🌿 Fenol w powietrzu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi — żel krzemionkowy, eter, chromatografia gazowa z wzbogacaniem próbki; oznaczalność według normy 0,0004 mg/m³; PN-Z-04159-10:1989 (wycofana 07-07-2015)

Środowisko PN-Z-04159-10

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par fenolu na żelu krzemionkowym, wyekstrahowaniu go eteram i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 0,0004 mg w 1 m sześciennym powietrza” (pisownia jak na karcie, bez kropki na końcu). Tytuł na karcie mówi o powietrzu „w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi”, a nie o stanowiskach pracy. Karta nie podaje rodzaju eteru, detektora, objętości ani strumienia pobierania powietrza. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o fenolu — notuje tylko pochodne fenolu (przeszukanie 05.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 245: „Fenol [108-95-2]” — NDS 7,8 mg/m³, NDSCh 16 mg/m³, notacja „skóra”, bez dopisku o frakcji; substancja nie występuje w przepisach przejściowych § 2. Wartości NDS dotyczą stanowisk pracy; dla powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi, do którego odnosi się tytuł normy, nie są wartością odniesienia.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04159-10:1989 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana” bez wskazania normy zastępującej: publikacja 02-12-1989, data wycofania 07-07-2015, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 161 Jakości Powietrza Wnętrz, ICS 13.040.20 — inny komitet i inna grupa klasyfikacji niż przy normach o stanowiskach pracy (KT 159, ICS 13.040.30). Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): pod hasłem „PN-Z-04159” — 4 arkusze serii „Badania zawartości fenolu”: -01:1986 (postanowienia ogólne i zakres normy), -02:1986 (fenol na stanowiskach pracy, chromatografia gazowa), -05:1993 (powietrze atmosferyczne) i -10:1989, wszystkie z etykietą „Wycofana”; wśród 50 pierwszych wyników hasła „fenolu” normy o samym fenolu w powietrzu to — poza tą serią — wycofane PN-Z-04044:1956 i PN-Z-04044:1970, a aktualne normy w tych wynikach dotyczą pochodnych fenolu; hasła „hydroksybenzenu” i „benzenolu” nie dają wyników. Wycofaną PN-Z-04044:1970 (fenol na stanowiskach pracy, spektrofotometria) opisuje osobny wpis tej bazy, który również stwierdza brak aktualnej normy dla fenolu na stanowiskach pracy.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04159-10 stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 29.01.2026 i 22.07.2026) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna z tych pozycji nie jest zawieszona (w dokumencie AB 746 zawieszona jest inna część zakresu), a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-Z-04159-10:1989” — AB 746; „PN-89/Z-04159/10” — AB 875. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów zaczynających się od wpisanego hasła: „PN-Z-04159-10” i „PN-89/Z-04159/10” pokazują po 1 laboratorium, razem 2 — tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026). Arkusza -02:1986 o stanowiskach pracy nie powołuje w kopii bazy żadne laboratorium.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, próbki pobrane do rurek (na rurki) z sorbentem — u obu laboratoriów, mimo że tytuł normy dotyczy pomieszczeń przeznaczonych na stały pobyt ludzi. Wielkość: stężenie (zawartość) fenolu. Zakresy: AB 875 — 0,1–16 mg/m³ (0,002–0,32 mg w próbce); AB 746 — 0,312–32 mg/m³ (0,0050–1,0 mg w próbce). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — oba laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — inny przedmiot normy: norma dotyczy powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi, a oba laboratoria stosują ją do stanowisk pracy; arkusz o stanowiskach pracy (-02:1986) jest osobny i też wycofany — sprawozdanie powinno wyjaśnić, dlaczego do stanowiska pracy użyto metody dla pomieszczeń. Drugie — inny poziom stężeń: oznaczalność z karty (0,0004 mg/m³) odpowiada stężeniom w pomieszczeniach, a zakresy laboratoriów zaczynają się od 0,1 i 0,312 mg/m³ i sięgają 16 i 32 mg/m³ — do dwukrotności NDSCh; przeniesienie metody na takie stężenia wymaga warunków innych niż w karcie. Trzecie — brak normy aktualnej: wyszukiwarka PKN nie zwraca aktualnej normy dla fenolu na stanowiskach pracy, a cała seria PN-Z-04159 jest wycofana. Czwarte — skóra: według przypisu 4 wykazu przy notacji „skóra” wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową” — pomiar w powietrzu tej drogi nie obejmuje.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy ilości żelu krzemionkowego, rodzaju i objętości eteru, objętości ani strumienia pobierania powietrza, detektora według normy, kolumny, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie oceniamy, czy metoda z tej normy nadaje się do stanowisk pracy — tego karty nie mówią.

Zasada metody

Pary fenolu z powietrza adsorbuje się na żelu krzemionkowym, ekstrahuje eterem i otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); oznaczalność według karty — 0,0004 mg/m³. Norma dotyczy powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi; w zakresach akredytacji stosuje się ją do stanowisk pracy, gdzie wynik porównuje się z NDS 7,8 mg/m³ i NDSCh 16 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana od 07-07-2015 bez następczyni.

Zastosowania

• Powietrze w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi — fenol (przedmiot normy według karty)
• W aktualnych zakresach 2 laboratoriów — powietrze na stanowiskach pracy wobec NDS 7,8 mg/m³ i NDSCh 16 mg/m³, z notacją „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 245 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04159-10:1989

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości fenolu — Oznaczanie fenolu w powietrzu w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for phenol content — Determination of phenol in the air of rooms intended for permanent occupancy by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par fenolu na żelu krzemionkowym (karta PKN); objętości i strumienia NIE PODAJEMY.

2. Ekstrakcja

   Ekstrakcja eterem (karta PKN); objętości i czasu NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Analiza chromatograficzna otrzymanego roztworu (karta PKN); w zakresach — GC-FID; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie fenolu w mg/m³; przy stanowiskach pracy — porównanie z NDS 7,8 mg/m³ i NDSCh 16 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Fenol i eter — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma dotyczy powietrza w pomieszczeniach przeznaczonych na stały pobyt ludzi (KT 161), a laboratoria stosują ją do stanowisk pracy; cała seria PN-Z-04159 jest wycofana

Najczęstsze pytania