🍎 Oznaczanie formaldehydu i heksametylenotetraminy (HMTA) w płynach modelowych żywności (woda, 3 % kwas octowy, 15 % etanol, rektyfikowana oliwa) — HMTA rozkłada się w kwasie na gorąco do formaldehydu, który reaguje z kwasem chromotropowym w obecności kwasu siarkowego (pomiar 574 nm, kuweta 10 mm, wzorzec zewnętrzny); potwierdzenie reakcją z pentano-2,4-dionem i octanem amonu (410 nm); około (3,0–30) mg formaldehydu/kg płynu, CEN/TS 13130-23

Chemia żywności CEN/TS 13130-23

Przegląd

CO TA SPECYFIKACJA OPISUJE. Tekst czytamy w próbce iTeh dokumentu SIST-TS CEN/TS 13130-23:2005 (tekst CEN/TS 13130-23:2005, angielski): od strony tytułowej przez spis treści, przedmowę, wstęp i rozdziały 1–3 do punktu 4.3.3 włącznie. Poza próbką zostają dalsze roztwory (od 4.3.4), aparatura (5), próbki (6), procedura (7), precyzja (8), potwierdzenie (9) i sprawozdanie.

WEDŁUG TEKSTU CEN/TS 13130-23:2005 (przedmowa, wstęp, rozdziały 1–3, punkty 4.1–4.3.3). Dokument przygotował CEN/TC 194 „Przybory do kontaktu z żywnością” (sekretariat BSI) w ramach projektu MAT1-CT92-0006 „Development of Methods of Analysis for Monomers”; CEN zatwierdził go 16.12.2004 do stosowania tymczasowego, z ważnością początkowo ograniczoną do trzech lat. Przedmowa wiąże go z dyrektywami 2002/72/WE, 89/109/EWG, 82/711/EWG (ze zmianami 93/8/EWG i 97/48/WE) i 85/572/EWG, zaleca sięgnięcie przed badaniem do najnowszych przepisów i czytanie razem z EN 13130-1; w serii EN 13130 części 1–8 są normami europejskimi, a części 9–28 specyfikacjami technicznymi. Wstęp: formaldehyd (PM/Ref. No 17260) i HMTA (PM/Ref. No 18670) to monomery do produkcji niektórych tworzyw sztucznych do kontaktu z żywnością; ich pozostałości mogą migrować do żywności; ponieważ migrację HMTA ogranicza się jako formaldehyd, metoda oznacza formaldehyd uwolniony z HMTA (C6H12N4 + 6 H2O → 6 CH2O + 4 NH3) — oba związki jednocześnie. Metodę wstępnie zwalidowano badaniem międzylaboratoryjnym z udziałem dwóch laboratoriów; w badaniach z trzema laboratoriami metoda z kwasem chromotropowym i metoda z acetyloacetonem dały porównywalne granice wykrywalności, powtarzalność, odzysk i migrację, więc oznaczenie i potwierdzenie są zamienne. Zakres (1): przekształcenie HMTA w formaldehyd i oznaczanie formaldehydu w płynach modelowych: woda, 3 % (m/v) wodny roztwór kwasu octowego, 15 % (v/v) wodny roztwór etanolu i rektyfikowana oliwa; przybliżony zakres od 3,0 mg do 30 mg formaldehydu na kilogram płynu, co odpowiada od 2,3 mg do 23,3 mg HMTA na kilogram; według uwagi metoda powinna nadawać się też do innych wodnych płynów modelowych i innych płynów tłuszczowych (np. olej słonecznikowy, olej kukurydziany, mieszanina syntetycznych triglicerydów). Powołanie (2): EN 13130-1:2004. Zasada (3): HMTA ogrzewa się z kwasem, aby uwolnić formaldehyd; formaldehyd reaguje z kwasem chromotropowym w obecności kwasu siarkowego, pomiar w spektrofotometrze przy 574 nm w kuwecie o drodze optycznej 10 mm, kwantyfikacja wzorcem zewnętrznym; potwierdzenie — formaldehyd z pentano-2,4-dionem w obecności octanu amonu tworzy 3,5-diacetylo-1,4-dihydrolutydynę, absorbancja przy 410 nm w kuwecie 10 mm; według uwagi procedurę potwierdzającą można stosować jako oznaczenie, a wtedy metodą potwierdzającą jest metoda z kwasem chromotropowym. Odczynniki (4.1–4.3.3): roztwór formaldehydu co najmniej 37 % (m/v) stabilizowany około 10 % metanolu; woda dejonizowana, lodowaty kwas octowy, etanol absolutny, rektyfikowana oliwa, sól disodowa kwasu chromotropowego (dihydrat), kwas siarkowy o gęstości 1,84 g/cm3, aceton, skrobia rozpuszczalna, n-pentan; 90 % aceton; roztwór podstawowy formaldehydu w wodzie około 1,5 mg/ml (około 0,8 g roztworu formaldehydu w kolbie 200 ml), mianowany jodometrycznie (25,0 ml 0,05 mol roztworu jodu, 10,0 ml 1 mol NaOH, 5 min, zakwaszenie 11,0 ml 1 mol HCl, odmiareczkowanie nadmiaru jodu 0,1 mol tiosiarczanem sodu wobec skrobi, ślepa próba; 1 ml 0,1 N jodu odpowiada 1,5 mg formaldehydu), przygotowany dwukrotnie i przechowywany w lodówce do 3 miesięcy; roztwór podstawowy w 90 % acetonie około 1 mg/ml (około 0,3 g roztworu formaldehydu w kolbie 100 ml).

