🧵 Oznaczanie formaldehydu wolnego i częściowo uwalnianego przez hydrolizę w wyrobach włókienniczych dowolnej postaci metodą ekstrakcji wodnej — ok. 1 g (do 2,5 g) pociętej próbki w 100 ml wody, 60 min w 40 °C, reakcja przesączu z odczynnikiem acetyloacetonowym (Nasha), pomiar absorbancji przy 412 nm wobec krzywej z co najmniej pięciu roztworów wzorcowych, zakres 16–3500 mg/kg, poniżej 16 mg/kg „nie wykryto”, PN-EN ISO 14184-1

Materiały i NDT PN-EN ISO 14184-1

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 14184-1:2011 (wersja angielska; zakres po polsku na karcie), w całości: „W niniejszej części EN ISO 14184 opisano metodę ilościowego oznaczania formaldehydu wolnego i formaldehydu częściowo ekstrahowalnego w wyniku hydrolizy metodą ekstrakcji wodnej. Metoda może być stosowana do badania próbek wyrobów włókienniczych w dowolnej formie. Procedura przeznaczona jest do oznaczania wolnego i zhydrolizowanego formaldehydu zawartego w wyrobach włókienniczych w ilości od 16 mg/kg do 3 500 mg/kg przy oznaczaniu tą metodą. Dolna granica wynosi 16 mg/kg. Poniżej tej granicy wynik podaje się jako "nie wykryto". Metoda oznaczania uwolnionego formaldehydu podana jest w EN ISO 14184-2”. Tekst normy czytamy w próbce ISO 14184-1:2011 od okładki do końca rozdziału 10 (sprawozdanie); załączników A (normatywnego — mianowanie roztworu podstawowego formaldehydu) i B (informacyjnego — dokładność metody) nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 14184-1:2011 (przedmowa, rozdziały 1–10). Normę przygotował ISO/TC 38 (tekstylia); wydanie drugie jest drobną rewizją ISO 14184-1:1998; część 2 serii dotyczy formaldehydu uwalnianego (metoda absorpcji par). Ostrzeżenie ogólne: norma wymaga substancji i czynności szkodliwych dla zdrowia bez odpowiednich środków ostrożności. Powołania: ISO 139:2005, ISO 3696:1987, ISO 4793:1980. Zasada (3): formaldehyd ekstrahuje się wodą w 40 °C, a jego ilość oznacza kolorymetrycznie. Odczynniki (4): woda destylowana lub klasy 3; odczynnik acetyloacetonowy (Nasha) — 150 g octanu amonu w ok. 800 ml wody, 3 ml kwasu octowego lodowatego i 2 ml acetyloacetonu, do 1000 ml, w brązowej butelce; przez pierwsze 12 h lekko ciemnieje, więc odstawia się go na 12 h przed użyciem; zdatny co najmniej 6 tygodni, a krzywą kalibracyjną dobrze jest sporządzać co tydzień; roztwór formaldehydu ok. 37 %; dimedon 1 g w 100 ml etanolu, sporządzany bezpośrednio przed użyciem. Aparatura (5): kolby, pipety (dozowniki automatyczne o tej samej dokładności są dopuszczalne), biurety 10 i 50 ml; spektrofotometr odczytujący absorbancję z co najmniej trzema miejscami po przecinku przy 412 nm; łaźnia (40 ± 2) °C; sączki szklane o porach 40–100 µm (P100 według ISO 4793); waga 0,2 mg. Kalibracja (6): roztwór podstawowy ok. 1500 mg/l (3,8 ml formaldehydu 37 % na 1 l), mianowany według załącznika A, trwały do 4 tygodni; stężenie w tkaninie to 100-krotność stężenia w roztworze (1 g próbki, 100 ml wody); roztwór S2 75 mg/l (10 ml podstawowego do 200 ml); co najmniej pięć roztworów kalibracyjnych z ośmiu: 1, 2, 5, 10, 15, 20, 30 lub 40 ml S2 do 500 ml, czyli 0,15; 0,30; 0,75; 1,50; 2,25; 3,00; 4,50; 6,00 µg/ml, co odpowiada 15; 30; 75; 150; 225; 300; 450; 600 mg/kg w tkaninie; regresja liniowa y = a + bx; przy zawartości powyżej 500 mg/kg roztwór próbki się rozcieńcza. Próbka (7): NIE kondycjonuje się jej — suszenie wstępne i wilgotność mogą zmienić zawartość formaldehydu; przed badaniem przechowuje się ją w pojemniku (uwaga: np. w worku polietylenowym owiniętym folią aluminiową — formaldehyd może dyfundować przez pory worka, a katalizatory w niepranym wyrobie mogą reagować z folią przy bezpośrednim kontakcie). Z próbki tnie się dwie próbki na drobne kawałki i waży ok. 1 g z dokładnością 10 mg (przy małej zawartości do 2,5 g); każdą zalewa się 100 ml wody w kolbie 250 ml, zamyka i trzyma w łaźni (40 ± 2) °C przez (60 ± 5) min, wstrząsając co najmniej co 5 min, po czym sączy; w sporze stosuje się równoległą próbkę kondycjonowaną według ISO 139 i współczynnik korekcyjny masy. Oznaczenie (8): 5 ml przesączu i po 5 ml roztworów wzorcowych z 5 ml odczynnika acetyloacetonowego; (30 ± 5) min w 40 °C i (30 ± 5) min w temperaturze otoczenia; ślepa odczynnikowa — 5 ml odczynnika i 5 ml wody; absorbancja w kuwecie 10 mm przy 412 nm wobec wody; przy spodziewanej lub obliczonej zawartości powyżej 500 mg/kg — rozcieńczenie ekstraktu; ślepa próbki (zabarwienie, zanieczyszczenia) — 5 ml roztworu i 5 ml wody zamiast odczynnika; co najmniej dwa oznaczenia równoległe. Przestroga: żółta barwa blaknie na bezpośrednim słońcu — przy opóźnieniu odczytu (np. 1 h) probówki się osłania; poza tym barwa jest trwała co najmniej przez noc. Przy wątpliwości, czy absorpcja pochodzi od formaldehydu, czy np. od barwnika, robi się próbę potwierdzającą z dimedonem (8.6–8.7): 5 ml roztworu + 1 ml dimedonu, (10 ± 1) min w 40 °C, potem 5 ml odczynnika, (30 ± 5) min w 40 °C i (30 ± 5) min w temperaturze pokojowej — absorbancja formaldehydu przy 412 nm znika. Obliczenie (9): A = As − Ab − (Ad) (Ad tylko przy zabarwieniu lub zanieczyszczeniu), stężenie z krzywej, wF = ρ × 100 / m (ρ w mg/l, m w g), do 1 mg/kg; średnia z dwóch próbek; poniżej 16 mg/kg — „nie wykryto”. Sprawozdanie (10): m.in. data przyjęcia, sposób przechowania i data badania, opakowanie próbki, masa próbek i współczynnik korekcyjny, zakres krzywej kalibracyjnej.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 14184-1:2011 (wersja angielska, publikacja 18-10-2011, 11 stron, grupa cenowa F) nie ma nagłówka „Wycofana”: Sektor Produktów Powszechnego Użytku, KT 26 Wyrobów Włókienniczych, ICS 59.080.01, „Wprowadza: EN ISO 14184-1:2011 [IDT], ISO 14184-1:2011 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 14184-1:2001 – wersja polska”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 14184-1” (02.10.2026) pokazuje tylko te dwa wydania.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 14184-1 stoi w 7 rekordach u 7 laboratoriów: AB 062, AB 077, AB 079, AB 403, AB 910, AB 1401, AB 1573. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 08.01.2025 do 11.08.2026) sześć podaje „PN-EN ISO 14184-1:2011”, a AB 910 — numer bez roku obok JIS L 1041, PN-EN 71-9 i PN-EN 12586. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 14184-1” i pokazuje wszystkie 7 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). „Zawartość formaldehydu”, metoda spektrofotometryczna: tekstylia i skóra, tkaniny, przędza, odzież i wyroby finalne — od 16,0 do 300,0 mg/kg (AB 062); tekstylia, sztuczna skóra, tkaniny, przędza — od 15 do 600 mg/kg (AB 077); zabawki i materiały na zabawki z tekstyliów, tekstylia — od 16 do 3500 mg/kg (AB 079); wyroby tekstylne, „formaldehydu wolnego i zhydrolizowanego” — od 16 do 600 mg/kg (AB 403); wyroby włókiennicze, skóra i wyroby skórzane — od 10 do 2500 mg/kg (AB 1401); płaskie wyroby włókiennicze (tkaniny, dzianiny, przędza, włókniny, wyroby powlekane, odzież) — od 16 do 600 mg/kg (AB 1573); zabawki, wyroby włókiennicze i tekstylne, artykuły dla dzieci, wyroby do mocowania smoczka — bez zakresu, w wierszu przy dyrektywie 2009/48/WE o bezpieczeństwie zabawek (AB 910).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy próbce: kondycjonowanie przed badaniem może zmienić zawartość formaldehydu — norma go zakazuje; w samym worku polietylenowym formaldehyd może dyfundować przez pory, dlatego uwaga do rozdziału 7 podaje worek owinięty folią aluminiową. Przy ekstrakcji: norma ustala (60 ± 5) min w (40 ± 2) °C, wstrząsanie co najmniej co 5 min i całkowite zwilżenie próbki — oznacza się formaldehyd wolny i ten, który przechodzi do wody przez hydrolizę w tych warunkach, więc wynik zależy od ich zachowania. Przy pomiarze: odczynnik Nasha przed upływem 12 h od sporządzenia jeszcze ciemnieje; zabarwiony ekstrakt bez ślepej próbki (Ad) zawyża wynik, a barwnik o absorpcji przy 412 nm można wziąć za formaldehyd — rozstrzyga próba z dimedonem; wystawienie probówek na słońce zaniża odczyt. Przy obliczeniu: wynik w tkaninie to 100-krotność stężenia w roztworze tylko dla 1 g i 100 ml — przy 2,5 g lub rozcieńczeniu trzeba podstawić faktyczną masę i współczynnik. Przy zakresie: norma ustala dolną granicę 16 mg/kg i każe podawać niższe wyniki jako „nie wykryto”, a dwa laboratoria podają zakres od niższej wartości — AB 1401 od 10 mg/kg i AB 077 od 15 mg/kg. Przy przedmiocie: norma mówi o wyrobach włókienniczych, a AB 062 i AB 1401 obejmują nią także skórę i wyroby skórzane. Przy części normy: formaldehyd UWALNIANY (absorpcja par) to część 2 — osobna metoda o innej zasadzie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy załącznika A (sposobu mianowania roztworu podstawowego formaldehydu) ani załącznika B (danych o dokładności metody) — nie podajemy więc ani przebiegu mianowania, ani żadnej liczby precyzji.

