🌿 Oznaczanie 11 ftalanów (m.in. DMP, DEP, DiBP, DBP, BBzP, DEHP, DOP) w wodzie podziemnej, powierzchniowej, ściekach i wodzie do picia — ekstrakcja na fazie stałej (RP-C18 w szklanych kartridżach, oczyszczanie na tlenku glinu), elucja octanem etylu, rozdział na niepolarnej kolumnie kapilarnej ok. 30 m i detekcja spektrometrią mas, kwantyfikacja ze wzorcami wewnętrznymi (np. D4-DBP, D4-DOP); szczególne środki przeciw zanieczyszczeniu ftalanami (bez tworzyw sztucznych, szkło wyprażane w 400 °C, deaktywacja izooktanem), maksymalna ślepa 80 ng/l dla każdego ftalanu; próbki w ciemności w 4 °C najwyżej 4 dni; PN-EN ISO 18856:2006

Środowisko PN-EN ISO 18856

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w próbce iTeh dokumentu ISO 18856:2004 (tekst angielski) — PN-EN ISO 18856:2006 wprowadza EN ISO 18856:2005 i ISO 18856:2004 jako identyczne (wyszukiwarka PKN): spis treści, przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–7 i rozdział 8 do punktu 8.2.1 b) — próbka kończy się na stronie 7. Dalszej części ekstrakcji i oczyszczania (8), kalibracji (9), obliczeń (10), wyrażania wyników (11), precyzji (12), sprawozdania (13) ani załączników A (lista ftalanów), B (uwagi ogólne, w tym o wzorcach wewnętrznych), C (dane precyzji, normatywny), D (przykłady roztworów), E (sprzęt chroniący przed zanieczyszczeniem), F (kolumny) i G (warunki GC) nie czytamy; tytuły znamy ze spisu treści.

