🌱 Fosfor rozpuszczalny w wodzie — ekstrakcja z nawozów — PN-EN 15958

Fizykochemia PN-EN 15958

Przegląd

CO TO ZA BADANIE — ZAKRES Z KARTY PKN (wersja polska), W CAŁOŚCI: „W niniejszej Normie Europejskiej określono metodę ekstrakcji fosforu rozpuszczalnego w wodzie. Metoda ma zastosowanie do wszystkich nawozów, łącznie z nawozami wieloskładnikowymi, w których oznacza się fosfor rozpuszczalny w wodzie". W odróżnieniu od PN-EN 15956 i PN-EN 15957 zakres nie odsyła do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003 — obejmuje każdy nawóz, w którym oznacza się fosfor rozpuszczalny w wodzie. Rozporządzenie pojawia się tylko w bibliografii (załącznik IV, metoda 3.1.6).

ZASADA (rozdz. 4): ekstrakcja w wodzie przez wytrząsanie w określonych warunkach. Fosfor w ekstrakcie oznacza się osobno — w zakresach akredytacji we wszystkich 16 pozycjach przy tej normie stoi PN-EN 15959 (osobny wpis w tej bazie).

PRZEBIEG — CAŁA EKSTRAKCJA (rozdz. 5–8): • próbka według EN 1482-2; norma zaleca zmielenie próbki laboratoryjnej ze względu na jednorodność; • 5 g próbki, ważone z dokładnością do 0,001 g, do kolby miarowej 500 ml (np. kolby Stohmanna); • 450 ml wody o temperaturze od 20 °C do 25 °C; • 30 min wytrząsania w wytrząsarce obrotowej (35 do 40 obrotów na minutę); • uzupełnić wodą do kreski, dokładnie wymieszać przez wstrząsanie i przesączyć przez suchy sączek karbowany wolny od fosforanów. Sprawozdanie ma podać m.in., czy spełniono wymaganie granicy powtarzalności.

CO DECYDUJE O PORÓWNYWALNOŚCI: temperatura wody (20–25 °C), czas (30 min) i sposób wytrząsania (wytrząsarka obrotowa, 35–40 obr./min). To warunki umowne — fosfor „rozpuszczalny w wodzie" to fosfor wyekstrahowany dokładnie w tych warunkach.

WYDANIA (stan karty PKN na 25.09.2026). PN-EN 15958:2011 — wersja polska, publikacja 11-06-2015, 10 stron, KT 156 Nawozów, wprowadza EN 15958:2011 [IDT], bez nagłówka „Wycofana"; w katalogu jest też wersja angielska. EN 15958:2011 zastąpiła CEN/TS 15958:2009 (specyfikacja przyjęta jako norma, zmiany redakcyjne). U wydawcy (katalog CEN prowadzony przez iTeh, odczyt 25.09.2026): opublikowana 23-11-2011; etap 90.93 — decyzja o potwierdzeniu po przeglądzie okresowym (ankieta od 20-06-2023, zakończenie 23-09-2026).

JAK NORMĘ POWOŁUJĄ ZAKRESY AKREDYTACJI. Pomiar 25.09.2026 na bazie zakresów akredytacji PL (1310 laboratoriów z pozycjami): 16 pozycji u 16 laboratoriów; zapis „PN-EN 15958:2011" (15) i raz w jednym polu z „PN-EN 15959:2011". Przedmiot badań „Nawozy mineralne (nieorganiczne)" (14); metodyka najczęściej „Zawartość fosforu rozpuszczalnego w wodzie" (11); technika „Metoda wagowa" (14). W tych samych pozycjach: PN-EN 15959 we wszystkich 16 (12 × wydanie 2024-05, 4 × wycofane wydanie 2011, w tym raz w jednym polu razem z PN-EN 15958), PN-EN 15956:2011 i PN-EN 15957:2011 (po 2), PN-C-87015:1988 pkt 6 (1). Deklarowane zakresy (w % P₂O₅ albo % P) mają dolne granice od 0,2 % do 5,0 %, a górne od 23,6 % do 60 %.

KLUCZ ZAKŁADKI „LABORATORIA": „PN-EN 15958" — 16 laboratoriów i 16 pozycji, bez pozycji obcych.

CZEGO NIE PODAJEMY. Mieliśmy tekst EN 15958:2011 udostępniony przez wydawcę: przedmowę, rozdziały 1–9 i bibliografię — całą treść normy. Normy nie trzeba uzupełniać; do oznaczenia fosforu w przesączu odsyłamy do wpisu o PN-EN 15959.

Zasada metody

5 g nawozu wytrząsa się 30 min z 450 ml wody (20–25 °C) w kolbie miarowej 500 ml w wytrząsarce obrotowej (35–40 obr./min), uzupełnia do kreski i sączy przez sączek wolny od fosforanów. Fosfor w przesączu oznacza się według PN-EN 15959.

Zastosowania

• Nawozy, także wieloskładnikowe, w których deklaruje się fosfor rozpuszczalny w wodzie (np. superfosfaty, nawozy NPK)
• Jedna z trzech form fosforu deklarowanych w nawozach — obok rozpuszczalnego w obojętnym cytrynianie amonu (PN-EN 15957) i w kwasach mineralnych (PN-EN 15956)
• Pierwszy etap pary „ekstrakcja + oznaczanie": PN-EN 15958 z PN-EN 15959

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 15958:2011 (wersja polska z 2015 r.; w katalogu PKN także wersja angielska; wprowadza EN 15958:2011 [IDT])

Tytuł (PL)

Nawozy — Ekstrakcja fosforu rozpuszczalnego w wodzie

Title (EN)

Fertilizers — Extraction of water soluble phosphorus

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Według EN 1482-2; zmielić próbkę laboratoryjną (zalecenie ze względu na jednorodność).

2. Naważka

   5 g ± 0,001 g do kolby miarowej 500 ml.

3. Ekstrakcja

   Dodać 450 ml wody o temperaturze 20–25 °C i wytrząsać w wytrząsarce obrotowej.

   ⏱ Czas: 30 min • 🌡 Temperatura: 20–25 °C

4. Uzupełnienie i sączenie

   Uzupełnić wodą do kreski, dokładnie wymieszać przez wstrząsanie, przesączyć przez suchy sączek karbowany.

5. Oznaczenie

   Fosfor w przesączu — według PN-EN 15959; w sprawozdaniu m.in. informacja o granicy powtarzalności.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Pył nawozów przy mieleniu i naważaniu — maska przeciwpyłowa
• Wytrząsarka obrotowa — kolby dobrze zamknięte i zamocowane

Najczęstsze pytania