⚗️ Ortofosforany i fosfor ogólny w wodzie i ściekach — ciągła analiza przepływowa (CFA) z detekcją spektrofotometryczną, PN-EN ISO 15681-2

Fizykochemia PN-EN ISO 15681-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN wydania 2019-02, w całości: „W niniejszym dokumencie opisano metody ciągłej analizy przepływowej (CFA) stosowane do oznaczania stężeń masowych ortofosforanów w zakresie od 0,01 mg/l do 1,00 mg/l P, oraz fosforu ogólnego w zakresie od 0,10 mg/l do 10,0 mg/l P. Metoda obejmuje mineralizację organicznych związków fosforu oraz hydrolizę nieorganicznych polifosforanów wykonaną metodą manualną opisaną w ISO 6878 i w pozycjach literaturowych [4], [5] i [7], lub za pomocą urządzenia do zintegrowanej mineralizacji ultrafioletem UV i do hydrolizy. Niniejszy dokument ma zastosowanie do różnych rodzajów wód, takich jak wody podziemne, woda przeznaczona do spożycia, wody powierzchniowe, odcieki i ścieki. Zakres zastosowań można zmieniać, zmieniając warunki robocze. Metoda ta ma również zastosowanie do analizy wody morskiej poprzez dopasowanie roztworów nośnika i roztworów kalibracyjnych do stopnia zasolenia próbek, ale z uwzględnieniem zmian czułości oznaczania. W zależności od wymaganego zakresu metoda ta może być również stosowana do analizy przy użyciu kuwet od 10 mm do 50 mm. Do uzyskania ekstremalnej czułości mogą być również zastosowane kapilarne cele przepływowe (LCFC) o długości 250 mm i 500 mm. Metoda nie jest jednak zwalidowana dla takich zastosowań. Wymagać to może zmian w zakresie czułości i roztworów kalibracyjnych. Załącznik A przedstawia przykłady układu CFA. Załącznik B podaje charakterystyczne dane z badań międzylaboratoryjnych. Załącznik C podaje informacje o oznaczaniu ortofosforanów i fosforu ogólnego za pomocą CFA i redukcji chlorkiem cyny(II)."

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-EN ISO 15681-2:2019-02 (wersja angielska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA. Publikacja 04-02-2019, 32 strony, KT 121 Jakości Wody — Badania Chemiczne — Substancje Nieorganiczne, ICS 13.060.50; „Wprowadza: EN ISO 15681-2:2018 [IDT], ISO 15681-2:2018 [IDT]"; „Zastępuje: PN-EN ISO 15681-2:2006 - wersja polska". Karta PN-EN ISO 15681-2:2006 (wersja polska): nagłówek „Wycofana", publikacja 28-02-2006, „Data wycofania: 04-02-2019", „Zastąpiona przez: PN-EN ISO 15681-2:2019-02 - wersja angielska"; jej zakres obejmował ortofosforany od 0,01 do 1,0 mg/l i fosfor ogólny od 0,1 do 10,0 mg/l. Część 1 tej normy (PN-EN ISO 15681-1, przepływowa analiza wstrzykowa FIA) nie pojawia się w żadnym zakresie akredytacji w naszej kopii.

