🌿 Formaldehyd w obecności cyjanowodoru w powietrzu na stanowiskach pracy — spektrofotometria w świetle widzialnym z fenylohydrazyną i żelazicjankiem potasowym, PN-Z-04045-08 (norma wycofana)
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie formaldehydu w powietrzu na stanowiskach pracy, według tytułu normy — w obecności cyjanowodoru: formaldehyd pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie: „fenylohydrazonu”), a różowe zabarwienie po reakcji z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym mierzy się spektrofotometrycznie. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Pomiary formaldehydu w powietrzu na stanowiskach pracy (według tytułu normy — w obecności cyjanowodoru) — ocena wobec NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260).
W skrócie
- Norma: PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04045-08:1990, wersja polska; publikacja 03-02-1990, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Zasada (z karty): pochłanianie działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie „fenylohydrazonu”), reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, różowe zabarwienie, spektrofotometria; oznaczalności karta nie podaje
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 03-02-1990, data wycofania 06-03-2012, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „formaldehydu” (18.11.2026) pokazuje aktualną PN-Z-04045-12:2006 „Ochrona czystości powietrza -- Badania zawartości aldehydów -- Część 12: Oznaczanie formaldehydu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z pasywnym pobieraniem próbek” — według jej karty publikacja 23-08-2006, 8 stron, filtr bibułowy pokryty 2,4-dinitrofenylohydrazyną, desorpcja acetonitrylem, chromatografia gazowa, najmniejsze oznaczalne stężenie 0,008 mg/m³; jej pole „Zastępuje” wskazuje PN-Z-04045-04:1976, nie arkusz 08.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Ustalono metodę polegającą na pochłonięciu formaldehydu przez działanie chlorowodorkiem fenylohydrazonu, a następnie na reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym. Różowe zabarwienie roztworu jest podstawą oznaczania spektrofotometrycznego. Metodę stosuje się do oznaczania zawartości formaldehydu w powietrzu przy stanowiskach pracy. Podano wytyczne ogólne, aparaturę, przyrządy i materiały, sposób przygotowania odczynników i roztworów, sporządzanie krzywej wzorcowej i roztworów wzorcowych” (pisownia jak na karcie). Pole „Zakres” nie mówi, na czym polega oznaczanie „w obecności cyjanowodoru” z tytułu, i nie podaje najmniejszego oznaczalnego stężenia ani długości fali.
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 260 „Formaldehyd” [50-00-0]: NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), oznakowanie „skóra”; przypis 7: „Substancja może mieć działanie uczulające na skórę.” Cyjanowodór jest w wykazie w poz. 126 „Cyjanowodór i cyjanki – w przeliczeniu na CN” (oznakowanie „skóra”): NDS 1 mg/m³ (0,9 ppm), NDSP 5 mg/m³ (4,5 ppm). Według objaśnienia wykazu oznakowanie „skóra” znaczy, że „wchłanianie substancji przez skórę może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”. Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod słowa „w przypadku braku takich norm” — NIE ROZSTRZYGAMY.
DRUGIE ŹRÓDŁO. Procedury tej samej zasady (fenylohydrazyna, żelazicjanek potasowy) w wolnym dostępie nie znaleźliśmy — przebiegu poza polem „Zakres” karty nie podajemy.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04045-08:1990 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (3 strony). Nie podajemy sposobu pobierania próbki, objętości powietrza, stężeń odczynników, długości fali, warunków reakcji, oznaczalności ani obliczeń; nie wiemy, jaką rolę w normie odgrywa cyjanowodór. Nie twierdzimy, że PN-Z-04045-12:2006 zastąpiła arkusz 08.
Zasada metody
Według karty normy formaldehyd z powietrza na stanowisku pracy pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie: „fenylohydrazonu”); po reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym powstaje różowe zabarwienie, mierzone spektrofotometrycznie. Według tytułu metoda służy do oznaczania formaldehydu w obecności cyjanowodoru. Wynik porównuje się z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku, pozycja 260).
