🌿 Fenol w powietrzu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi — żel krzemionkowy, eter, chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; oznaczalność według normy 0,0004 mg/m³; PN-Z-04159-10:1989 (wycofana 07-07-2015)

Środowisko PN-Z-04159-10

Krótko: o co chodzi

Krajowa norma z 1989 roku o oznaczaniu fenolu w powietrzu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi — nie na stanowiskach pracy: adsorpcja par na żelu krzemionkowym, ekstrakcja eterem i chromatografia gazowa. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04159-10:1989 (wersja polska, wycofana 07-07-2015); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 07-07-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualnej normy dla fenolu w powietrzu pomieszczeń nie znaleźliśmy. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Powietrze w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi — oznaczanie fenolu na poziomie ułamków µg/m³ (karta PKN); norma wycofana bez następczyni, a zarządzenie z 1996 r. o dopuszczalnych stężeniach w pomieszczeniach uznane za uchylone od 07.01.2026.

W skrócie

  • Norma: PN-Z-04159-10:1989 (wersja polska, wycofana 07-07-2015)
  • Kategoria: Środowisko
  • Kroków procedury: 4
  • STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 07-07-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualnej normy dla fenolu w powietrzu pomieszczeń nie znaleźliśmy
  • Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04159-10:1989, wersja polska; publikacja 02-12-1989, 3 strony, KT 161 Jakości Powietrza Wnętrz, ICS 13.040.20
  • Oznaczalność (z karty PKN): 0,0004 mg/m³ (0,4 µg/m³)

Przegląd

STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PKN PN-Z-04159-10:1989 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 02-12-1989, data wycofania 07-07-2015, 3 strony, KT 161 Jakości Powietrza Wnętrz, ICS 13.040.20 — inny komitet i inna grupa klasyfikacji niż przy normach o stanowiskach pracy; pola „Zastąpiona przez” karta nie ma. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „fenolu” zwraca 52 pozycje, w tym arkusze serii PN-Z-04159 (-01:1986, -02:1986, -05:1993 i ten); najnowsza pozycja, PN-Z-04577:2026-04, dotyczy 2,6-di-tert-butylo-4-metylofenolu na stanowiskach pracy, a nie fenolu. Aktualnej normy dla fenolu w powietrzu pomieszczeń nie znaleźliśmy.

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par fenolu na żelu krzemionkowym, wyekstrahowaniu go eteram i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 0,0004 mg w 1 m sześciennym powietrza” (pisownia jak na karcie). Tytuł mówi o powietrzu „w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi”. Karta nie podaje rodzaju eteru, detektora, objętości ani strumienia pobierania powietrza.

PRZEPISY. Dopuszczalne stężenia w pomieszczeniach przeznaczonych na pobyt ludzi podawało zarządzenie Ministra Zdrowia i Opieki Społecznej z 12 marca 1996 r. (M.P. 1996 nr 19 poz. 231): fenol — 20 µg/m³ w pomieszczeniach kategorii A i 50 µg/m³ w pomieszczeniach kategorii B (zał. nr 1 lp. 14); oznaczalność z karty normy (0,4 µg/m³) to 1/50 wartości dla kategorii A. Według ELI zarządzenie jest „uznane za uchylone” z datą 07.01.2026, w związku z ustawą z 4 grudnia 2025 r. o zmianie ustawy – Prawo budowlane oraz niektórych innych ustaw (Dz.U. 2025 poz. 1847). Wykaz NDS (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 245 „Fenol” [108-95-2]: NDS 7,8 mg/m³, NDSCh 16 mg/m³, „skóra”) dotyczy środowiska pracy i dla pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi nie jest wartością odniesienia.

DRUGIE ŹRÓDŁO ZASADY (liczby źródła, nie tej normy). Metoda NIOSH 2546 „Cresol (all isomers) and phenol” (1994) dotyczy powietrza na stanowiskach pracy, nie pomieszczeń mieszkalnych: rurka z sorbentem XAD-7 (100 mg i 50 mg), strumień 0,01–0,1 l/min, desorpcja 2 ml metanolu z użyciem ultradźwięków i chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Opisu przebiegu metody dla powietrza pomieszczeń z żelem krzemionkowym i eterem nie znaleźliśmy.

CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04159-10:1989 nie mieliśmy — nie podajemy ilości żelu krzemionkowego, rodzaju i objętości eteru, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie oceniamy, czy metoda nadaje się do stanowisk pracy — karta tego nie mówi.

Zasada metody

Pary fenolu z powietrza pomieszczenia adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje eterem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalność według karty — 0,0004 mg/m³ (0,4 µg/m³). Wartości NDS dla fenolu (Dz.U. 2026 poz. 447) dotyczą stanowisk pracy, a nie pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi.

