🛣️ Określanie gęstości netto i brutto elementów murowych w stanie suchym (bez kamienia naturalnego) — co najmniej 6 próbek, suszenie do stałej masy (ubytek do 0,2 % w 24 h) w (105 ± 5) °C dla elementów ceramicznych, silikatowych i z betonu komórkowego albo w (70 ± 5) °C dla betonu kruszywowego i kamienia sztucznego, albo trzy reprezentatywne części po co najmniej 100 g; objętość netto ważeniem w wodzie (ceramika), wypełnieniem piaskiem (silikaty) lub z wymiarów minus wgłębienia i drążenia (beton), gęstość w kg/m3 do 5 lub 10 kg/m3, PN-EN 772-13

Budownictwo PN-EN 772-13

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST EN 772-13:2002 (tekst EN 772-13:2000, angielski) — skan, czytany z obrazów stron: od strony tytułowej przez przedmowę i rozdziały 1–6 do początku punktu 7.2.2 (gęstość netto reprezentatywnych części) włącznie. Poza próbką zostają dalsza część 7.2.2, punkt 7.3 (gęstość brutto) i dalsze rozdziały (wyrażanie wyników, sprawozdanie).

WEDŁUG TEKSTU EN 772-13:2000 (przedmowa, rozdziały 1–6, punkty 7.1–7.2.2). Normę przygotował CEN/TC 125 „Mury” (sekretariat BSI). Zakres (1): metoda określania gęstości netto i brutto elementów murowych w stanie suchym, z wyjątkiem elementów z kamienia naturalnego. Powołania (2): projekty prEN 771-1 do 771-5 (specyfikacje elementów murowych: ceramicznych, silikatowych, z betonu kruszywowego, z autoklawizowanego betonu komórkowego, z kamienia sztucznego), prEN 772-3 (objętość netto i procent pustek elementów ceramicznych ważeniem hydrostatycznym), prEN 772-9 (objętość i procent pustek elementów silikatowych wypełnieniem piaskiem), prEN 772-16 (wymiary). Zasada (3): po wysuszeniu do stałej masy i obliczeniu objętości netto i brutto oblicza się gęstość netto i brutto w stanie suchym. Definicje (4.1): gęstość brutto w stanie suchym — masa na jednostkę objętości brutto po wysuszeniu do stałej masy; objętość brutto — z długości, szerokości i wysokości, pomniejszona o objętość drążeń, pustek, wnęk lub wgłębień przeznaczonych do wypełnienia zaprawą; gęstość netto w stanie suchym — masa na jednostkę objętości netto; objętość netto — objętość brutto minus objętość drążeń lub pustek niewypełnianych zaprawą. Symbole (4.2): wymiary, masy elementu i części przed i po suszeniu, wilgotność części, objętości i gęstości w kg/m3. Aparatura (5): suszarka z wentylacją (105 ± 5) °C dla elementów ceramicznych, silikatowych i z autoklawizowanego betonu komórkowego; suszarka (70 ± 5) °C dla betonu kruszywowego i kamienia sztucznego; waga z dokładnością 0,1 % masy elementu lub części. Pobieranie (6): według właściwej części prEN 771; co najmniej 6 próbek, chyba że specyfikacja wyrobu wymaga więcej. Masa w stanie suchym (7.1): całe elementy suszy się do stałej masy w 70 °C lub 105 °C zależnie od materiału; stała masa — gdy w dwóch kolejnych ważeniach co 24 h ubytek nie przekracza 0,2 % masy; zamiast całych elementów można użyć trzech reprezentatywnych części bez pustek o masie co najmniej 100 g każda: waży się cały element przed suszeniem, potem grupę trzech części przed i po suszeniu, oblicza wilgotność grupy wzorem (1) i masę suchą całego elementu wzorem (2). Gęstość netto całych elementów (7.2.1): objętość netto — a) ceramika: ważenie w wodzie według prEN 772-3; b) silikaty: wypełnienie piaskiem według prEN 772-9; c) kamień sztuczny i pełne elementy z betonu kruszywowego: objętość z wymiarów (długość × szerokość × wysokość według prEN 772-16) minus objętość wnęk i wgłębień zmierzonych odpowiednim przyrządem; d) elementy z betonu kruszywowego z pustkami: jak c) i dodatkowo minus objętość wszystkich pustek; objętość netto do 10^4 mm3; gęstość netto ρ = m / V × 10^6 kg/m3 (wzór 3), dla każdego elementu z dokładnością do 5 kg/m3 przy gęstości do 1000 kg/m3 i do 10 kg/m3 powyżej, wynik — średnia. Części (7.2.2, początek): masa sucha każdej części według 7.1.2, objętość z długości, szerokości i wysokości zmierzonych z dokładnością do 1 mm.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN 772-13”, 03.10.2026) jest jedna pozycja: PN-EN 772-13:2001 (wersja polska, „Metody badań elementów murowych — Część 13: Określenie gęstości netto i gęstości brutto elementów murowych w stanie suchym (z wyjątkiem kamienia naturalnego)”, „Wprowadza: EN 772-13:2000 [IDT]”), bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) EN 772-13:2000 ma status „Published” i etap 90.93 „Decision to confirm” (przegląd od 22.03.2022, zakończony 30.09.2026), z powiązaniem z rozporządzeniem (UE) nr 305/2011 o wyrobach budowlanych. Normy, na które EN 772-13:2000 się powołuje, były w chwili jej wydania projektami (prEN); ich obecnych wydań do tego wpisu nie sprawdzaliśmy. Wytrzymałość na ściskanie elementów murowych opisuje osobny wpis o PN-EN 772-1.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 772-13 stoi w 19 rekordach u 7 laboratoriów: AB 011, AB 023, AB 054, AB 251, AB 535, AB 619, AB 687. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 13.08.2026) numer stoi w 18 wierszach tych samych 7 laboratoriów (AB 054 — 6, AB 251 — 4, AB 023 — 3, AB 687 — 2, pozostałe po 1; plik PDF zakresu AB 251 zawiera ten sam dokument dwukrotnie — liczymy go raz); liczby wierszy i rekordów różnią się u poszczególnych laboratoriów (AB 054 — 6 wierszy i 5 rekordów, AB 251 — 4 wiersze i 6 rekordów). Zapis „PN-EN 772-13:2001” u pięciu laboratoriów, bez roku u AB 011 i AB 023 (w zakresie elastycznym „E”); u AB 054 raz z punktami („p. 7.1, 7.2” dla netto i „p. 7.1, 7.3” dla brutto), u AB 023 raz razem z PN-EN 772-3. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 772-13”) pokazuje te same 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Elementy murowe ceramiczne (AB 023, AB 054, AB 251, AB 687), silikatowe (AB 023, AB 054, AB 251), z betonu kruszywowego i z autoklawizowanego betonu komórkowego, także prefabrykaty z betonu komórkowego (AB 023, AB 054), elementy murowe bez bliższego określenia (AB 011, AB 535, AB 619), a także pustaki wentylacyjne ceramiczne i silikatowe (AB 251, AB 687). Badane cechy: gęstość netto i brutto w stanie suchym, u AB 251 i AB 687 także masa w stanie suchym; u AB 023 zakres „do 2500 kg/m3” oraz pozycje opisane zakresem masy „(1–60) kg” i metodą wagową. AB 619 powtarza w nazwie cechy wyłączenie kamienia naturalnego.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy temperaturze suszenia: beton kruszywowy i kamień sztuczny suszy się w 70 °C, a ceramikę, silikaty i beton komórkowy w 105 °C (5, 7.1.1) — zła temperatura daje inną masę suchą. Przy stałej masie: kryterium to ubytek do 0,2 % między ważeniami co 24 h (7.1.1). Przy objętości netto: metoda zależy od materiału (7.2.1) — ważenie w wodzie dla ceramiki, piasek dla silikatów, wymiary dla betonu; u elementów z pustkami betonowych trzeba odjąć objętość wszystkich pustek (d). Przy definicji: objętość brutto pomija tylko pustki przeznaczone do wypełnienia zaprawą, a netto — także pozostałe (4.1) — pomylenie definicji zmienia wynik o objętość drążeń. Przy częściach: części reprezentatywne nie mogą zawierać pustek i ważą co najmniej 100 g (7.1.2). Przy zaokrąglaniu: 5 kg/m3 do 1000 kg/m3, 10 kg/m3 powyżej (7.2.1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Punktu 7.3 (gęstość brutto) i dalszych rozdziałów nie czytaliśmy, więc nie podajemy wzoru na gęstość brutto ani zakresu sprawozdania. Nie podajemy też wymagań specyfikacji EN 771 dla deklarowanych gęstości.

Zasada metody

Element murowy (albo trzy reprezentatywne części bez pustek) suszy się do stałej masy w (105 ± 5) °C lub (70 ± 5) °C zależnie od materiału i waży. Objętość brutto liczy się z wymiarów, odejmując pustki wypełniane zaprawą; objętość netto — ważeniem w wodzie, wypełnieniem piaskiem albo z wymiarów po odjęciu wszystkich pustek. Gęstość netto i brutto w stanie suchym to masa sucha podzielona przez odpowiednią objętość, w kg/m3; wynikiem jest średnia z próbek.

Zastosowania

• Elementy murowe ceramiczne, silikatowe, z betonu kruszywowego, z autoklawizowanego betonu komórkowego i z kamienia sztucznego — gęstość netto i brutto w stanie suchym (1, 7.2.1)
• Poza zakresem: kamień naturalny (1)
• Elementy murowe, pustaki wentylacyjne i prefabrykaty z betonu komórkowego — gęstość i masa w stanie suchym w zakresach akredytacji 7 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 772-13:2001

Tytuł (PL)

Metody badań elementów murowych — Część 13: Określenie gęstości netto i gęstości brutto elementów murowych w stanie suchym (z wyjątkiem kamienia naturalnego)

Title (EN)

Methods of test for masonry units — Part 13: Determination of net and gross dry density of masonry units (except for natural stone)

Procedura krok po kroku

1. Próbki

   Co najmniej 6 elementów według właściwej części EN 771. PN-EN 772-13:2001 w katalogu PKN bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Suszenie

   Do stałej masy (ubytek ≤ 0,2 % w 24 h) w 105 °C albo 70 °C zależnie od materiału; albo trzy części ≥ 100 g i przeliczenie wilgotności (wzory 1–2).

3. Objętość netto

   Ważenie w wodzie, wypełnienie piaskiem albo wymiary minus wnęki i pustki; z dokładnością do 10^4 mm3.

4. Gęstość netto

   ρ = m / V × 10^6 kg/m3; zaokrąglenie do 5 lub 10 kg/m3; średnia z próbek.

5. Gęstość brutto

   Z objętości brutto (wymiary minus pustki wypełniane zaprawą) — punktu 7.3 nie podajemy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Praca z gorącymi elementami po suszeniu w 105 °C — rękawice ochronne
• Elementy murowe bywają ciężkie — przenoszenie z zachowaniem zasad podnoszenia ciężarów

Najczęstsze pytania