🍎 Gęstość i moc (zawartość alkoholu etylowego) napojów spirytusowych i spirytusu butelkowanego — metody piknometryczna, elektroniczna, alkoholometryczna i areometryczna, z przygotowaniem destylatu; PN-A-79529-4

Chemia żywności PN-A-79529-4

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Pole „Zakres” karty PKN PN-A-79529-4:2005 (wersja polska), w całości: „Podano metodę przygotowania destylatu napoju spirytusowego, metody oznaczania gęstości (piknometryczną, elektroniczną, areometryczną, alkoholometryczną) oraz metody oznaczania mocy (piknometryczną, elektroniczną, alkoholometryczną i areometryczną) w napojach spirytusowych (z wyjątkiem kremów) i w spirytusie butelkowanym”. Norma jest częścią 4 serii PN-A-79529 „Napoje spirytusowe i spirytus butelkowany — Metody badań”; inne części stoją w zakresach akredytacji przy innych oznaczeniach (np. część 7 — metanol, część 13 — cyjanowodór, część 19 — sucha pozostałość) i nie są przedmiotem tego wpisu. Tekstu normy nie mieliśmy.

MOC ALKOHOLU W PRZEPISACH. Rozporządzenie Ministra Gospodarki z dnia 25 maja 2006 r. w sprawie liczbowych danych odniesienia dla mieszanin alkoholu etylowego i wody (Dz.U. Nr 106, poz. 716; według ISAP obowiązujące, odczyt 06.11.2026) wdraża dyrektywę Rady 76/766/EWG o tablicach alkoholometrycznych. Moc alkoholu wyraża się w procentach jako liczbę części alkoholu w stu częściach mieszaniny, z symbolem „% vol” dla ułamka objętościowego i „% mas” dla ułamka masowego (§ 3); ułamek objętościowy to stosunek objętości czystego, bezwodnego alkoholu etylowego w temperaturze 20 °C do całkowitej objętości mieszaniny w tej samej temperaturze (§ 2). Aby wyznaczyć moc, mierzy się gęstość, ułamek masowy lub ułamek objętościowy w temperaturze mieszaniny oraz samą temperaturę, a moc odczytuje z tablic alkoholometrycznych; pomiary wykonuje się przyrządem o odpowiedniej dokładności, w szczególności alkoholomierzem lub densymetrem do alkoholu, piknometrem, gęstościomierzem oscylacyjnym albo wagą hydrostatyczną (§ 4). Wzór na gęstość mieszaniny obejmuje temperatury od −20 °C do +40 °C (§ 5), a Podstawowe Tablice Alkoholometryczne stoją w załączniku nr 3. Rozporządzenie nie powołuje żadnej normy (tekst ośmiu paragrafów przeczytany w całości; załączniki to wzory i tablice).

