🏗️ Oznaczanie gęstości objętościowej gruntu w laboratorium (masa gruntu wraz z wodą i gazem w jednostce objętości) trzema metodami: pomiaru liniowego wymiarów próbki o regularnym kształcie (prostopadłościan lub walec), zanurzenia w cieczy (masa w powietrzu i masa pozorna w cieczy) albo wypierania cieczy (masa wypartej cieczy); próbka co najmniej 50 cm³, waga 0,01 g lub 0,1 %, wymiary 0,1 mm lub 0,1 %; gęstość objętościowa szkieletu z wilgotności według ISO 17892-1, PN-EN ISO 17892-2

Budownictwo PN-EN ISO 17892-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 17892-2:2015-02 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „Niniejsza norma opisuje trzy metody badań w związku z oznaczaniem gęstości objętościowej gruntów a) metodę pomiaru bezpośredniego; b) metodę zanurzania w wodzie; c) metodę wypierania płynu. Znajomość gęstości objętościowej gruntów jest przydatna w określeniu naprężeń geostatycznych na różnych głębokościach. Dodatkowo, zarówno gęstość objętościowa, jak i gęstość objętościowa szkieletu gruntowego pozwalają na jakościowy opis właściwości mechanicznych gruntów poprzez korelacje empiryczne, które można odszukać w literaturze technicznej. Takie korelacje należy jedynie stosować jako ogólne wytyczne i winny być one uzupełnione poprzez bezpośrednie pomiary danych parametrów mechanicznych. Metoda pomiaru bezpośredniego jest odpowiednia do określania gęstości objętościowej próbek gruntów o regularnym kształcie, łącznie z próbkami przygotowanymi do innych badań. Wykorzystywane próbki są zazwyczaj w kształcie prostopadłościanu lub walca. Metoda zanurzania w wodzie pozwala określić gęstość objętościową próbki gruntu rodzimego lub nasypowego poprzez pomiar masy gruntu w powietrzu oraz jego masy pozornej, gdy jest zanurzony w wodzie. Metodę tę można stosować wtedy, gdy możliwe jest uzyskanie grudki materiału odpowiedniej wielkości. UWAGA Niniejszy dokument spełnia wymagania odnośnie oznaczania gęstości objętościowej gruntów dla rozpoznania i badań geotechnicznych ustanowione w ramach EN 1997-1 oraz EN 1997-2.” (Zdania o korelacjach empirycznych w czytanej próbce ISO 17892-2:2014 nie ma — tekst ISO mówi „immersion in fluid”, czyli w cieczy, nie tylko w wodzie.) Tekst normy czytamy w próbce ISO 17892-2:2014 od okładki do punktu 5.2.2.3 (strona 5); dalszej części metody zanurzeniowej, metody wypierania (5.3), wzorów (rozdział 6), sprawozdania (7) ani załączników A i B nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 17892-2:2014 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.2.2.3). Normę przygotował CEN/TC 341 razem z ISO/TC 182 (porozumienie wiedeńskie); wydanie pierwsze zastępuje ISO/TS 17892-2:2004 po rewizji technicznej i włącza poprawkę Cor 1:2006. Seria ISO 17892 ma 12 części (od wilgotności po granice Atterberga). Zakres (1): trzy metody — a) pomiar liniowy, b) zanurzenie w cieczy, c) wypieranie cieczy; laboratoryjne oznaczanie w badaniach geotechnicznych; pomiar liniowy — próbki o regularnym kształcie, także przygotowane do innych badań (prostopadłościany lub walce o przekroju kołowym); zanurzenie — masa w powietrzu i masa pozorna zawieszonej w cieczy bryły gruntu naturalnego lub zagęszczonego; wypieranie — masa w powietrzu i masa cieczy wypartej przy zanurzeniu; jeśli ciecz może wnikać w próbkę (np. woda), próbkę powleka się przed badaniem; gęstość objętościowa przydaje się do wyznaczania naprężenia od nadkładu w funkcji głębokości; gęstość objętościową szkieletu można obliczyć z gęstości objętościowej i znanej wilgotności; norma spełnia wymagania EN 1997-1 i EN 1997-2. Powołania (2): ISO 17892-1, ISO 14688-1. Definicje (3): gęstość objętościowa ρ — masa gruntu w jednostce objętości łącznie z wodą i gazem; gęstość objętościowa szkieletu ρd — masa gruntu wysuszonego w suszarce w jednostce objętości. Sprzęt (4): do pomiaru liniowego — narzędzia do cięcia (nóż, struna, szpatułka, pierścień tnący, tokarka do gruntu), liniał stalowy o odchyłce prostoliniowości do 0,1 % długości, kątownik lub przyrząd zapewniający płaskość w granicach 0,5 % wymiaru i kąty proste w granicach 0,5°, suwmiarka 0,1 mm lub 0,1 % mierzonej długości (większa z wartości), waga 0,01 g lub 0,1 % masy (większa z wartości); do zanurzenia — naczynie, waga 0,01 g lub 0,1 % masy, termometr 1 °C, koszyczek i rama zawieszone pod wagą, plastelina lub kit i powłoka (np. parafina), elektryczny topielnik wosku z termostatem; do wypierania — sztywne naczynie z syfonem, naczynie na przelaną ciecz, waga, termometr, plastelina lub kit i powłoka (można też użyć zestawu do