🌿 Formaldehyd w obecności cyjanowodoru w powietrzu na stanowiskach pracy — spektrofotometria w świetle widzialnym z fenylohydrazyną i żelazicjankiem potasowym; karta PKN nie podaje oznaczalności; NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), notacja „skóra”; PN-Z-04045-08:1990 (wycofana 06-03-2012)

Środowisko PN-Z-04045-08

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Ustalono metodę polegającą na pochłonięciu formaldehydu przez działanie chlorowodorkiem fenylohydrazonu, a następnie na reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym. Różowe zabarwienie roztworu jest podstawą oznaczania spektrofotometrycznego. Metodę stosuje się do oznaczania zawartości formaldehydu w powietrzu przy stanowiskach pracy. Podano wytyczne ogólne, aparaturę, przyrządy i materiały, sposób przygotowania odczynników i roztworów, sporządzanie krzywej wzorcowej i roztworów wzorcowych” (pisownia jak na karcie — w pierwszym zdaniu „fenylohydrazonu”, w drugim „fenylohydrazyny”; bez kropki na końcu). Tytuł normy mówi o oznaczaniu „w obecności cyjanowodoru”; pole „Zakres” cyjanowodoru nie wymienia i nie wyjaśnia, na czym ta obecność polega. Karta nie podaje najmniejszego oznaczalnego stężenia, objętości powietrza ani długości fali. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Formaldehyd (z próbnikami pasywnymi) – nr 3(25) 2000”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 260: „Formaldehyd [50-00-0]” z przypisem 7 — NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), notacja „skóra”; przypis 7: „Substancja może mieć działanie uczulające na skórę.”

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 03-02-1990, data wycofania 06-03-2012, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04045” (05.10.2026) zwraca 19 pozycji; aktualne są tylko arkusze 12, 13 i 14. Wśród 50 pierwszych wyników hasła „formaldehydu” (05.10.2026) jedyna aktualna norma o formaldehydzie to PN-Z-04045-12:2006 „Ochrona czystości powietrza -- Badania zawartości aldehydów -- Część 12: Oznaczanie formaldehydu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z pasywnym pobieraniem próbek” — według jej karty: publikacja 23-08-2006, 8 stron, KT 159, filtr bibułowy pokryty 2,4-dinitrofenylohydrazyną, desorpcja acetonitrylem, chromatografia gazowa, najmniejsze oznaczalne stężenie 0,008 mg/m³; jej karta ma pole „Zastępuje: PN-Z-04045-04:1976”, a nie arkusz 08. Hasło systematyczne „metanalu” nie zwraca żadnej normy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04045-08 (z łącznikiem albo kropką przed numerem arkusza) stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 04.09.2025 i 15.06.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-90/Z-04045.08” — AB 874; „PN-Z-04045-08:1990 z wyłączeniem punktu 7” — AB 935. Zakładka „Laboratoria”: „PN-Z-04045-08” — 1 laboratorium, „PN-90/Z-04045.08” — 1, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 874 — środowisko pracy, powietrze: stężenie formaldehydu 0,03–2 mg/m³, metoda spektrofotometryczna. AB 935 — gazy odlotowe: stężenie i zawartość formaldehydu 0,8–25 mg/m³ (8–250 µg w próbce), metoda spektrofotometryczna, norma z wyłączeniem punktu 7. Żadne z laboratoriów nie wymienia w zakresie cyjanowodoru.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 06-03-2012, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w latach 2025–2026; aktualna PN-Z-04045-12:2006 według PKN zastępuje arkusz 04, nie 08 — nie piszemy, że jest następczynią arkusza 08. Drugie — przedmiot: norma dotyczy powietrza na stanowiskach pracy, a AB 935 stosuje ją do gazów odlotowych, z wyłączeniem punktu 7, którego treści nie znamy — dla gazów odlotowych NDS nie jest wartością odniesienia. Trzecie — cyjanowodór: tytuł wiąże metodę z obecnością cyjanowodoru, a zakresy laboratoriów tego warunku nie opisują — sprawozdanie powinno podać, czy w powietrzu był cyjanowodór. Czwarte — dolna granica: karta nie podaje oznaczalności; AB 874 zaczyna od 0,03 mg/m³, czyli około 8 % NDS. Piąte — skóra: NDS ma notację „skóra” i przypis o działaniu uczulającym na skórę, a pomiar w powietrzu nie obejmuje kontaktu ze skórą.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy stężenia ani objętości roztworu pochłaniającego, objętości i strumienia powietrza, długości fali, warunków reakcji, oznaczalności ani obliczeń; nie wiemy, czego dotyczy punkt 7 wyłączony przez AB 935, ani jaką rolę w normie odgrywa cyjanowodór. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04045-08:1990 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Formaldehyd z powietrza stanowiska pracy pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie: „fenylohydrazonu”); po reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym powstaje różowe zabarwienie, mierzone spektrofotometrycznie (karta PKN). Według tytułu metoda służy do oznaczania formaldehydu w obecności cyjanowodoru. Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana (06-03-2012); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — formaldehyd — w aktualnym zakresie 1 laboratorium; gazy odlotowe — w zakresie drugiego, z wyłączeniem punktu 7; oba mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04045-08:1990

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Oznaczanie formaldehydu w obecności cyjanowodoru na stanowiskach pracy metodą spektrofotometryczną w świetle widzialnym z fenylohydrazyną

Title (EN)

Air purity protection — Tests for aldehyde content — Determination of formaldehyde in the presence of hydrogen cyanide at workplaces by visible-light spectrophotometry with phenylhydrazine

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04045-08:1990 wycofana 06-03-2012, bez wskazanej następczyni (stan karty na 05.10.2026).

2. Pobieranie

   Pochłanianie formaldehydu z powietrza działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (karta PKN: „fenylohydrazonu”); objętości NIE PODAJEMY.

3. Reakcja i pomiar

   Reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, spektrofotometryczny pomiar różowego zabarwienia według krzywej wzorcowej (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447) — tylko dla powietrza na stanowiskach pracy, nie dla gazów odlotowych.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Formaldehyd — notacja „skóra” i przypis o działaniu uczulającym na skórę w wykazie NDS; zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 06-03-2012 bez następczyni w katalogu PKN; AB 935 stosuje ją do gazów odlotowych z wyłączeniem punktu 7 — dla nich NDS nie jest wartością odniesienia

Najczęstsze pytania