🍎 Formaldehyd w wyciągu wodnym z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością — wyciąg na zimno (EN 645) albo na gorąco (EN 647), granica oznaczalności 1 mg/kg (0,001 mg/dm² przy gramaturze 100 g/m²), metoda spektrofotometryczna w zakresach akredytacji; PN-EN 1541

Chemia żywności PN-EN 1541

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Opis zakresu EN 1541:2001 w katalogu iTeh (odczyt 06.11.2026), w całości: „This European Standard specifies the determination of formaldehyde in aqueous extracts prepared from paper and board intended to come into contact with foodstuffs. The limit of determination is 1 mg/kg. This means that for a paper with a grammage of 100 g/m² the limit of determination will be 0,001 mg/dm². For contact at room temperature the cold water extract is applied. For paper and board materials intended for boiling and hot filtering purposes the hot water extract is applied.” Czyli: oznaczanie formaldehydu w wyciągach wodnych z papieru i tektury przeznaczonych do kontaktu z żywnością; granica oznaczalności 1 mg/kg, a przy papierze o gramaturze 100 g/m² — 0,001 mg/dm²; przy kontakcie w temperaturze pokojowej — wyciąg na zimno, przy papierze i tekturze do gotowania i sączenia na gorąco — wyciąg na gorąco. Katalog podaje, że norma powołuje EN 645:1993 (przygotowanie wyciągu wodnego na zimno) i EN 647:1993 (przygotowanie wyciągu wodnego na gorąco), a sama jest powołana w EN 71-9:2005+A1:2007 (bezpieczeństwo zabawek — organiczne związki chemiczne, wymagania). Pole „Zakres” karty PKN PN-EN 1541:2003 (wersja polska), w całości: „Podano metodę oznaczania formaldehydu w wyciągach wodnych, sporządzonych z papieru i tektury przeznaczonych do bezpośredniego kontaktu z żywnością. Omówiono zasadę metody, odczynniki, przyrządy, przygotowywanie próbki do badań, wykonanie oznaczania, obliczenia i podawanie wyników, potwierdzenie wyników oznaczania, powtarzalność i odtwarzalność metody oraz protokół badań” — karta wylicza więc części normy, ale nie podaje ich treści.

PRZEPIS, KTÓRY NORMĘ POWOŁUJE (dyrektywa Komisji (UE) 2019/1929 z 19 listopada 2019 r., Dz.Urz. UE L 299 z 20.11.2019, s. 51 — tekst polski). Dyrektywa dodaje formaldehyd do dodatku C załącznika II dyrektywy 2009/48/WE o bezpieczeństwie zabawek; dodatek C dotyczy zabawek przeznaczonych dla dzieci poniżej 36 miesięcy i innych zabawek przeznaczonych do wkładania do ust (motyw 1). Motyw 8: zawartość graniczna formaldehydu w papierowym materiale zabawki ma wynosić 30 mg/kg, „jeżeli jest ona oznaczana zgodnie z metodą ekstrakcji wodnej określoną w normie EN 645:1993 oraz zgodnie z normą EN 1541:2001”. Wpis w dodatku C (art. 1): formaldehyd, CAS 50-00-0 — 1,5 mg/l (limit migracji) w polimerowych materiałach zabawek, 0,1 ml/m³ (limit emisji) w drewnie klejonym żywicą, po 30 mg/kg (zawartość graniczna) w tekstylnych, skórzanych i papierowych materiałach zabawek oraz 10 mg/kg w materiałach na bazie wody. Państwa członkowskie stosują przepisy od 21 maja 2021 r. (art. 2). Dyrektywa wskazuje dla papieru wyciąg na zimno (EN 645), nie na gorąco.

WYDANIE. EN 1541:2001 (kwiecień 2001, zatwierdzona przez CEN 19 lutego 2001 r.) zastąpiła EN 1541:1998 (strona tytułowa EN w próbce SIST EN 1541:2002). W katalogu iTeh (odczyt 06.11.2026) EN 1541:2001 ma status „Published”, komitet CEN/TC 172 (grupa robocza WG 3 — metody analityczne oceny papieru i tektury do kontaktu z żywnością), ICS 67.250 i 85.060, oraz etap „9093 – Decision to confirm – Review Enquiry” (początek 13.06.2022) — decyzja o potwierdzeniu normy po przeglądzie.

