Determination of particle density

Procedura krok po kroku

1. Pomiary odniesienia

   Masa pustego piknometru m0; piknometr z cieczą wyrównany temperaturowo, osuszony i zważony m1. PN-EN ISO 17892-3:2016-03 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Próbka

   Co najmniej 10 g suchej masy, przez sito 4 mm; suszona (metoda A) lub wilgotna (metoda B).

3. Usunięcie powietrza

   Zalać cieczą na 10–20 mm, usunąć powietrze wstrząsaniem, ogrzaniem lub próżnią.

4. Ważenie

   Dopełnić, wyrównać temperaturę, zważyć m3; w metodzie B wysuszyć próbkę i zważyć m4.

5. Wynik

   Co najmniej dwa oznaczenia zgodne do 0,03 Mg/m3; wzorów (rozdział 6) nie podajemy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ciecze kontrolne inne niż woda (heksan, nafta) mogą stwarzać zagrożenia zdrowia i bezpieczeństwa (4.3.5, uwaga)
• Butle z helem pod ciśnieniem — zasady pracy z gazami sprężonymi

Najczęstsze pytania