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN nie ma wyników dla haseł „CEN/TS 13130-23” ani „13130-23” (03.10.2026). W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) CEN/TS 13130-23:2005 ma status „Published” (etap 60.60, 23.02.2005), a słoweńska SIST-TS CEN/TS 13130-23:2005 — „Published” (01.04.2005). Migrację globalną z tworzyw sztucznych do wodnych płynów modelowych opisuje osobny wpis o PN-EN 1186-3.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 13130-23 stoi w 8 rekordach u 7 laboratoriów: AB 079 (2 rekordy), AB 492, AB 521, AB 537, AB 538, AB 601, AB 910. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 22.04.2026 do 07.08.2026) numer stoi w 7 wierszach tych samych laboratoriów (po 1). Postać „CEN/TS 13130-23:2005” (AB 079, AB 492, AB 521 — obok rozporządzenia Komisji (UE) nr 10/2011 — i AB 537), „CEN/TS 13130-23: 2005” ze spacją (AB 538), „CN/TS 13130-23:2005” (AB 601), „Specyfikacja Techniczna CEN/TS 13130-23” po procedurze PB-DLS/26 i obok PN-EN 13130-1 oraz rozporządzeń Komisji (UE) nr 10/2011 i nr 284/2011 (AB 910, zakres elastyczny „E”). Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „CEN/TS 13130-23”) pokazuje 5 laboratoriów: AB 079, AB 492, AB 521, AB 537, AB 538; AB 601 jest pod hasłem „CN/TS 13130-23”, a AB 910 pod „PB-DLS/26” — sprawdzone zapytaniami zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: materiały i wyroby z tworzyw sztucznych przeznaczone do kontaktu z żywnością (AB 492, AB 521, AB 538; u AB 079 także „płyny modelowe po migracji”), tworzywa sztuczne — tłoczywa melaminowo-formaldehydowe do kontaktu z żywnością (AB 537), tłoczywa melaminowo-formaldehydowe (AB 601), materiały i wyroby przeznaczone do kontaktu z żywnością (AB 910). Cecha: migracja formaldehydu do płynów modelowych (AB 492, AB 538; u AB 521 do 3 % kwasu octowego), migracja formaldehydu (AB 537), migracja specyficzna formaldehydu do płynu modelowego 3 % kwasu octowego (AB 601), migracja specyficzna formaldehydu (AB 910), zawartość formaldehydu w płynie modelowym i z niej migracja specyficzna formaldehydu (z obliczeń) (AB 079). Zakresy: (1,5–30) mg/kg płynu modelowego (AB 079), (1,5–30,0) mg/kg w 3 % kwasie octowym (AB 492, AB 538) i w 10 % etanolu (AB 492), (1,5–60) mg/kg (AB 537), (3–30) mg/kg (AB 521), (3,0–30,0) mg/kg (AB 601); AB 910 zakresu nie podaje. Technika: metoda spektrofotometryczna (u AB 079 „z 2,4-pentanodionem”). Dolna granica 1,5 mg/kg u czterech laboratoriów i górna 60 mg/kg u AB 537 wychodzą poza przybliżony zakres z rozdziału 1 (3,0–30 mg/kg); 10 % etanolu nie ma wśród czterech płynów wymienionych w rozdziale 1 (uwaga dopuszcza inne wodne płyny modelowe).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy HMTA: bez ogrzania z kwasem HMTA nie przechodzi w formaldehyd (3) — wynik obejmie wtedy tylko wolny formaldehyd. Przy wzorcach: roztwór podstawowy trzeba zmianować jodometrycznie, przygotować dwa i przechowywać w lodówce najwyżej 3 miesiące (4.3.2). Przy płynie modelowym: rozdział 1 wymienia wodę, 3 % kwas octowy, 15 % etanol i oliwę; inne płyny są dopuszczone uwagą, ale bez danych w próbce. Przy wyniku: metodą potwierdzającą jest druga z dwóch reakcji — przy oznaczaniu pentano-2,4-dionem potwierdza się kwasem chromotropowym (3, uwaga). Przy zakresie: przybliżony zakres metody to (3,0–30) mg/kg płynu (1).