PRZEPIS DLA ŚCIEKÓW — METODYKI REFERENCYJNE. Rozporządzenie Ministra Gospodarki Morskiej i Żeglugi Śródlądowej z 12 lipca 2019 r. w sprawie substancji szczególnie szkodliwych dla środowiska wodnego oraz warunków, jakie należy spełnić przy wprowadzaniu do wód lub do ziemi ścieków (…) (Dz.U. 2019 poz. 1311), § 18: „W badaniach próbek ścieków oraz wód opadowych lub roztopowych stosuje się metodyki referencyjne analizy próbek, określone w załączniku nr 12 do rozporządzenia." Załącznik nr 12, lp. 27 „Fosfor ogólny": spektrofotometria absorpcyjna cząsteczkowa z mineralizacją przed oznaczaniem — PN-EN ISO 6878, atomowa spektrometria emisyjna z plazmą wzbudzoną indukcyjnie — PN-EN ISO 11885, spektrometria mas z plazmą wzbudzoną indukcyjnie — PN-EN ISO 17294-2. Analizy przepływowej przy fosforze ogólnym w tym wykazie nie ma (przy innych wskaźnikach załącznik ją wymienia — np. analizę przepływową CFA i FIA według PN-EN ISO 14402 przy indeksie fenolowym, lp. 25). Czy wynik według PN-EN ISO 15681-2 może służyć do oceny ścieków wobec § 18 — NIE ROZSTRZYGAMY. Wartości, z którymi porównuje się fosfor ogólny w ściekach z oczyszczalni komunalnych, zależą od RLM: od 5 mg P/l do 1 mg P/l, dla większych oczyszczalni alternatywnie minimalny procent redukcji 80 % (załącznik nr 2, lp. 5).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 15681 z częścią 2: 18 pozycji u 12 laboratoriów. Postaci: „PN-EN ISO 15681-2:2019-02" — 16 pozycji u 10 laboratoriów; „PN-EN ISO 15681-2:2006" — AB 312 (wydanie wycofane, zakres PCA wyd. nr 25 z 15.06.2026); „PN-EN 15681-2:2019-02" bez „ISO" — AB 075 (zakres PCA wyd. nr 29 z 13.01.2026). Uwaga na ten ostatni zapis: pod numerem PN-EN 15681-2 katalog PKN ma normę o szkle w budownictwie („Szkło w budownictwie -- Podstawowe wyroby ze szkła glinokrzemianowego -- Część 2: Norma wyrobu", wydanie 2017-04) — sam numer bez „ISO" wskazuje więc inny dokument. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 15681-2" i pokaże 11 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 11; AB 075 zostaje poza nią. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każdy zakres liczbowy z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona.

CO LABORATORIA OZNACZAJĄ I W JAKICH ZAKRESACH. Fosfor ogólny — osiem laboratoriów (AB 075, AB 127, AB 188, AB 313, AB 418, AB 794, AB 805, AB 1448), ortofosforany albo „fosforany" — osiem (AB 085, AB 176, AB 177, AB 188, AB 312, AB 313, AB 418, AB 805); cztery mają oba oznaczenia. Technika: u 11 laboratoriów „Metoda ciągłej analizy przepływowej (CFA) z detekcją spektrofotometryczną", u AB 075 — „Metoda analizy przepływowej (CFA) z detekcją spektrometryczną". Przedmiot: woda i ścieki. Zakresy fosforu ogólnego: dolne od 0,010 mg/l (AB 075, AB 805) do 0,10 mg/l (AB 127, AB 313, AB 1448), górne od 10 mg/l (AB 127, AB 188 dla wody, AB 794) do 300 mg/l (AB 418); ortofosforanów i fosforanów — od 0,005 mg/l fosforu fosforanowego i 0,015 mg/l PO₄ (oba AB 805) do 900 mg/l PO₄ (AB 418). Karta podaje dla normy ortofosforany 0,01–1,00 mg/l P i fosfor ogólny 0,10–10,0 mg/l P, ale zaznacza, że „zakres zastosowań można zmieniać, zmieniając warunki robocze" — górne granice laboratoriów (fosfor ogólny do 300 mg/l, ortofosforany do 900 mg/l PO₄) leżą daleko poza zakresem z karty, a dolna granica fosforu ogólnego u AB 075 i AB 805 (0,010 mg/l) — dziesięć razy poniżej niego. Dwa laboratoria (AB 418, AB 805) podają zakres ortofosforanów jako PO₄, pozostałe bez wskazania postaci — przy porównywaniu wyników z różnych laboratoriów trzeba sprawdzić, czy wynik jest w przeliczeniu na P czy na PO₄.

OBOK TEJ NORMY. Przy fosforze ogólnym w wodzie i ściekach (207 laboratoriów w kopii; AB 005 i AB 1188 zapisują go skrótem „Pog") najczęściej powoływane normy to PN-EN ISO 6878 — 142 laboratoria, PN-EN 14672 — 17, PN-EN ISO 11885 — 17 i ta norma — 8; przy ortofosforanach i fosforanach (130 laboratoriów) — PN-EN ISO 6878 — 82, PN-EN ISO 10304-1 — 37 i ta norma — 8. To czołówka, nie pełna lista: w kopii przy fosforze stoi ponad 300 różnych zapisów dokumentów, w większości procedury własne i odmiany zapisu PN-EN ISO 6878.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie. Nie podajemy odczynników i reakcji barwnej, warunków mineralizacji (karta wymienia mineralizację ręczną jak w ISO 6878 albo zintegrowaną mineralizację UV z hydrolizą), długości fali, schematu układu CFA (według karty przykłady są w załączniku A), krzywej wzorcowej ani precyzji (dane z badań międzylaboratoryjnych są według karty w załączniku B — ich nie mieliśmy).