Zastosowania

Kluczowe parametry

ParametrWartość
STATUS (stan na 18.11.2026)wycofana 07-07-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualnej normy dla fenolu w powietrzu pomieszczeń nie znaleźliśmy
Wydanie (z karty PKN)PN-Z-04159-10:1989, wersja polska; publikacja 02-12-1989, 3 strony, KT 161 Jakości Powietrza Wnętrz, ICS 13.040.20
Oznaczalność (z karty PKN)0,0004 mg/m³ (0,4 µg/m³)
Wartości dla pomieszczeń (M.P. 1996 nr 19 poz. 231)fenol 20 µg/m³ (kategoria A), 50 µg/m³ (kategoria B); zarządzenie według ELI uznane za uchylone od 07.01.2026
NDS dla stanowisk pracy (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 245)NDS 7,8 mg/m³, NDSCh 16 mg/m³, „skóra” — nie dotyczą pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi

Norma

Numer normy
PN-Z-04159-10:1989 (wersja polska, wycofana 07-07-2015)
Tytuł (PL)
Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości fenolu — Oznaczanie fenolu w powietrzu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki
Title (EN)
Air purity protection — Tests for phenol content — Determination of phenol in the air of rooms intended for permanent occupancy by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

  1. Status dokumentu

    Karta PKN: PN-Z-04159-10:1989 wycofana 07-07-2015, bez następczyni (stan na 18.11.2026).

  2. Pobranie próbki

    Adsorpcja par fenolu z powietrza pomieszczenia na żelu krzemionkowym (karta PKN).

  3. Ekstrakcja i analiza

    Ekstrakcja eterem i analiza chromatograficzna otrzymanego roztworu; oznaczalność 0,0004 mg/m³ (karta PKN).

  4. Wynik

    Stężenie fenolu w powietrzu pomieszczenia w µg/m³ albo mg/m³; wartości z zarządzenia z 1996 r. (20 i 50 µg/m³) według ELI nie obowiązują od 07.01.2026, a NDS z wykazu dotyczy stanowisk pracy.

Wymagany sprzęt i aparatura

SprzętPrzykładOrientacyjna cena
Chromatograf gazowyAnaliza roztworu w eterze (karta PKN); detektora i warunków normy nie znamy—
Zestaw do pobierania powietrza z żelem krzemionkowymAdsorpcja par fenolu (karta PKN); objętości i strumienia normy nie znamy—

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

OdczynnikCASSzczegóły
Żel krzemionkowy—Sorbent par fenolu (karta PKN)
Eter—Do ekstrakcji (karta PKN: „eteram”); rodzaju eteru i objętości karta nie podaje

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

Najczęstsze pytania

Jaka norma opisuje to badanie?

Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04159-10:1989 (wersja polska, wycofana 07-07-2015) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości fenolu — Oznaczanie fenolu w powietrzu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for phenol content — Determination of phenol in the air of rooms intended for permanent occupancy by gas chromatography with sample enrichment”.

Na czym polega ta metoda?

Pary fenolu z powietrza pomieszczenia adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje eterem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalność według karty — 0,0004 mg/m³ (0,4 µg/m³). Wartości NDS dla fenolu (Dz.

Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?

STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 07-07-2015, karta bez pola „Zastąpiona przez”; aktualnej normy dla fenolu w powietrzu pomieszczeń nie znaleźliśmy; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04159-10:1989, wersja polska; publikacja 02-12-1989, 3 strony, KT 161 Jakości Powietrza Wnętrz, ICS 13.040.20; Oznaczalność (z karty PKN): 0,0004 mg/m³ (0,4 µg/m³); Wartości dla pomieszczeń (M.P. 1996 nr 19 poz. 231): fenol 20 µg/m³ (kategoria A), 50 µg/m³ (kategoria B); zarządzenie według ELI uznane za uchylone od 07.01.2026.

Ile trwa wykonanie badania?

Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.

Jaki sprzęt jest potrzebny?

Chromatograf gazowy, Zestaw do pobierania powietrza z żelem krzemionkowym.

Gdzie stosuje się to badanie?

Powietrze w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi — oznaczanie fenolu na poziomie ułamków µg/m³ (karta PKN); norma wycofana bez następczyni, a zarządzenie z 1996 r. o dopuszczalnych stężeniach w pomieszczeniach uznane za uchylone od 07.01.2026.

Jakie środki ostrożności obowiązują?

Według metody NIOSH 2546 fenol powoduje ciężkie oparzenia i jest toksyczny przy wchłanianiu przez skórę, wdychaniu i połknięciu — wszystkie czynności z nim wykonuje się pod wyciągiem; UWAGA MERYTORYCZNA: norma dotyczy pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi, a nie stanowisk pracy — wartości NDS nie są dla niej wartością odniesienia.

Które laboratorium wykona to badanie?

Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04159-10.

🔍 Znajdź laboratorium wykonujące to badanie