Zasada metody

Pociętą próbkę tekstyliów ekstrahuje się wodą w 40 °C przez 60 min; formaldehyd z przesączu reaguje z acetyloacetonem i octanem amonu (odczynnik Nasha), dając żółty związek, którego absorbancję przy 412 nm porównuje się z krzywą wzorcową; wynik w mg/kg tkaniny (16–3500 mg/kg).

Zastosowania

• Wyroby włókiennicze: tkaniny, dzianiny, przędza, włókniny, odzież — 7 laboratoriów w zakresach PCA
• Zabawki i materiały na zabawki z tekstyliów, artykuły dla dzieci
• Kontrola zgodności wyrobów z wymaganiami dotyczącymi formaldehydu (wynik w mg/kg, „nie wykryto” poniżej 16 mg/kg)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 14184-1:2011 (wersja angielska; EN ISO 14184-1:2011 IDT, ISO 14184-1:2011 IDT)

Tytuł (PL)

Tekstylia — Oznaczanie formaldehydu — Część 1: Formaldehyd wolny i zhydrolizowany (metoda ekstrakcji wodnej)

Title (EN)

Textiles — Determination of formaldehyde — Part 1: Free and hydrolysed formaldehyde (water extraction method)

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Nie kondycjonować; przechowywać w pojemniku (np. worek PE w folii aluminiowej). Pociąć dwie próbki, odważyć ok. 1 g (± 10 mg). PN-EN ISO 14184-1:2011 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Ekstrakcja

   Próbka + 100 ml wody w kolbie 250 ml z korkiem; (60 ± 5) min w łaźni (40 ± 2) °C, wstrząsać co najmniej co 5 min; przesączyć przez sączek P100.

3. Kalibracja

   Co najmniej pięć roztworów z S2 (0,15–6,00 µg/ml) poddanych tej samej reakcji; regresja y = a + bx; krzywą sprawdzać co tydzień.

4. Reakcja i pomiar

   5 ml przesączu + 5 ml odczynnika Nasha; (30 ± 5) min w 40 °C i (30 ± 5) min w temperaturze otoczenia; absorbancja przy 412 nm wobec wody; ślepa odczynnikowa i — przy zabarwieniu — ślepa próbki; chronić przed słońcem.

5. Wynik

   A = As − Ab − (Ad); wF = ρ × 100 / m w mg/kg, średnia z dwóch próbek; poniżej 16 mg/kg — „nie wykryto”; przy wątpliwości próba z dimedonem.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Norma ostrzega, że wymaga substancji i czynności szkodliwych dla zdrowia bez odpowiednich środków ostrożności; formaldehyd 37 % — praca pod wyciągiem
• Żółte zabarwienie blaknie na bezpośrednim słońcu — przy opóźnionym odczycie osłonić probówki (przestroga w 8.5)
• UWAGA MERYTORYCZNA: próbki nie kondycjonuje się; dolna granica 16 mg/kg, niższe wyniki jako „nie wykryto”; formaldehyd uwalniany — część 2 normy

Najczęstsze pytania