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta PN-A-79529-4:2005 (wersja polska) bez adnotacji o wycofaniu i bez pola „Zastąpiona przez”: publikacja 04-04-2005, 19 stron, Sektor Żywności, Rolnictwa i Leśnictwa, KT 82 Wyrobów Spirytusowych, ICS 67.160.10, „Zastępuje: PN-A-79529-4:1996 - wersja polska”; pola „Wprowadza” karta nie ma — to norma krajowa.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 02.11.2026; zapytanie po wszystkich postaciach zapisu numeru 79529 z częścią 4 w polach dokumentu odniesienia). 10 rekordów u 7 polskich laboratoriów: AB 079, AB 311, AB 411, AB 452, AB 562, AB 583 (trzy), AB 826 (dwa); w zakresach czeskich laboratoriów numeru nie ma. Wszystkie zapisy mają rok 2005: z punktem 6.2 (AB 079, AB 826), 7.2 (AB 826), 7.1 (AB 562), 7.1 i 7.3 w jednej pozycji (AB 311), „p. 6.2, p.7.2, z wył. p.6.2.6, 7.2.4” razem z procedurą PU-6 V-1 z 28.06.2019 (AB 411) i bez punktu (AB 452, AB 583). W aktualnych dokumentach PCA, które przeczytaliśmy (AB 079 wyd. 71 z 15.05.2026, AB 311 wyd. 27 z 11.06.2026, AB 411 wyd. 26 z 10.10.2025, AB 452 wyd. 25 z 30.10.2025, AB 562 wyd. 23 z 24.11.2025, AB 583 wyd. 22 z 29.01.2026), norma stoi łącznie 9 razy — u AB 311 dwa razy w jednej pozycji, u AB 583 trzy razy; dokumentu AB 826 nie przeczytaliśmy. Zakładka „Laboratoria” („PN-A-79529-4”) pokazuje 7 laboratoriów — tych samych 7 polskich (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA, całe pozycje). Gęstość: wyroby spirytusowe (spirytus, napoje spirytusowe) — (0,8000–1,1000) g/cm³, metoda oscylacyjna, p. 6.2 (AB 079); napoje spirytusowe i spirytus butelkowany — (0,7900–0,9850) g/cm³, metoda oscylacyjna, p. 6.2 (AB 826); napoje spirytusowe — (0,90–1,15) g/ml, metoda oscylometryczna (AB 583). Moc: napoje spirytusowe i spirytus butelkowany — stężenie alkoholu etylowego (10,0–96,5) % (v/v), metoda oscylacyjna, p. 7.2 (AB 826); napoje spirytusowe — (0,5–70) % obj., metoda oscylometryczna (AB 452, AB 583); napoje alkoholowe — (10,0–97,0) % obj., metoda piknometryczna, pkt 7.1 (AB 562) oraz metoda alkoholometryczna i piknometryczna, pkt 7.3 i 7.1 (AB 311; w metodyce zapis „Moc (10,0-100) %obj.”, w parametrze zakres (10,0–97,0) % obj.). Gęstość i moc razem: roztwory wodno-etanolowe — gęstość (0,99804–0,78935) g/cm³ i moc (0,10–99,99) % obj., metoda densymetryczna (oscylacyjna), p. 6.2 i 7.2 bez p. 6.2.6 i 7.2.4 (AB 411); wyroby spirytusowe gatunkowe — gęstość i moc roztworów wodnych alkoholu etylowego, zakres (20–80) %, metoda piknometryczna (AB 583).

PUNKTY NORMY W ZAKRESACH. Układ zapisów pokazuje: p. 6.2 stoi przy gęstości metodą oscylacyjną (AB 079, AB 411, AB 826), p. 7.1 — przy mocy metodą piknometryczną (AB 311, AB 562), p. 7.2 — przy mocy metodą oscylacyjną (AB 411, AB 826), p. 7.3 — przy metodzie alkoholometrycznej (AB 311). Karta PKN wymienia metody gęstości w kolejności: piknometryczna, elektroniczna, areometryczna, alkoholometryczna, a mocy: piknometryczna, elektroniczna, alkoholometryczna, areometryczna — zapisy z zakresów są z tą kolejnością zgodne, ale numeracji punktów z karty nie da się odczytać. Metody areometrycznej żadna pozycja nie wymienia. Czego dotyczą wyłączone przez AB 411 p. 6.2.6 i 7.2.4 — nie wiemy.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — przedmiot: według karty norma dotyczy napojów spirytusowych z wyjątkiem kremów i spirytusu butelkowanego; w zakresach stoją też „napoje alkoholowe” (AB 311, AB 562) i „roztwory wodno-etanolowe” (AB 411) — czy norma obejmuje takie próbki, z karty PKN nie wynika. Drugie — destylat: karta podaje metodę przygotowania destylatu napoju, a tablice alkoholometryczne dotyczą mieszanin alkoholu etylowego i wody (tytuł i § 1 rozporządzenia z 2006 r.); moc odczytana z tablic z gęstości napoju, który oprócz alkoholu i wody zawiera inne składniki, nie jest mocą tego napoju. Kiedy norma wymaga destylacji, NIE PODAJEMY. Trzecie — temperatura i jednostki: moc w „% vol” odnosi się do objętości w 20 °C, a tablice wiążą gęstość, temperaturę i moc (rozporządzenie z 2006 r., § 2–4); wynik bez temperatury pomiaru albo w „% mas” podany jako „% obj.” jest pozornie poprawny. Czwarte — gęstość czy moc: AB 079 ma w zakresie według tej normy wyłącznie gęstość, nie moc — z akredytowanej gęstości nie wynika akredytowana moc. Piąte — jednostka zakresu: AB 583 podaje gęstość w g/ml, pozostali w g/cm³; zakres „(20–80) %” u AB 583 nie mówi, czy chodzi o % obj., czy % mas.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy (19 stron) nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie. Nie podajemy przebiegu destylacji, temperatury pomiaru według normy, wymagań wobec piknometru, gęstościomierza i alkoholomierza, sposobu korekcji temperaturowej, tablic przeliczeniowych z normy (jeśli je zawiera), precyzji ani numeracji punktów poza tymi, które stoją w zakresach. Nie sprawdzaliśmy, czy normę powołują przepisy o napojach spirytusowych albo podatku akcyzowym.