CZEGO NIE PODAJEMY. Aparatury, przygotowania próbek, przebiegu oznaczenia (warunki rozkładu HMTA, objętości, czasy), danych precyzji, szczegółów procedury potwierdzającej ani zakresu sprawozdania nie czytaliśmy. Nie podajemy też limitów migracji specyficznej z rozporządzenia (UE) nr 10/2011 ani warunków badania migracji (czas, temperatura) — te dobiera się według EN 13130-1 i przepisów.

Zasada metody

Formaldehyd w płynie modelowym po badaniu migracji (a także uwolniony z heksametylenotetraminy przez ogrzanie z kwasem) reaguje z kwasem chromotropowym w obecności kwasu siarkowego; absorbancję mierzy się przy 574 nm w kuwecie 10 mm i przelicza wzorcem zewnętrznym. Wynik potwierdza się reakcją z pentano-2,4-dionem w obecności octanu amonu (3,5-diacetylo-1,4-dihydrolutydyna, 410 nm); obie procedury są zamienne.

Zastosowania

• Płyny modelowe po badaniu migracji z tworzyw sztucznych do kontaktu z żywnością — woda, 3 % kwas octowy, 15 % etanol, rektyfikowana oliwa (1)
• Formaldehyd i heksametylenotetramina (HMTA) — monomery, których migrację ogranicza się jako formaldehyd (wstęp)
• Wyroby z tłoczyw melaminowo-formaldehydowych i inne wyroby z tworzyw do kontaktu z żywnością — pozycje w zakresach akredytacji 7 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

CEN/TS 13130-23:2005

Tytuł (PL)

Materiały i wyroby do kontaktu z żywnością — Substancje w tworzywach sztucznych podlegające ograniczeniom — Część 23: Oznaczanie formaldehydu i heksametylenotetraminy w płynach modelowych

Title (EN)

Materials and articles in contact with foodstuffs — Plastics substances subject to limitation — Part 23: Determination of formaldehyde and hexamethylenetetramine in food simulants

Procedura krok po kroku

1. Migracja

   Badanie migracji do płynu modelowego według EN 13130-1 (warunki z przepisów). CEN/TS 13130-23:2005 — w wyszukiwarce PKN brak wyników (03.10.2026).

2. Wzorce

   Roztwór podstawowy formaldehydu około 1,5 mg/ml zmianowany jodometrycznie; dwa niezależne roztwory.

3. Uwolnienie z HMTA

   Ogrzewanie z kwasem — HMTA przechodzi w formaldehyd.

4. Oznaczenie

   Reakcja z kwasem chromotropowym w kwasie siarkowym, pomiar przy 574 nm, wzorzec zewnętrzny.

5. Potwierdzenie

   Reakcja z pentano-2,4-dionem i octanem amonu, pomiar przy 410 nm; szczegółów rozdziałów 5–9 nie podajemy.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Formaldehyd i stężony kwas siarkowy — praca pod wyciągiem, ochrona oczu i skóry
• Specyfikacja nie podaje szczegółowych ostrzeżeń — użytkownik spełnia wymagania bezpieczeństwa swojego kraju (przedmowa)

Najczęstsze pytania