🌿 Fenoloftaleina w powietrzu na stanowiskach pracy — wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną (HPLC-UV); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,33 mg/m³ (240 l powietrza), NDS 8 mg/m³ dla frakcji wdychalnej; PN-Z-04506:2019-10

Środowisko PN-Z-04506

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania fenoloftaleiny (nr CAS: 77-09-8) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie fenoloftaleiny, jakie można oznaczać w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonywania oznaczania opisanych w normie, wynosi 0,33 mg/m3 (dla próbki powietrza o objętości 240 l).” Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o fenoloftaleinie; AB 849 powołuje obok normy artykuł „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2018, nr 3 (97), s. 119-129” — nie czytaliśmy go i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 246: „Fenoloftaleina [77-09-8] – frakcja wdychalna” — NDS 8 mg/m³, bez NDSCh i bez notacji „skóra”; frakcję wdychalną określa się według PN-EN 481 (przypis 6 wykazu). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 0,33 mg/m³, to ok. 4 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04506:2019-10 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 18-10-2019, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04506” i „fenoloftaleiny” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04506 stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 26.01.2026 do 17.09.2026) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Pozycja AB 1226 (wyd. nr 26 z 17.09.2026) jest w dokumencie PCA zapisana pogrubioną kursywą — zawieszona od 10.06.2026 r. do 07.12.2026 r.; w kopii bazy przedmiot ma przy niej gwiazdkę („Środowisko pracy - powietrze *”). Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04506:2019-10”; AB 632 — obok instrukcji IB-77 wydanie 1 z 09.01.2021 r., AB 849 — obok artykułu z PiMOŚP 2018. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04506”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — próbki powietrza pobrane na filtry (u AB 1226 bez dopisku). Wielkość: stężenie (zawartość) fenoloftaleiny; tylko AB 632 dopisuje „frakcja wdychalna”. Zakresy: 0,33–16,7 mg/m³ i 0,080–4,00 mg w próbce — AB 300, AB 418, AB 849 i AB 1226 (zawieszone); AB 632 — 0,17–16,67 mg/m³ i 0,040–4,00 mg w próbce. Technika: wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną — HPLC-UV (AB 300, AB 632), HPLC-UV/VIS (AB 418, AB 849), HPLC UV/DAD (AB 1226).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — frakcja: NDS dotyczy frakcji wdychalnej, a tylko AB 632 zapisuje ją w zakresie; jak norma pobiera frakcję wdychalną, karta nie mówi — sprawozdanie powinno ją nazwać. Drugie — granica oznaczalności: cztery laboratoria podają dolną granicę równą karcie (0,33 mg/m³; 0,080 mg w próbce odpowiada 0,33 mg/m³ przy 240 l), AB 632 — połowę (0,17 mg/m³ i 0,040 mg w próbce), co wymaga warunków innych niż w normie. Trzecie — zawieszenie: pozycja AB 1226 jest zawieszona do 07.12.2026 r. Czwarte — dokumenty obok: AB 849 powołuje obok normy artykuł z 2018 r., którego treści nie porównywaliśmy z normą.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy rodzaju filtra i próbnika, strumienia pobierania powietrza, rozpuszczalnika ekstrakcji, kolumny, fazy ruchomej, długości fali ani obliczeń.

Zasada metody

Fenoloftaleinę z powietrza stanowiska pracy oznacza się wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją spektrofotometryczną (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 8 mg/m³ dla frakcji wdychalnej. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,33 mg/m³ dla 240 l powietrza. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — fenoloftaleina, frakcja wdychalna — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów (jedna pozycja zawieszona)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 8 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 246 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04506:2019-10

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie fenoloftaleiny na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją spektrofotometryczną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of phenolphthalein at workplaces by high-performance liquid chromatography with spectrophotometric detection

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Powietrze przez filtr; według karty oznaczalność podano dla 240 l; frakcji i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Przygotowanie próbki

   Sposobu ekstrakcji NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

3. Analiza

   Wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją spektrofotometryczną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 8 mg/m³ dla frakcji wdychalnej (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 0,33 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Rozpuszczalniki fazy ruchomej i ekstrakcji — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: NDS dotyczy frakcji wdychalnej; pozycja AB 1226 zawieszona do 07.12.2026 r.

Najczęstsze pytania