Zastosowania
- Pomiary formaldehydu w powietrzu na stanowiskach pracy (według tytułu normy — w obecności cyjanowodoru) — ocena wobec NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08 |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04045-08:1990, wersja polska; publikacja 03-02-1990, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Zasada (z karty) | pochłanianie działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie „fenylohydrazonu”), reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, różowe zabarwienie, spektrofotometria; oznaczalności karta nie podaje |
| Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik | NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), oznakowanie „skóra”, przypis 7 (działanie uczulające na skórę) — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260 |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Oznaczanie formaldehydu w obecności cyjanowodoru na stanowiskach pracy metodą spektrofotometryczną w świetle widzialnym z fenylohydrazyną
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for aldehyde content — Determination of formaldehyde in the presence of hydrogen cyanide at workplaces by visible-light spectrophotometry with phenylhydrazine
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 06-03-2012, bez wskazania następczyni (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Formaldehyd pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (z karty). Objętości i strumienia NIE PODAJEMY.
-
Reakcja barwna i pomiar
Reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, pomiar spektrofotometryczny według krzywej wzorcowej (z karty). Warunków NIE PODAJEMY.
-
Wynik i ocena
Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³. Oznakowanie „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnym | Pomiar różowego zabarwienia (z karty); długości fali NIE PODAJEMY | — |
| Zestaw do pobierania próbek powietrza | Sposobu pochłaniania, objętości i strumienia NIE PODAJEMY | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Chlorowodorek fenylohydrazyny | — | Do pochłaniania formaldehydu (karta: „chlorowodorkiem fenylohydrazonu”); stężenia NIE PODAJEMY |
| Żelazicjanek potasowy i kwas solny | — | Do reakcji barwnej (z karty); ilości NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Oznakowanie „skóra” w wykazie NDS: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; przypis 7 wykazu — formaldehyd może mieć działanie uczulające na skórę (poz. 260)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04045-08:1990 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości aldehydów — Oznaczanie formaldehydu w obecności cyjanowodoru na stanowiskach pracy metodą spektrofotometryczną w świetle widzialnym z fenylohydrazyną”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for aldehyde content — Determination of formaldehyde in the presence of hydrogen cyanide at workplaces by visible-light spectrophotometry with phenylhydrazine”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy formaldehyd z powietrza na stanowisku pracy pochłania się działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie: „fenylohydrazonu”); po reakcji fenylohydrazyny z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym powstaje różowe zabarwienie, mierzone spektrofotometrycznie. Według tytułu metoda służy do oznaczania formaldehydu w obecności cyjanowodoru.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualna PN-Z-04045-12:2006 (GC, pasywne pobieranie) zastępuje arkusz 04, nie 08; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04045-08:1990, wersja polska; publikacja 03-02-1990, 3 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Zasada (z karty): pochłanianie działaniem chlorowodorku fenylohydrazyny (na karcie „fenylohydrazonu”), reakcja z żelazicjankiem potasowym i kwasem solnym, różowe zabarwienie, spektrofotometria; oznaczalności karta nie podaje; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 0,37 mg/m³ (0,3 ppm), NDSCh 0,74 mg/m³ (0,6 ppm), oznakowanie „skóra”, przypis 7 (działanie uczulające na skórę) — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Spektrofotometr do pomiaru w świetle widzialnym, Zestaw do pobierania próbek powietrza.
Gdzie stosuje się to badanie?
Pomiary formaldehydu w powietrzu na stanowiskach pracy (według tytułu normy — w obecności cyjanowodoru) — ocena wobec NDS 0,37 mg/m³ i NDSCh 0,74 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 260).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Oznakowanie „skóra” w wykazie NDS: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; przypis 7 wykazu — formaldehyd może mieć działanie uczulające na skórę (poz. 260).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04045-08.