WEDŁUG TEKSTU ISO 18856:2004. Normę przygotował ISO/TC 147 „Jakość wody”, podkomitet SC 2 „Metody fizyczne, chemiczne i biochemiczne”. Ostrzeżenie: badania wykonuje przeszkolony personel. Zakres (1): oznaczanie ftalanów w wodzie po ekstrakcji na fazie stałej i GC-MS; wody podziemne, powierzchniowe, ścieki i woda do picia; stężenia „od powyżej 0,02 µg/l do 0,150 µg/l” (tak w tekście), zależnie od substancji i wartości ślepej; inne ftalany — po sprawdzeniu przydatności (lista w załączniku A). Tablica 1 (11 ftalanów, wzór, skrót, masa molowa, numer CAS): ftalan dimetylu (DMP, 131-11-3), dietylu (DEP, 84-66-2), dipropylu (DPP, 131-16-8), diizobutylu (DiBP, 84-69-5), dibutylu (DBP, 84-74-2), benzylobutylu (BBzP, 85-68-7), dicykloheksylu (DCHP, 84-61-7), di(2-etyloheksylu) (DEHP, 117-81-7), di(n-oktylu) (DOP, 117-84-0), didecylu (DDcP, 84-77-5), diundecylu (DUP, 3648-20-2). Powołania (2): ISO 5667-1, ISO 5667-2, ISO 5667-3. Zasada (3): ekstrakcja na fazie stałej, rozdział GC na kolumnach kapilarnych, identyfikacja i oznaczenie MS. Zakłócenia (4): ftalany jako plastyfikatory są wszechobecne; przy pobieraniu — bez tworzyw (rurki itp.); przy zatężaniu — sorbenty komercyjne różnią się między partiami, odzysk zależy od stężenia: sprawdzać go regularnie na kilku poziomach i przy każdej nowej partii, kalibrację i analizę robić z jednej partii; powietrze laboratorium — usunąć tworzywa, nie używać środków czyszczących (często zawierają ftalany); rękawice z tworzyw mogą zwiększać zanieczyszczenie; maksymalna dopuszczalna ślepa — 80 ng/l dla każdego ftalanu w przeliczeniu na wodę (załącznik C); w GC — ftalany mogą uwalniać się z septy dozownika, z elementów strzykawek i z sept fiolek. Odczynniki (5): o pomijalnie małej zawartości ftalanów, sprawdzane ślepą; woda — czasem lepsza woda powierzchniowa niż destylowana (niższa ślepa); azot ≥ 99,9 %, hel ≥ 99,999 %; octan etylu najwyższej czystości, metanol, izooktan; wata kwarcowa i tlenek glinu (obojętny, 50–200 µm) wyprażane ≥ 4 h w 400 °C, tlenek glinu do użycia w ciągu 5 dni (można też Florisil lub krzemionkę po sprawdzeniu); sorbent RP-C18 (lub szklane kartridże komercyjne), przebicie sprawdzane przed analizą i dla każdej partii; wzorce wewnętrzne — np. ftalan diallilu, D4-DBP, D4-DOP, wzorce znaczone 13C; roztwory pojedyncze 1 g/l w octanie etylu, roztwór podstawowy 10–50 mg/l, roztwory do kalibracji wielopunktowej i do odzysku; przechowywanie w −18 °C w ciemności, kontrola stężenia co trzy miesiące (podstawowe) i co trzy tygodnie (kalibracyjne); roztwory wzorców wewnętrznych (np. 0,1 mg/l i 10 mg/l). Aparatura (6): wszystko, co styka się z próbką lub ekstraktem, wolne od ftalanów; kolby z wąską szyjką i szklanym korkiem, najlepiej z ciemnego szkła, 1000 i 2000 ml; suszarka (105 ± 10) °C; piec muflowy do 400 °C, co najmniej 60 l; zestaw próżniowy do SPE; kurki ze stali lub PTFE; fiolki szklane z septą pokrytą PTFE; szklane kartridże i zbiorniki próbki (średnica 4 cm, ok. 35 cm); frity PTFE; folia aluminiowa wyprażana; GC z kolumną kapilarną i detektorem MS; kolumny kwarcowe niepolarne, średnica ≤ 0,32 mm, ok. 30 m, film 0,10–0,50 µm. Pobieranie (7): według ISO 5667-1, -2, -3; butelki i korki wstępnie przygotowane, napełnione prawie do pełna; pojemniki stalowe lub szklane, bez tworzyw — jeśli części z tworzyw są nieuniknione, przepłukać co najmniej pięciokrotną objętością próbki i zapisać w sprawozdaniu; ekstrakcja jak najszybciej, przechowywanie w ciemności w 4 °C najwyżej 4 dni; zawiesiny się nie usuwa; homogenizacja. Postępowanie (8.1–8.2.1): szkło myć w zmywarce, suszyć w 105 °C, wyprażać w piecu (np. do 100 °C 2,5 °C/min, do 250 °C 10 °C/min, 400 °C przez 75 min, chłodzenie do 12 h) — szkło miarowe może zmienić właściwości; zamykać korkami lub folią; drobne szkło w wyprażonych pojemnikach stalowych; ściany płukać izooktanem (deaktywacja przeciw adsorpcji); kartridż: frita PTFE, 250 mg RP-C18 …