Zasada metody

Według karty normy ortofosforany i fosfor ogólny oznacza się w wodzie metodą ciągłej analizy przepływowej (CFA); do fosforu ogólnego organiczne związki fosforu mineralizuje się, a nieorganiczne polifosforany hydrolizuje — ręcznie, metodą opisaną w ISO 6878, albo w zintegrowanym urządzeniu do mineralizacji ultrafioletem i hydrolizy. Karta wspomina kuwety od 10 do 50 mm i — do skrajnej czułości — kapilarne cele przepływowe 250 i 500 mm (dla nich metoda nie jest zwalidowana), a załącznik C dotyczy wariantu z redukcją chlorkiem cyny(II). Laboratoria zapisują w zakresach detekcję spektrofotometryczną (AB 075 — „spektrometryczną"). Zakres z karty: ortofosforany 0,01–1,00 mg/l P, fosfor ogólny 0,10–10,0 mg/l P. Dla ścieków rozporządzenie wskazuje jako metodyki referencyjne fosforu ogólnego inne normy (PN-EN ISO 6878, PN-EN ISO 11885, PN-EN ISO 17294-2). Odczynników, warunków mineralizacji i pomiaru NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Według karty: wody podziemne, woda przeznaczona do spożycia, wody powierzchniowe, odcieki i ścieki; woda morska po dopasowaniu roztworów nośnika i kalibracyjnych do zasolenia próbek
• Ortofosforany i fosfor ogólny w wodzie i ściekach — w zakresach akredytacji 12 laboratoriów, wszystkie z CFA
• Ścieki: ocena fosforu ogólnego wobec wartości zależnych od RLM (Dz.U. 2019 poz. 1311, zał. nr 2, lp. 5) — metodyki referencyjne z zał. nr 12 nie obejmują tej normy

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 15681-2:2019-02 (wersja angielska)

Tytuł (PL)

Jakość wody — Oznaczanie ortofosforanów oraz fosforu ogólnego za pomocą analizy przepływowej (FIA i CFA) — Część 2: Metoda ciągłej analizy przepływowej (CFA)

Title (EN)

Water quality — Determination of orthophosphate and total phosphorus contents by flow analysis (FIA and CFA) — Part 2: Method by continuous flow analysis (CFA)

Procedura krok po kroku

1. Status i zapis normy

   Karta PKN: wydanie 2019-02 aktualne, 2006 wycofane 04-02-2019 (stan kart na 29.09.2026). W zakresach AB 312 powołuje jeszcze wydanie 2006, a AB 075 zapisuje numer bez „ISO".

2. Wybór oznaczenia

   Ortofosforany albo fosfor ogólny — ten po mineralizacji związków organicznych i hydrolizie polifosforanów (ręcznie jak w ISO 6878 albo w zintegrowanym urządzeniu UV). Zapisać, czy wynik jest w przeliczeniu na P czy na PO₄.

3. Pomiar w przepływie

   Oznaczenie w układzie CFA; zakres dopasowuje się warunkami roboczymi (karta). Warunków, odczynników i długości fali NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Stężenie w mg/l; przy ściekach — sprawdzić, czy zleceniodawca potrzebuje wyniku metodyką referencyjną z zał. nr 12 rozporządzenia.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Obowiązują karty charakterystyki odczynników użytych do reakcji barwnej i mineralizacji — ich składu NIE PODAJEMY, tekstu normy nie mieliśmy
• UWAGA MERYTORYCZNA: przy ściekach wynik według tej normy nie jest wynikiem żadnej z metodyk referencyjnych wymienionych dla fosforu ogólnego w zał. nr 12 rozporządzenia

Najczęstsze pytania