🌿 Formaldehyd w obecności cyjanowodoru w powietrzu na stanowiskach pracy — spektrofotometria w świetle widzialnym z fenylohydrazyną i żelazicjankiem potasowym, PN-Z-04045-08 (norma wycofana)

Środowisko PN-Z-04045-08

Krótko: o co chodzi

Oznaczanie formaldehydu w powietrzu na stanowiskach pracy, według tytułu normy — w obecności cyjanowodoru: formaldehyd pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie: „fenylohydrazonu”), a różowe zabarwienie po reakcji z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym mierzy się spektrofotometrycznie. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Pomiary formaldehydu w powietrzu na stanowiskach pracy (według tytułu normy — w obecności cyjanowodoru) — ocena wobec NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260).

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04045-08:1990, wersja polska; publikacja 03-02-1990, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
  • Zasada (z karty): pochłanianie działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie „fenylohydrazonu”), reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, różowe zabarwienie, spektrofotometria; oznaczalności karta nie podaje

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 03-02-1990, data wycofania 06-03-2012, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „formaldehydu” (18.11.2026) pokazuje aktualną PN-Z-04045-12:2006 „Ochrona czystości powietrza -- Badania zawartości aldehydów -- Część 12: Oznaczanie formaldehydu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z pasywnym pobieraniem próbek” — według jej karty publikacja 23-08-2006, 8 stron, filtr bibułowy pokryty 2,4-dinitrofenylohydrazyną, desorpcja acetonitrylem, chromatografia gazowa, najmniejsze oznaczalne stężenie 0,008 mg/m³; jej pole „Zastępuje” wskazuje PN-Z-04045-04:1976, nie arkusz 08.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Ustalono metodę polegającą na pochłonięciu formaldehydu przez działanie chlorowodorkiem fenylohydrazonu, a następnie na reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym. Różowe zabarwienie roztworu jest podstawą oznaczania spektrofotometrycznego. Metodę stosuje się do oznaczania zawartości formaldehydu w powietrzu przy stanowiskach pracy. Podano wytyczne ogólne, aparaturę, przyrządy i materiały, sposób przygotowania odczynników i roztworów, sporządzanie krzywej wzorcowej i roztworów wzorcowych” (pisownia jak na karcie). Pole „Zakres” nie mówi, na czym polega oznaczanie „w obecności cyjanowodoru” z tytułu, i nie podaje najmniejszego oznaczalnego stężenia ani długości fali.

WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 260 „Formaldehyd” [50-00-0]: NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), oznakowanie „skóra”; przypis 7: „Substancja może mieć działanie uczulające na skórę.” Cyjanowodór jest w wykazie w poz. 126 „Cyjanowodór i cyjanki – w przeliczeniu na CN” (oznakowanie „skóra”): NDS 1 mg/m³ (0,9 ppm), NDSP 5 mg/m³ (4,5 ppm). Według objaśnienia wykazu oznakowanie „skóra” znaczy, że „wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”. Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod słowa „w przypadku braku takich norm” — NIE ROZSTRZYGAMY.

DRUGIE ŹRÓDŁO. Procedury tej samej zasady (fenylohydrazyna, żelazicjanek potasowy) w wolnym dostępie nie znaleźliśmy — przebiegu poza polem „Zakres” karty nie podajemy.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04045-08:1990 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (3 strony). Nie podajemy sposobu pobierania próbki, objętości powietrza, stężeń odczynników, długości fali, warunków reakcji, oznaczalności ani obliczeń; nie wiemy, jaką rolę w normie odgrywa cyjanowodór. Nie twierdzimy, że PN-Z-04045-12:2006 zastąpiła arkusz 08.

Zasada metody

Według karty normy formaldehyd z powietrza na stanowisku pracy pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie: „fenylohydrazonu”); po reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym powstaje różowe zabarwienie, mierzone spektrofotometrycznie. Według tytułu metoda służy do oznaczania formaldehydu w obecności cyjanowodoru. Wynik porównuje się z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku, pozycja 260).

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04045-08:1990, wersja polska; publikacja 03-02-1990, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
Zasada (z karty)pochłanianie działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie „fenylohydrazonu”), reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, różowe zabarwienie, spektrofotometria; oznaczalności karta nie podaje
Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynikNDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), oznakowanie „skóra”, przypis 7 (działanie uczulające na skórę) — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260

Norma

Numer normy
PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Oznaczanie formaldehydu w obecności cyjanowodoru na stanowiskach pracy metodą spektrofotometryczną w świetle widzialnym z fenylohydrazyną
Title (EN)
Air purity protection — Tests for aldehyde content — Determination of formaldehyde in the presence of hydrogen cyanide at workplaces by visible-light spectrophotometry with phenylhydrazine

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: norma wycofana 06-03-2012, bez wskazania następczyni (stan na 18.11.2026).

  2. Pobranie próbki

    Formaldehyd pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (z karty). Objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

  3. Reakcja barwna i pomiar

    Reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, pomiar spektrofotometryczny według krzywej wzorcowej (z karty). Warunków NIE PODAJEMY.

  4. Wynik i ocena

    Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³. Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnymPomiar różowego zabarwienia (z karty); długości fali NIE PODAJEMY—
Zestaw do pobierania próbek powietrzaSposobu pochłaniania, objętości i strumienia NIE PODAJEMY—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Chlorowodorek fenylohydrazyny—Do pochłaniania formaldehydu (karta: „chlorowodorkiem fenylohydrazonu”); stężenia NIE PODAJEMY
Żelazicjanek potasowy i kwas solny—Do reakcji barwnej (z karty); ilości NIE PODAJEMY

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Oznaczanie formaldehydu w obecności cyjanowodoru na stanowiskach pracy metodą spektrofotometryczną w świetle widzialnym z fenylohydrazyną”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for aldehyde content — Determination of formaldehyde in the presence of hydrogen cyanide at workplaces by visible-light spectrophotometry with phenylhydrazine”.

Na czym polega ta metoda?

Według karty normy formaldehyd z powietrza na stanowisku pracy pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie: „fenylohydrazonu”); po reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym powstaje różowe zabarwienie, mierzone spektrofotometrycznie. Według tytułu metoda służy do oznaczania formaldehydu w obecności cyjanowodoru.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04045-08:1990, wersja polska; publikacja 03-02-1990, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Zasada (z karty): pochłanianie działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie „fenylohydrazonu”), reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, różowe zabarwienie, spektrofotometria; oznaczalności karta nie podaje; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), oznakowanie „skóra”, przypis 7 (działanie uczulające na skórę) — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnym, Zestaw do pobierania próbek powietrza.

Gdzie stosuje się to badanie?

Pomiary formaldehydu w powietrzu na stanowiskach pracy (według tytułu normy — w obecności cyjanowodoru) — ocena wobec NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260).

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Oznakowanie „skóra” w wykazie NDS: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; przypis 7 wykazu — formaldehyd może mieć działanie uczulające na skórę (poz. 260).

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04045-08.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie