🌿 Formaldehyd w powietrzu na stanowiskach pracy — metoda kolorymetryczna z kwasem chromotropowym; NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04045-04:1976 (wycofana 23-08-2006, zastąpiona przez PN-Z-04045-12:2006)

Środowisko PN-Z-04045-04

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Karta PKN PN-Z-04045-04:1976 nie ma pola „Zakres” — o metodzie mówi tylko tytuł: „Ochrona czystości powietrza -- Badania zawartości aldehydów -- Oznaczanie formaldehydu na stanowiskach pracy metodą kolorymetryczną z kwasem chromotropowym”. Karta nie podaje oznaczalności. Tekstu normy (2 strony) nie mieliśmy. Część 02 tej samej serii (metoda z fenylohydrazyną) opisuje osobny wpis tej bazy: „Formaldehyd w powietrzu na stanowiskach pracy wg PN-Z-04045-02 — i bliźniacza część normy o tym samym formaldehydzie”.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 260: „Formaldehyd [50-00-0]” z przypisem 7 — NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), notacja „skóra”; przypis 7: „Substancja może mieć działanie uczulające na skórę”.

STATUS (stan kart na 04.10.2026). Karta PN-Z-04045-04:1976 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana i zastąpiona przez PN-Z-04045-12:2006”: publikacja 04-06-1976, data wycofania 23-08-2006, 2 strony, grupa cenowa A, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30, „Zastępuje PN-Z-04034:1966”, „Zastąpiona przez PN-Z-04045-12:2006”. Karta następczyni — PN-Z-04045-12:2006 „… Część 12: Oznaczanie formaldehydu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z pasywnym pobieraniem próbek” — bez nagłówka „Wycofana”: publikacja 23-08-2006 (dzień wycofania starej normy), 8 stron, „Zastępuje PN-Z-04045-04:1976”; jej zakres w całości: „Podano metodę polegającą na absorpcji formaldehydu na filtrze bibułowm pokrytym 2,4-dinitrofenylohydrazyną, desorpcji otrzymanego w wyniku reakcji 2,4-dinitrofenylohydrazonu aceonitrylem i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie formaldehydu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 0,008 mg/m3” (pisownia jak na karcie). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „formaldehydu” (04.10.2026) pokazuje dla stanowisk pracy jako aktualną tylko PN-Z-04045-12:2006; części 02:1976 i 08:1990 mają etykietę „Wycofana”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04045-04 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 7 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 29.10.2025 do 24.09.2026) — w 7 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci zapisu: „PN-Z-04045-04:1976” — AB 340 i AB 1004 (środowisko pracy); „PN-76/Z-04045.04” — AB 618 i druga pozycja AB 1004 (gazy odlotowe, „z wyłączeniem pkt. 7”); „PN-76/Z-04045-04” — AB 833 i AB 865; „PN-76/Z-04045/04” — AB 1257. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-Z-04045-04” pokazuje 2 laboratoria, „PN-76/Z-04045.04” — 2 (AB 1004 pod dwoma hasłami), „PN-76/Z-04045-04” — 2, „PN-76/Z-04045/04” — 1, razem 6, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026). Następczyni PN-Z-04045-12 nie powołuje w kopii bazy ani w aktualnych dokumentach PCA żadne laboratorium (kontrola dodatnia tym samym wzorcem: część 02 — w dokumentach 21 laboratoriów). Wpis o części 02 (odczyt 23.09.2026) podaje dla części 04 „5 pozycji” — liczonych wtedy węższym wzorcem; obecny pomiar obejmuje wszystkie separatory arkusza.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze (AB 340, AB 618, AB 865, AB 1004, AB 1257 — u AB 1257 próbki pobrane do roztworu pochłaniającego); AB 833 — środowisko ogólne, próbki powietrza pobrane do roztworu pochłaniającego; AB 1004 ma też drugą pozycję dla gazów odlotowych. Wielkość: stężenie (zawartość) formaldehydu. Zakresy w mg/m³: 0,025–2,00 (AB 865), 0,028–1,389 (AB 1257), 0,03–10,0 (AB 1004, gazy odlotowe), 0,04–6,4 (AB 340), 0,05–10,0 (AB 1004, środowisko pracy), 0,1–5,0 (AB 618); AB 833 — 0,004–2,5 mg w próbce. Technika: metoda spektrofotometryczna — wszystkie 6 laboratoriów.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma jest wycofana od 23-08-2006 i ma aktualną następczyni z inną techniką (2,4-dinitrofenylohydrazyna, chromatografia gazowa); 6 laboratoriów ma starą normę w zakresach wydanych od października 2025 r., a żadne — następczyni. Drugie — czułość wobec NDS: NDS wynosi 0,37 mg/m³, a karta starej normy nie podaje oznaczalności; dolne granice laboratoriów (od 0,025 do 0,1 mg/m³) to od ok. 7 % do ok. 27 % NDS — przy pomiarze wobec NDSCh 0,74 mg/m³ i NDS liczy się, czy zakres to obejmuje, a nie tylko numer normy. Trzecie — dwie części serii o formaldehydzie: część 02 (fenylohydrazyna) i część 04 (kwas chromotropowy) to różne odczynniki; skrócony numer „PN-76/Z-04045” łączy je w wyszukiwaniu. Czwarte — przedmiot: AB 833 stosuje normę na stanowiska pracy do środowiska ogólnego, a AB 1004 — do gazów odlotowych („z wyłączeniem pkt. 7”); dla tych matryc NDS nie jest wartością odniesienia. Piąte — skóra i uczulanie: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę ani działania uczulającego.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy, a karta nie ma pola „Zakres” — nie podajemy sposobu pobierania próbek, roztworu pochłaniającego, warunków reakcji z kwasem chromotropowym, długości fali, oznaczalności ani obliczeń; treści punktu 7 wyłączonego przez AB 1004 nie znamy. Tekstu PN-Z-04045-12:2006 też nie mieliśmy — opisujemy ją tylko z karty.

Zasada metody

Formaldehyd z powietrza stanowiska pracy oznacza się metodą kolorymetryczną z kwasem chromotropowym (tytuł normy); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³. Karta nie ma pola „Zakres”. Norma jest wycofana (23-08-2006) i zastąpiona przez PN-Z-04045-12:2006 (2,4-dinitrofenylohydrazyna na filtrze, pasywne pobieranie, chromatografia gazowa); szczegółów żadnej z nich NIE PODAJEMY — tekstów norm nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — formaldehyd — w aktualnych zakresach 6 laboratoriów, mimo wycofania normy w 2006 r.
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260 wykazu)
• Dla porównania: aktualna PN-Z-04045-12:2006 (chromatografia gazowa, pasywne pobieranie) — w zakresach żadnego laboratorium

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04045-04:1976

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Oznaczanie formaldehydu na stanowiskach pracy metodą kolorymetryczną z kwasem chromotropowym

Title (EN)

Air purity protection — Tests for aldehydes content — Determination of formaldehyde at workplaces by the colorimetric method with chromotropic acid

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04045-04:1976 wycofana 23-08-2006, zastąpiona przez PN-Z-04045-12:2006 (stan kart na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Sposobu pobierania NIE PODAJEMY (karta bez pola „Zakres”); w zakresach części laboratoriów — roztwór pochłaniający.

3. Reakcja i pomiar

   Reakcja z kwasem chromotropowym, pomiar kolorymetryczny (tytuł normy).

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Formaldehyd — według przypisu 7 wykazu substancja może mieć działanie uczulające na skórę; zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 2006 r. z aktualną następczynią, której żadne laboratorium nie powołuje

Najczęstsze pytania