zanurzenia, uwzględniając w obliczeniach wypór koszyczka). Procedura (5): objętość próbki co najmniej 50 cm³, najlepiej znacznie większa (mniejsze mogą być mniej reprezentatywne i dawać wynik mniej dokładny, niż sugeruje podana wartość). Pomiar liniowy (5.1): zważyć próbkę o znanej objętości; z bloku — odciąć co najmniej 10 mm od powierzchni i uformować prostopadłościan (ściany płaskie, równoległe i prostopadłe) albo walec na tokarce (cięcia pionowe cienkimi warstwami, bez przycinania w trakcie obrotu, końce płaskie i prostopadłe do osi); z tuby — próbkę wyciśniętą przyciąć i mierzyć od razu, a gdy może się odkształcić po wyjęciu — objętość z wewnętrznej średnicy i długości tuby, masa z różnicy (tuba z próbką i pusta); walec mniejszej średnicy — wycinak wciskany ze stałą prędkością. Pomiary (5.1.5): masa 0,01 g lub 0,1 %; prostopadłościan — każdy wymiar w co najmniej trzech miejscach, z dokładnością 0,1 mm lub 0,1 %; walec — średnica w dwóch prostopadłych kierunkach na obu końcach i w środku, długość wzdłuż trzech linii co ok. 120°; przy gęstości szkieletu — wilgotność reprezentatywnej części według ISO 17892-1. Zanurzenie (5.2): waga nad naczyniem, koszyczek zawieszony w cieczy bez dotykania dna i ścian, próbka całkowicie zanurzona, wyzerowanie wagi; próbkę waży się (m), wypełnia pory powierzchniowe materiałem nierozpuszczalnym w cieczy i waży ponownie (mf) — wypełnia się tylko naturalne pory powietrzne obecne przed pobraniem, nie ubytki po wypadnięciu grubych ziaren przy pobieraniu.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 17892-2:2015-02 (wersja angielska, publikacja 27-02-2015, 28 stron, grupa cenowa N) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Budownictwa i Konstrukcji Budowlanych, KT 254 Geotechniki, ICS 13.080.20 i 93.020, „Wprowadza: EN ISO 17892-2:2014 [IDT], ISO 17892-2:2014 [IDT]”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 17892-2” (02.10.2026) pokazuje tylko tę normę. Katalog EVS (odczyt 02.10.2026) podaje ISO 17892-2:2014 jako ważną od 28.11.2014.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 17892-2 stoi w 7 rekordach u 6 laboratoriów: AB 283, AB 962, AB 1416, AB 1770, AB 1778, AB 1905. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 24.09.2024 do 22.06.2026) wszystkie podają „PN-EN ISO 17892-2:2015-02”; AB 1416 i AB 1770 dopisują „p. 5.1”, AB 283 i AB 1416 wymieniają obok PN-B-04481:1988 p. 5.2.6, a AB 283 także PKN-CEN ISO/TS 17892-2:2009. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 17892-2” i pokazuje 5 laboratoriów; u AB 1416 zapis w bazie zaczyna się od „PN-88/B-04481”, więc tej zakładce nie wychodzi — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Grunty — „Gęstość objętościowa” (AB 1416 i AB 1770 z „p. 5.1”, AB 1778 od 0,5 do 4,0 Mg/m³ z objętością „wyznaczoną na podstawie pomiaru wymiarów”), „Gęstość objętościowa gruntów drobnoziarnistych, metoda pomiaru bezpośredniego” (AB 962), „Gęstość objętościowa, metoda pomiaru bezpośredniego” (AB 1905), „Gęstość objętościowa gruntu, metoda wagowo-objętościowa” (AB 283). Wszystkie laboratoria, które wskazują metodę, stosują pomiar liniowy (5.1); metody zanurzenia ani wypierania cieczy żadne nie wskazuje wprost.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: objętość co najmniej 50 cm³ — mniejsza próbka daje wynik mniej reprezentatywny i mniej dokładny, niż sugeruje podana liczba; z bloku trzeba odciąć co najmniej 10 mm powierzchni zewnętrznej. Przy pomiarze wymiarów: każdy wymiar w kilku miejscach (trzy dla prostopadłościanu; średnica na obu końcach i w środku, długość wzdłuż trzech linii dla walca) — jeden pomiar przy nierównych ścianach daje złą objętość; próbkę, która odkształca się po wyjęciu z tuby, mierzy się w tubie. Przy zanurzeniu i wypieraniu: próbkę, w którą ciecz może wnikać, trzeba powlec, a pory wypełnia się tylko naturalne, nie ubytki po pobraniu; przy użyciu zestawu do zanurzenia do metody wypierania trzeba uwzględnić wypór koszyczka. Przy obliczeniu gęstości szkieletu: potrzebna jest wilgotność reprezentatywnej części według ISO 17892-1, nie tylko masa i objętość. Przy wydaniu: AB 283 wymienia obok specyfikację techniczną PKN-CEN ISO/TS 17892-2:2009, którą norma zastąpiła.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy dalszej części punktu 5.2 ani punktów 5.3 (wypieranie cieczy), 6 (wzory na objętość, gęstość objętościową i gęstość szkieletu), 7 (sprawozdanie) ani załączników A (kalibracja, utrzymanie, kontrole) i B (objaśnienia) — nie podajemy więc wzorów, sposobu uwzględnienia masy powłoki ani gęstości cieczy.

Zasada metody

Gęstość objętościową wyznacza się jako masę próbki gruntu (z wodą i gazem) podzieloną przez jej objętość — zmierzoną z wymiarów próbki o regularnym kształcie, z różnicy masy w powietrzu i masy pozornej w cieczy albo z masy cieczy wypartej przez próbkę (powlekaną, gdy ciecz może wnikać).

Zastosowania

• Grunty w rozpoznaniu geotechnicznym — gęstość objętościowa i gęstość szkieletu; 6 laboratoriów w zakresach PCA
• Naprężenie od nadkładu w funkcji głębokości (projektowanie według EN 1997-1 i EN 1997-2)
• Próbki przygotowane do innych badań (edometr, trójosiowe, ścinanie) — gęstość przed badaniem

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 17892-2:2015-02 (wersja angielska; EN ISO 17892-2:2014 IDT, ISO 17892-2:2014 IDT)

Tytuł (PL)

Rozpoznanie i badania geotechniczne — Badania laboratoryjne gruntów — Część 2: Oznaczanie gęstości objętościowej

Title (EN)

Geotechnical investigation and testing — Laboratory testing of soil — Part 2: Determination of bulk density

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody i próbka

   Pomiar liniowy dla próbek regularnych, zanurzenie lub wypieranie dla brył; objętość ≥ 50 cm³. PN-EN ISO 17892-2:2015-02 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Przygotowanie (pomiar liniowy)

   Z bloku odciąć ≥ 10 mm powierzchni, uformować prostopadłościan lub walec; z tuby — wycisnąć i przyciąć końce prostopadle do osi; mierzyć od razu.

3. Pomiary

   Masa 0,01 g lub 0,1 %; wymiary 0,1 mm lub 0,1 % w kilku miejscach (prostopadłościan — po trzy, walec — średnica na końcach i w środku, długość wzdłuż trzech linii co ok. 120°).

4. Zanurzenie / wypieranie

   Masa w powietrzu (m), wypełnienie naturalnych porów powierzchniowych (mf), ewentualne powleczenie; masa pozorna w cieczy albo masa cieczy wypartej; dalsze kroki w 5.2–5.3.

5. Wynik

   Gęstość objętościowa według rozdziału 6 (wzorów nie mamy); gęstość szkieletu z wilgotnością według ISO 17892-1.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma w czytanym fragmencie nie zawiera ostrzeżeń bhp; przy topieniu parafiny zaleca topielnik elektryczny z termostatem (4.2.6)
• UWAGA MERYTORYCZNA: próbka co najmniej 50 cm³; przy zanurzeniu i wypieraniu powlekać próbki, w które ciecz może wnikać

Najczęstsze pytania