🧵 Formaldehyd ekstrahowany z wyrobów z tworzyw melaminowo-formaldehydowych przeznaczonych do kontaktu z żywnością — ekstrakcja wodą, 3 % kwasem octowym i 10 % etanolem, oznaczenie spektrofotometryczne (procedura A z kwasem chromotropowym, B z acetyloacetonem); PN-EN ISO 4614

Materiały i NDT PN-EN ISO 4614

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. ISO 4614:1977 (rozdz. 1): metoda oznaczania formaldehydu ekstrahowanego z wyrobów z tłoczyw melaminowo-formaldehydowych przeznaczonych do kontaktu z żywnością i napojami. Zasada (rozdz. 2): ciecze naśladujące typowe składniki żywności i napojów kontaktuje się z wyrobem w określonych warunkach, oznacza formaldehyd w cieczy i oblicza jego ilość wyekstrahowaną na jednostkę powierzchni styku; podano dwie procedury oznaczania formaldehydu w cieczy. Normę przygotował komitet ISO/TC 61 „Tworzywa sztuczne” (głosowanie w 1975 r.; przeciw — USA i ZSRR, z przyczyn technicznych). Pole „Zakres” karty PKN PN-EN ISO 4614:2005, w całości: „Określono dwie spektrofotometryczne metody oznaczania zawartości formaldehydu w cieczy, która symuluje żywność i napoje stykające się, w określonych warunkach, z wypraskami z próbki tworzywa” (na karcie bez kropki).

PRZEBIEG (ISO 4614:1977, rozdz. 3–10 — pełny tekst normy przeczytany). • Próbki (4): wyroby w postaci pojemników, np. kubków albo czarek, o powierzchni wewnętrznej 150–250 cm² i pojemności 150–250 cm³; iloraz powierzchni zwilżonej (cm²) i objętości cieczy (cm³) ma wynosić 0,75–1. Sześć próbek — po dwa oznaczenia z każdą z trzech cieczy. • Ciecze ekstrakcyjne (5): woda destylowana albo dejonizowana; kwas octowy — roztwór 30 g/l lodowatego kwasu octowego w wodzie destylowanej; etanol — roztwór 100 g/l w wodzie destylowanej. • Ekstrakcja (6): pojemnik opłukać ciepłą wodą destylowaną i dokładnie wysuszyć; wlać odpowiednią ilość cieczy o temperaturze 80 °C do pojemnika o temperaturze pokojowej, przykryć szkiełkiem zegarkowym i zostawić w powietrzu w temperaturze pokojowej na 30 min; przelać ekstrakt (bez płukania) do kolby stożkowej 250 ml, zamknąć, ochłodzić w łaźni do 20 ± 0,5 °C i od razu oznaczyć formaldehyd procedurą A albo B. • Procedura A (7) — kwas chromotropowy: odczynniki wolne od formaldehydu; roztwór soli disodowej kwasu chromotropowego (0,50 g w 100 ml wody, świeży codziennie); kwas siarkowy stężony 81 % (m/m); roztwór podstawowy formaldehydu z formaliny technicznej (ok. 400 g/l; 25,0 ml na 1000 ml; stężenie według ISO 2227; nie dłużej niż tydzień), roztwory robocze A i B (B ok. 10 mg/l) w cieczy ekstrakcyjnej, przygotowywane tuż przed użyciem. Krzywa wzorcowa: sześć roztworów ok. 10–1 µg/ml (po 1,0 ml), do każdego 1,0 ml roztworu kwasu chromotropowego i powoli, wstrząsając, 8,0 ml kwasu siarkowego; łaźnia 60 °C przez 30 min, potem 45–60 min w temperaturze pokojowej; absorbancja przy 570 nm w kuwecie 10 mm wobec wody destylowanej; próba ślepa z cieczą ekstrakcyjną; wykres ma być prostą przez początek układu. Oznaczenie: 1,0 ml ekstraktu tak samo; zakres 1,0–10 µg/ml, powyżej 10 µg/ml ekstrakt się rozcieńcza. • Procedura B (8) — acetyloaceton: odczynnik z 150 g octanu amonu, 3,0 ml lodowatego kwasu octowego i 2,0 ml acetyloacetonu w 1000 ml (świeży codziennie); krzywa wzorcowa: sześć roztworów ok. 8–0,5 µg/ml (po 5,0 ml), do każdego 5 ml odczynnika; łaźnia 60 °C przez 20 min, potem 45–60 min w temperaturze pokojowej; absorbancja przy 415 nm w kuwecie 10 mm. Oznaczenie: 5,0 ml ekstraktu + 5,0 ml odczynnika; zakres 0,5–8,0 µg/ml, powyżej 8 µg/ml ekstrakt się rozcieńcza. • Aparatura (7.2, 8.2): probówki ze szlifem, łaźnia wodna 60 °C, łaźnia chłodząca 20 ± 0,5 °C, spektrofotometr na zakres widzialny z kuwetami szklanymi 10 mm, szkło miarowe klasy A (pipety według ISO 648, biureta 50 ml według ISO/R 385, kolby według ISO 1042) i dwie biurety 5 ml. • Wynik (9): dla każdej cieczy dwa wyniki pojedyncze: formaldehyd wyekstrahowany w µg/ml cieczy = a × f oraz w µg/cm² powierzchni wyrobu = a × V × f / A, gdzie a — formaldehyd w roztworze badanym (µg/ml), f — współczynnik rozcieńczenia, V — objętość cieczy (ml), A — powierzchnia styku z cieczą (cm²). • Sprawozdanie (10): powołanie normy, identyfikacja wyrobu, opis próbki (konstrukcja, pojemność, stosunek powierzchni zwilżonej do objętości cieczy), warunki formowania (czas i temperatura utwardzania), użyta procedura (A albo B), wyniki pojedyncze.

