🌿 Ftalan dibutylu w powietrzu na stanowiskach pracy — chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,5 mg/m³ (720 l powietrza); NDS 0,6 mg/m³ (frakcja wdychalna); PN-Z-04495:2018-09 (wycofana 20-11-2024)

Środowisko PN-Z-04495

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania ftalanu dibutylu (nr CAS: 84-74-2) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie ftalanu dibutylu, jakie można oznaczać w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonania oznaczania opisanych w normie, wynosi 0,5 mg/m3 ( dla próbki powietrza o objętości 720 l)” (pisownia jak na karcie, ze spacją po nawiasie i bez kropki na końcu). Karta nie podaje sposobu pobierania próbki ani rozpuszczalnika. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Ftalan dibutylu – nr 1(87) 2016”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 268: „Ftalan dibutylu [84-74-2]” — NDS 0,6 mg/m³ z dopiskiem „frakcja wdychalna” i przypisem 6 („Frakcja wdychalna – frakcja aerozolu, określona zgodnie z normą PN-EN 481, wnikająca przez nos i usta, która stwarza zagrożenie dla zdrowia po zdeponowaniu w drogach oddechowych.”), bez NDSCh i bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 0,5 mg/m³, to około 83 % NDS.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04495:2018-09 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 12-09-2018, data wycofania 20-11-2024, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „ftalanu dibutylu” (05.10.2026) zwraca 14 pozycji; jedyna aktualna norma dla tej substancji na stanowiskach pracy to PN-Z-04575:2026-04 „Ochrona czystości powietrza -- Oznaczanie ftalanu dibutylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej ze spektrometrią mas” — według jej karty publikacja 01-04-2026, 10 stron, KT 159, najmniejsze oznaczalne stężenie 0,06 mg/m³ dla próbki 720 l; karta PN-Z-04575 nie ma pola „Zastępuje”. W tych samych wynikach są dwie starsze normy o ftalanie dwubutylu, obie wycofane: PN-Z-04208-04:1989 (stanowiska pracy) i PN-Z-04208-10:1992 (pomieszczenia przeznaczone na stały pobyt ludzi).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04495 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 26.01.2026 i 11.06.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04495:2018-09” — AB 849 sama, AB 1207 obok procedury PB-10C wydanie 2 z dnia 20.01.2025 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04495”) pokazuje oba laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 05.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 849 — środowisko pracy, powietrze, próbki powietrza pobrane na filtr: stężenie i zawartość ftalanu dibutylu, frakcja wdychalna, 0,02–7,90 mg/m³ (0,017–5,700 mg w próbce), chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID). AB 1207 — środowisko pracy, powietrze, próbki powietrza pobrane na filtry: stężenie i zawartość ftalanów, wśród nich ftalanu dibutylu 0,012–6 mg/m³ (0,008–5,2 mg w próbce), wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną (HPLC-UV).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 20-11-2024, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r.; aktualna dla tej substancji jest PN-Z-04575:2026-04, ale karta PKN nie łączy obu norm i nie piszemy, że jedna zastąpiła drugą. Drugie — technika: norma opisuje GC-FID, a AB 1207 oznacza ftalan dibutylu metodą HPLC-UV z procedurą PB-10C — sprawozdanie powinno podać, którą techniką wykonano oznaczenie. Trzecie — oznaczalność: według karty 0,5 mg/m³, czyli około 83 % NDS; AB 849 podaje dolną granicę 0,02 mg/m³, AB 1207 — 0,012 mg/m³, co wymaga warunków innych niż opisane w karcie. Czwarte — frakcja: NDS dotyczy frakcji wdychalnej; AB 849 opisuje frakcję wdychalną, AB 1207 frakcji nie podaje, a karta normy frakcji nie wymienia — sprawozdanie powinno wskazać, jaką frakcję pobrano i czy wynik można porównać z NDS.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy sposobu pobierania próbki, strumienia powietrza, rozpuszczalnika, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń; treści artykułu CIOP z 2016 r. nie znamy. Nie twierdzimy, że PN-Z-04575:2026-04 zastąpiła PN-Z-04495:2018-09 — PKN tego nie wskazuje.

Zasada metody

Ftalan dibutylu w powietrzu stanowiska pracy oznacza się chromatografią gazową z detekcją płomieniowo-jonizacyjną; najmniejsze oznaczalne stężenie według karty PKN — 0,5 mg/m³ dla próbki powietrza 720 l. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,6 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana (20-11-2024); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — ftalan dibutylu — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,6 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 268 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04495:2018-09

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie ftalanu dibutylu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z detekcją płomieniowo-jonizacyjną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of dibutyl phthalate at workplaces by gas chromatography with flame ionisation detection

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04495:2018-09 wycofana 20-11-2024, bez wskazanej następczyni; aktualna dla substancji PN-Z-04575:2026-04 z GC-MS (stan kart na 05.10.2026).

2. Pobieranie

   Próbka powietrza 720 l przy oznaczalności 0,5 mg/m³ (karta PKN); sposobu pobierania NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 0,6 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Ftalan dibutylu — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 20-11-2024; oznaczalność 0,5 mg/m³ to około 83 % NDS; AB 1207 stosuje HPLC-UV zamiast GC-FID z normy

Najczęstsze pytania