Zasada metody

Według karty PKN norma podaje przygotowanie destylatu napoju spirytusowego i metody oznaczania gęstości oraz mocy: piknometryczną, elektroniczną, alkoholometryczną i areometryczną; w zakresach akredytacji laboratoria zapisują metodę oscylacyjną (gęstościomierz oscylacyjny), piknometryczną i alkoholometryczną. Moc alkoholu wyznacza się według rozporządzenia z 25 maja 2006 r. (Dz.U. Nr 106, poz. 716, § 4): mierzy się gęstość (albo ułamek masowy lub objętościowy) i temperaturę mieszaniny, a moc odczytuje z tablic alkoholometrycznych; moc w % vol odnosi się do objętości alkoholu w 20 °C. Szczegółów wykonania według normy NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Napoje spirytusowe (z wyjątkiem kremów) i spirytus butelkowany — gęstość i moc (karta PKN)
• W zakresach akredytacji: gęstość metodą oscylacyjną — AB 079, AB 411, AB 583, AB 826 (trzy z nich podają p. 6.2)
• W zakresach akredytacji: moc metodą oscylacyjną (p. 7.2), piknometryczną (p. 7.1) i alkoholometryczną (p. 7.3) — AB 311, AB 411, AB 452, AB 562, AB 583, AB 826
• W zakresach akredytacji także napoje alkoholowe (AB 311, AB 562) i roztwory wodno-etanolowe (AB 411)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-A-79529-4:2005

Tytuł (PL)

Napoje spirytusowe i spirytus butelkowany — Metody badań — Część 4: Oznaczanie gęstości i mocy

Title (EN)

Spirit drinks and bottled spirit — Test methods — Part 4: Determination of density and alcoholic strength

Procedura krok po kroku

1. Próbka i destylat

   Ustalić, czy próbka to napój spirytusowy, spirytus butelkowany czy krem (kremy są poza zakresem normy według karty PKN); przygotowanie destylatu według normy — przebiegu NIE PODAJEMY.

2. Pomiar gęstości

   Metodą piknometryczną, elektroniczną, areometryczną albo alkoholometryczną (karta PKN); w zakresach akredytacji najczęściej oscylacyjną (p. 6.2). Razem z gęstością mierzy się temperaturę.

3. Wyznaczenie mocy

   Moc odczytuje się z tablic alkoholometrycznych na podstawie gęstości i temperatury (Dz.U. 2006 Nr 106, poz. 716, § 4); w zakresach: p. 7.1 (piknometr), 7.2 (oscylacyjna), 7.3 (alkoholomierz).

4. Wynik

   Moc w % vol (objętość w 20 °C) albo % mas — z symbolem jednostki (§ 3 rozporządzenia); gęstość z temperaturą odniesienia. PN-A-79529-4:2005 — bez adnotacji o wycofaniu (stan karty PKN na 06.11.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Destylacja cieczy zawierających etanol — opary łatwopalne; destylacja pod wyciągiem, z dala od źródeł zapłonu
• UWAGA MERYTORYCZNA: moc w % vol i w % mas to różne wielkości — symbol jednostki jest częścią wyniku

Najczęstsze pytania