STATUS (stan kart PKN na 10.10.2026). Karta PN-EN ISO 4614:2005 (wersja polska) bez etykiety wycofania: tytuł „Tworzywa sztuczne -- Tłoczywa melaminowo-formaldehydowe -- Oznaczanie ekstrahowalnego formaldehydu”, publikacja 06-01-2005, 10 stron, Sektor Chemii, KT 141 Tworzyw Sztucznych, „Zastępuje: PN-EN ISO 4614:2002 - wersja angielska”, „Wprowadza: EN ISO 4614:1999 [IDT], ISO 4614:1977 [IDT]”, ICS 83.080.10. Treść polskiej normy jest więc tekstem ISO 4614 z 1977 r. W wyszukiwarce PKN (hasło „ISO 4614”, 10.10.2026) obok są karty PN-EN 4614 — to inne normy (lotnicze), nie mylić z tą.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji z 10.10.2026 i aktualne dokumenty PCA odczytane 10.10.2026). Numer 4614 stoi w 9 rekordach u 9 laboratoriów: AB 311, AB 343, AB 379, AB 438, AB 451, AB 486, AB 515, AB 562 i AB 910; we wszystkich 9 aktualnych dokumentach PCA norma jest, żadna pozycja nie jest zawieszona. Zapisy: „PN-EN ISO 4614:2005” (7 laboratoriów, w tym pięć z dopiskiem punktu albo procedury), „PN-EN ISO 4614 :2005” ze spacją (AB 311) i „PN-EN ISO 4614” bez roku (AB 910). Zakładka „Laboratoria” („PN-EN ISO 4614”) pokazuje wszystkie 9 laboratoriów.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia i dokumenty PCA). Wszystkie — metodą spektrofotometryczną. Wielkość: migracja albo zawartość formaldehydu ekstrahowanego. Procedura: B (acetyloaceton) wprost u AB 379 („met. B”) i AB 438 („sposób postępowania B”), przez punkt 8 normy u AB 343 („pkt 8 i 9”), AB 451 i AB 515; pozostałe nie podają. Ciecz: 3 % kwas octowy u AB 311, AB 379, AB 486 i AB 515 (w opisie badania), a w zakresach pomiarowych także u AB 343 (obok wody i 10 % etanolu — wszystkie trzy ciecze normy) i AB 438 (obok 10 % etanolu; badanie opisane jako migracja „do wodnych płynów modelowych”); AB 451, AB 562 i AB 910 cieczy nie podają. Przedmiot: tłoczywa i wyroby melaminowo-formaldehydowe, tworzywa sztuczne do kontaktu z żywnością (AB 451), wyroby z melaminy (AB 515), a u AB 910 — zabawki, artykuły dla dzieci, sztućce i naczynia.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — jedna ciecz zamiast trzech: norma przewiduje dwa oznaczenia z każdą z trzech cieczy (woda, 3 % kwas octowy, 10 % etanol); wynik tylko z kwasem octowym jest wynikiem według normy w węższym zakresie i trzeba to podać. Drugie — warunki ekstrakcji: ciecz wlana w 80 °C i 30 min w temperaturze pokojowej to warunek tej normy; inne warunki (np. wielokrotne ekstrakcje w podwyższonej temperaturze wymagane w przepisach o materiałach do kontaktu z żywnością — tych przepisów tu nie czytaliśmy) dają inną liczbę. Trzecie — powierzchnia i objętość: stosunek powierzchni zwilżonej do objętości 0,75–1 i wynik w µg/cm² wymagają zmierzonej powierzchni styku A; wynik tylko w µg/ml nie przelicza się na inną geometrię wyrobu. Czwarte — zakres krzywej: powyżej 10 µg/ml (A) albo 8 µg/ml (B) ekstrakt trzeba rozcieńczyć i uwzględnić współczynnik f. Piąte — przedmiot: norma dotyczy wyrobów z tłoczyw melaminowo-formaldehydowych do żywności; zastosowanie do zabawek i artykułów dziecięcych (AB 910) wykracza poza jej zakres.