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 18856”, 03.10.2026) figuruje PN-EN ISO 18856:2006 — wersja polska, „Wprowadza: EN ISO 18856:2005 [IDT], ISO 18856:2004 [IDT]”, bez adnotacji o wycofaniu; PN-EN ISO 18856:2005 (wersja angielska) — „Wycofana i zastąpiona przez PN-EN ISO 18856:2006”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 18856 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów: AB 213 i AB 1095. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; AB 213 wyd. nr 28 z 17.04.2026, AB 1095 wyd. nr 25 z 03.07.2026) numer stoi u tych samych 2 laboratoriów; w każdym dokumencie liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy. Postać „PN-EN ISO 18856:2006” u obu; w kopii bazy u AB 1095 doklejona jest litera „M” — w dokumencie PCA to osobna kolumna identyfikacji lokalizacji, nie część oznaczenia. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 18856”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). AB 1095: woda, woda do spożycia przez ludzi, ścieki — ftalan dimetylu, dietylu, di-n-butylu, di-n-oktylu, bis(2-etyloheksylu) (DEHP) i benzylobutylu, każdy (1,0–100) µg/l, oraz suma ftalanów z obliczeń; GC-MS. AB 213: woda, woda do spożycia, ścieki — ftalan dietylu, DEHP, benzylobutylu, diizobutylu i dibutylu, każdy (1,0–100) µg/l, oraz suma z obliczeń; GC-MS.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy ślepej: ftalany są wszechobecne — tworzywa w laboratorium, środki czyszczące, rękawice, septy dozownika i fiolek podnoszą wynik (4); dopuszczalna ślepa to 80 ng/l dla każdego ftalanu (4.2), a dolna granica pozycji w PCA (1,0 µg/l) jest od niej ok. 12 razy większa. Przy pobieraniu: rurki i części z tworzyw zanieczyszczają próbkę — trzeba ich unikać albo przepłukać pięciokrotną objętością i zapisać to w sprawozdaniu (7). Przy sorbencie: odzysk zależy od partii RP-C18 i od stężenia — kalibracja i analiza z tej samej partii, odzysk sprawdzany przy każdej nowej (4.2, 5.9). Przy przechowywaniu: najwyżej 4 dni w 4 °C w ciemności (7). Przy szkle: szkło miarowe wyprażane w 400 °C może zmienić objętość (8.1, uwaga), a niedeaktywowane ściany adsorbują ftalany (8.1). Przy zakresie: tekst zakresu mówi o stężeniach od powyżej 0,02 µg/l do 0,150 µg/l, a pozycje w PCA sięgają 100 µg/l — obejmowanie wyższych stężeń leży w procedurze laboratorium; zakres zależy też od wartości ślepej (1). Przy sumie: „suma ftalanów” w PCA nie jest wielkością zdefiniowaną w czytanej części normy — zależy od tego, które ftalany laboratorium sumuje (AB 213 i AB 1095 mają różne listy).

CZEGO NIE PODAJEMY. Dalszej części ekstrakcji i oczyszczania, kalibracji, wzorów, warunków GC-MS, danych precyzji z załącznika C ani przykładów sprzętu i roztworów nie przytaczamy — leżą poza próbką. Treści ISO 5667-1, -2 i -3 w tym wpisie nie streszczamy. Nie podajemy wartości dopuszczalnych ftalanów w wodzie pitnej ani w ściekach.

Zasada metody

Ftalany wydziela się z próbki wody przez ekstrakcję na fazie stałej — przepuszcza się ją przez kartridż z sorbentem RP-C18, który je zatrzymuje, a następnie wymywa rozpuszczalnikiem i oczyszcza. Ekstrakt rozdziela się na niepolarnej kolumnie kapilarnej chromatografu gazowego i identyfikuje oraz oznacza ftalany spektrometrem mas, względem dodanych wzorców wewnętrznych (np. ftalanów deuterowanych). Cały tok badania prowadzi się w szkle wyprażonym i bez tworzyw, kontrolując ślepą próbę.

Zastosowania

• 11 ftalanów w wodzie podziemnej, powierzchniowej, ściekach i wodzie do picia (1, tablica 1)
• Inne ftalany — po sprawdzeniu przydatności metody (1, załącznik A)
• Woda, woda do spożycia przez ludzi i ścieki — ftalany (1,0–100) µg/l i suma — 2 rekordy zakresów akredytacji 2 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 18856:2006

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie wybranych ftalanów z zastosowaniem chromatografii gazowej ze spektrometrią mas

Title (EN)

Water quality — Determination of selected phthalates using gas chromatography/mass spectrometry

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie szkła

   Zmywarka, suszenie 105 °C, wyprażanie do 400 °C, deaktywacja izooktanem (8.1). PN-EN ISO 18856:2006 — wydanie 2005 wycofane i zastąpione (PKN, 03.10.2026).

2. Pobieranie

   Butelki szklane przygotowane, bez tworzyw; 4 °C w ciemności, najwyżej 4 dni (7).

3. Ekstrakcja

   Kartridż z RP-C18, zatężanie, oczyszczanie (8.2; dalsza część poza próbką).

4. GC-MS

   Rozdział na kolumnie kapilarnej, identyfikacja i oznaczenie ze wzorcami wewnętrznymi (3; rozdziały 9–10 poza próbką).

5. Kontrola ślepej

   Ślepa ≤ 80 ng/l dla każdego ftalanu (4.2).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma nie obejmuje wszystkich zagadnień bezpieczeństwa; badania wykonuje przeszkolony personel (ostrzeżenie); deaktywacja izooktanem pod wyciągiem (8.1)

Najczęstsze pytania