STATUS (stan karty PKN na 06.11.2026). Karta PN-EN 1541:2003 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 20-11-2003, 11 stron, grupa cenowa F, Sektor Produktów Powszechnego Użytku, KT 25 Mas Włóknistych, Papieru, Tektury i ich Przetworów, „Wprowadza: EN 1541:2001 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN 1541:2002 - wersja angielska”, ICS 67.250, 85.060. Wyszukiwarka PKN, hasło „EN 1541” (06.11.2026): obok są wycofane PN-EN 1541:2002 (wersja angielska, wprowadzała EN 1541:2001; zastąpiona przez wydanie 2003) i PN-EN 1541:2000 (wersja polska, wprowadzała EN 1541:1998 z poprawką AC:1998; zastąpiona przez wydanie 2002). Wydanie 2003 to więc polski tekst tej samej EN 1541:2001, którą wersja 2002 wprowadzała po angielsku. Normy wyciągu w wyszukiwarce PKN (06.11.2026; kart nie otwieraliśmy): PN-EN 645:1998 „Papier i tektura przeznaczone do kontaktu z żywnością — Przygotowanie wyciągu wodnego na zimno” (wersja polska, wprowadza EN 645:1993) — bez adnotacji o wycofaniu; PN-EN 647:1998 „Papier i tektura przeznaczone do kontaktu z żywnością — Przygotowanie wyciągu wodnego na gorąco” (wersja polska, wprowadza EN 647:1993) — bez adnotacji o wycofaniu. Statusu PN-EN 71-9 nie sprawdzaliśmy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z 02.11.2026 i aktualne dokumenty PCA pobrane 06.11.2026). Numer EN 1541 (bez cyfr przed i po — wyłączone EN ISO 11541 i CEN/TS 15414) stoi w 8 rekordach u 8 polskich laboratoriów, po jednym: AB 065, AB 079, AB 377, AB 451, AB 486, AB 521, AB 538, AB 910. W aktualnych dokumentach PCA tych 8 laboratoriów norma stoi w jednej pozycji u każdego — tak samo jak w kopii. Zapisy: „PN-EN 1541:2003” (AB 079, AB 377, AB 486, AB 521, AB 538; AB 451 razem z PN-EN 645:1998 i PN-EN 647:1998), „PN-EN 1541:2003” razem z „EN 1541:2001” (AB 065) i „PN-EN 1541” bez roku (AB 910 — razem z PN-EN 71-9, PN-EN 645, PN-EN 647 i dyrektywą 2009/48/WE, w elastycznym zakresie akredytacji). Wśród laboratoriów czeskich numer mają dwa: 1004 („ČSN EN 1541”, wyciągi wodne z papieru i tektury, metoda fotometryczna) i 1018.3 (procedura własna powołująca ČSN EN 645 i ČSN EN 1541, metoda spektrofotometryczna). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN 1541”) pokazuje 10 laboratoriów: tych 8 polskich i 2 czeskie (zapytanie zakładki odtworzone na kopii bazy 06.11.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA, całe pozycje). Wszystkie 8 polskich laboratoriów — metoda spektrofotometryczna. Papier i tektura przeznaczone do kontaktu z żywnością — zawartość formaldehydu w wyciągu wodnym: AB 377 — 0,91–25,0 mg/kg i 0,00091–1,5 mg/dm², AB 521 — 1–20 mg/kg i 0,001–0,02 mg/dm², AB 538 — 1–25 mg/kg; AB 451 — 1,06–26,75 mg/kg (z PN-EN 645 i PN-EN 647). Materiały i wyroby z papieru i tektury oraz ich wyciągi wodne — 1,0–30 mg/kg i 0,0010–3,0 mg/dm² (AB 079). Wyciąg wodny z papieru i tektury — 1–25 mg/kg i 0,001–0,025 mg/dm² (AB 486). Papier, tektura, masy włókniste — zawartość formaldehydu w wyciągu wodnym, 1–100 mg/kg (AB 065). Zabawki oraz wyroby z papieru i tektury przeznaczone do kontaktu z żywnością — zawartość formaldehydu, bez podanego zakresu (AB 910, z PN-EN 71-9 i dyrektywą 2009/48/WE).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — rodzaj wyciągu: norma oznacza formaldehyd w wyciągu, a wyciąg przygotowuje się według innej normy — na zimno (EN 645) albo na gorąco (EN 647), zależnie od przeznaczenia papieru; wynik z wyciągu na gorąco nie odpowiada na pytanie o kontakt w temperaturze pokojowej i odwrotnie, a dyrektywa o zabawkach wskazuje wyciąg na zimno. Sprawozdanie powinno więc nazwać normę wyciągu — w zakresach powołują ją wprost tylko AB 451 i AB 910. Drugie — jednostka: mg/kg odnosi się do masy papieru, mg/dm² do jego powierzchni; przelicza się je przez gramaturę (1 mg/kg przy 100 g/m² = 0,001 mg/dm²), więc wynik w mg/dm² porównany z wartością w mg/kg (np. 30 mg/kg z dyrektywy) bez gramatury jest nieporównywalny. Trzecie — dolna granica: opis zakresu normy podaje granicę oznaczalności 1 mg/kg, a AB 377 deklaruje zakres od 0,91 mg/kg — wartości poniżej 1 mg/kg leżą poniżej granicy podanej w opisie zakresu normy; jak laboratorium to uzasadnia, z zakresu akredytacji nie wynika. Czwarte — inny przedmiot: AB 910 stosuje normę także w pozycji o zabawkach, razem z PN-EN 71-9; opis zakresu EN 1541 mówi tylko o papierze i tekturze do kontaktu z żywnością.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy: próbka SIST EN 1541:2002 w iTeh zawiera tylko strony tytułowe, a strony z treścią są zaczernione. Nie podajemy więc zasady reakcji, odczynników, długości fali, kalibracji, liczby wyciągów i oznaczeń równoległych, potwierdzania wyniku, danych o precyzji ani wymagań wobec sprawozdania; treści EN 645 i EN 647 (masa próbki, objętość wody, czas i temperatura wyciągania) też nie znamy. Nie sprawdzaliśmy polskiego aktu wdrażającego dyrektywę 2009/48/WE, jej tekstu skonsolidowanego ani innych przepisów o materiałach do kontaktu z żywnością, które mogłyby normę powoływać.