CZEGO NIE PODAJEMY. Norma przeczytana w całości; nie podajemy wymagań (limitów migracji formaldehydu) — wynikają z przepisów o materiałach przeznaczonych do kontaktu z żywnością, nie z tej normy — ani metody ISO 2227 oznaczania formaldehydu w formalinie.

Zasada metody

Do wyrobu z tłoczywa melaminowo-formaldehydowego wlewa się ciecz modelową o temperaturze 80 °C (woda, 30 g/l kwasu octowego albo 100 g/l etanolu), zostawia na 30 min pod przykryciem w temperaturze pokojowej, chłodzi ekstrakt do 20 °C i oznacza w nim formaldehyd spektrofotometrycznie: z kwasem chromotropowym w kwasie siarkowym (570 nm, procedura A, 1–10 µg/ml) albo z acetyloacetonem i octanem amonu (415 nm, procedura B, 0,5–8 µg/ml); wynik w µg/ml cieczy i µg/cm² powierzchni styku (ISO 4614:1977, rozdz. 2, 5–9).

Zastosowania

• Wyroby z tłoczyw melaminowo-formaldehydowych przeznaczone do kontaktu z żywnością i napojami — kubki, czarki, naczynia (ISO 4614:1977, rozdz. 1 i 4)
• Kontrola jakości partii wyrobów i dokumentacja zgodności materiałów do kontaktu z żywnością
• W zakresach akredytacji: 9 laboratoriów, wszystkie spektrofotometrycznie; procedura B wskazana wprost albo przez punkt 8 u pięciu

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4614:2005 (wersja polska; wprowadza EN ISO 4614:1999 [IDT] oraz ISO 4614:1977 [IDT])

Tytuł (PL)

Tworzywa sztuczne — Tłoczywa melaminowo-formaldehydowe — Oznaczanie ekstrahowalnego formaldehydu

Title (EN)

Plastics — Melamine-formaldehyde mouldings — Determination of extractable formaldehyde

Procedura krok po kroku

1. Przygotowanie próbek

   Sześć pojemników (po dwa na każdą ciecz) o powierzchni wewnętrznej 150–250 cm² i pojemności 150–250 cm³; opłukać ciepłą wodą destylowaną i dokładnie wysuszyć.

2. Ekstrakcja

   Wlać ciecz o temperaturze 80 °C (woda, kwas octowy 30 g/l albo etanol 100 g/l) tak, by stosunek powierzchni zwilżonej do objętości wynosił 0,75–1; przykryć szkiełkiem, 30 min w temperaturze pokojowej.

   ⏱ Czas: 30 min • 🌡 Temperatura: ciecz 80 °C, potem temperatura pokojowa

3. Ochłodzenie ekstraktu

   Przelać bez płukania do kolby stożkowej 250 ml, zamknąć, ochłodzić do 20 ± 0,5 °C i od razu oznaczyć.

4. Krzywa wzorcowa

   Sześć roztworów formaldehydu w cieczy ekstrakcyjnej: A — ok. 10–1 µg/ml, B — ok. 8–0,5 µg/ml; reakcja barwna jak dla próbki; prosta przez początek układu; próba ślepa.

5. Oznaczenie

   A: 1,0 ml ekstraktu + 1,0 ml kwasu chromotropowego + 8,0 ml H2SO4, 60 °C 30 min, 45–60 min, 570 nm. B: 5,0 ml ekstraktu + 5,0 ml odczynnika acetyloacetonowego, 60 °C 20 min, 45–60 min, 415 nm. Powyżej zakresu krzywej — rozcieńczyć.

6. Wynik i sprawozdanie

   µg/ml = a × f; µg/cm² = a × V × f / A; dla każdej cieczy dwa wyniki; w sprawozdaniu procedura A albo B, opis wyrobu i warunki formowania. PN-EN ISO 4614:2005 aktualna (stan karty PKN na 10.10.2026).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Formaldehyd i formalina — działanie rakotwórcze i uczulające; praca pod wyciągiem, rękawice
• Kwas siarkowy 81 % dodawany do roztworu wodnego wydziela ciepło — dodawać powoli, okulary i rękawice
• Acetyloaceton — łatwopalny i szkodliwy; wyciąg

Najczęstsze pytania