Zasada metody

Formaldehyd oznacza się w wyciągu wodnym z papieru albo tektury przygotowanym na zimno (EN 645 — kontakt w temperaturze pokojowej) albo na gorąco (EN 647 — papier do gotowania i sączenia na gorąco); wynik podaje się w mg/kg papieru, a granica oznaczalności według opisu zakresu normy wynosi 1 mg/kg, czyli 0,001 mg/dm² przy gramaturze 100 g/m². W zakresach akredytacji wszystkie 8 polskich laboratoriów stosuje metodę spektrofotometryczną; przebiegu oznaczenia NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Papier i tektura przeznaczone do kontaktu z żywnością — formaldehyd w wyciągu wodnym na zimno albo na gorąco (opis zakresu EN 1541:2001)
• Papierowe materiały zabawek — zawartość graniczna formaldehydu 30 mg/kg, oznaczana po wyciągu według EN 645:1993 i według EN 1541:2001 (dyrektywa (UE) 2019/1929)
• W zakresach akredytacji: papier i tektura do kontaktu z żywnością, wyroby z papieru i tektury i ich wyciągi wodne, masy włókniste, zabawki
• W zakresach akredytacji: 8 polskich laboratoriów — od 0,91 do 100 mg/kg i od 0,00091 do 3,0 mg/dm², metoda spektrofotometryczna

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 1541:2003 (wersja polska; wprowadza EN 1541:2001 [IDT])

Tytuł (PL)

Papier i tektura przeznaczone do kontaktu z żywnością — Oznaczanie zawartości formaldehydu w wyciągu wodnym

Title (EN)

Paper and board intended to come into contact with foodstuffs — Determination of formaldehyde in an aqueous extract

Procedura krok po kroku

1. Wybór wyciągu

   Kontakt z żywnością w temperaturze pokojowej — wyciąg na zimno (EN 645); papier i tektura do gotowania i sączenia na gorąco — wyciąg na gorąco (EN 647) (opis zakresu EN 1541:2001). Papierowy materiał zabawki — wyciąg według EN 645:1993 (dyrektywa (UE) 2019/1929).

2. Oznaczenie formaldehydu w wyciągu

   W zakresach akredytacji — metoda spektrofotometryczna; przebiegu NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

3. Wynik

   W mg/kg papieru, w zakresach także w mg/dm²; przeliczenie przez gramaturę (1 mg/kg przy 100 g/m² = 0,001 mg/dm²). PN-EN 1541:2003 — aktualna (stan karty PKN na 06.11.2026; wersja polska).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Formaldehyd — substancja rakotwórcza kategorii 1B (motyw 2 dyrektywy (UE) 2019/1929); praca z wzorcami pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik w mg/dm² nie jest porównywalny z wartością w mg/kg bez gramatury papieru
• UWAGA MERYTORYCZNA: rodzaj wyciągu (na zimno — EN 645, na gorąco — EN 647) jest częścią wyniku

Najczęstsze pytania