🎨 Farby i lakiery — przenikanie pary wodnej przez powłoki: metoda z zastosowaniem naczynka (mokre naczynko z nasyconym roztworem diwodorofosforanu amonu — metoda odniesienia, suche naczynko ze środkiem osuszającym), szybkość przenikania V, równoważna dyfuzyjnie grubość warstwy powietrza sd, współczynnik oporu dyfuzyjnego μ; PN-EN ISO 7783
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie właściwości przenikania pary wodnej przez powłoki z farb, lakierów i wyrobów pokrewnych, samonośne i na porowatym podłożu. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7783:2018-11 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT]); Granica zakresu (rozdz. 1): V powyżej 680 g/(m2⋅d), czyli sd poniżej 0,03 m — wynik niedokładny. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Powłoki z farb, lakierów i wyrobów pokrewnych — samonośne i niesamonośne na porowatym podłożu (rozdz. 1, 3.5, 3.6), Powłoki do wnętrz i miejsc suchych (kondycjonowanie metodą A) oraz powłoki narażone na deszcz (metoda B z cyklami moczenia i suszenia) (6.2.3), Badania w warunkach dużej wilgotności (mokre naczynko, od 93 % do 50 %) i małej wilgotności (suche naczynko, od 50 % do 3 %) (3.7, 3.8).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 7783:2018-11 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT])
- Kategoria: Materiały i NDT
- Kroków procedury: 4
- STATUS (odczyt 20.11.2026): Karta PKN: PN-EN ISO 7783:2018-11 „Farby i lakiery -- Oznaczanie właściwości przenikania pary wodnej -- Metoda z zastosowaniem naczynka” — wersja angielska (publikacja 27-11-2018, 32 strony), KT 175 Farb i Lakierów, wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 7783:2012 i PN-EN ISO 7783:2012/Ap1:2015-12 (wersje polskie); karta nie podaje daty wycofania. Polskiej wersji wydania z 2018 r. wyszukiwarka PKN pod „PN-EN ISO 7783” nie zwraca. U wydawcy ISO 7783:2018 ma status „Published” (karta katalogu iTeh).
- Granica zakresu (rozdz. 1): V powyżej 680 g/(m2⋅d), czyli sd poniżej 0,03 m — wynik niedokładny
- Mokre naczynko — metoda odniesienia (5.3): nasycony roztwór NH4H2PO4, 93 % wilgotności w naczynku, komora 50 %, różnica ciśnienia pary 1 207 Pa (23 °C, 101 325 Pa)
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 7783:2018 norma określa metodę oznaczania właściwości przenikania pary wodnej przez powłoki z farb, lakierów i wyrobów pokrewnych. Uzupełnia ISO 12572, z której przejęto, na ile to możliwe, przebieg, definicje i obliczenia. Szybkości przenikania pary wodnej większych niż 680 g/(m2⋅d), czyli równoważnych dyfuzyjnie grubości warstwy powietrza sd mniejszych niż 0,03 m, ta metoda nie oznacza dokładnie.
WEDŁUG TEKSTU ISO 7783:2018 (wydanie drugie; próbka wydawcy: przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–6.2.3). Normę przygotował komitet ISO/TC 35 (farby i lakiery), podkomitet SC 9 (ogólne metody badań farb i lakierów). Wydanie drugie zastępuje pierwsze (ISO 7783:2011) jako niewielka nowelizacja: poprawiono współczynnik przeliczeniowy we wzorze (3) i dodano w rozdziale 3 powołanie ISO 4618. Według wprowadzenia szybkość przenikania nie musi być liniową funkcją grubości powłoki, temperatury ani różnicy wilgotności względnej, dlatego warunki badania dobiera się jak najbliżej warunków użytkowania; metodą odniesienia jest metoda mokrego naczynka, a inne procedury i warunki, np. suche naczynko, stosuje się po uzgodnieniu.
WIELKOŚCI (rozdz. 3). Szybkość przenikania pary wodnej V — masa pary wodnej przechodząca w danym czasie przez daną powierzchnię próbki przy stałej wilgotności względnej po obu stronach, w g/(m2⋅d); przy ciśnieniu p przelicza się ją na ciśnienie normalne p0 mnożąc przez p/p0, a z sd łączy ją współczynnik 20,4. Strumień pary wodnej przez próbkę G — w gramach na godzinę. Równoważna dyfuzyjnie grubość warstwy powietrza sd — grubość nieruchomej warstwy powietrza o tej samej szybkości przenikania, w metrach. Współczynnik oporu dyfuzyjnego μ — ile razy opór materiału jest większy niż warstwy powietrza tej samej grubości; ma sens tylko wtedy, gdy szybkość przenikania nie zależy od grubości, co dla powłok zwykle nie zachodzi.
ZASADA I APARATURA (rozdz. 4–5). Naczynko z próbką umieszcza się w komorze o określonej temperaturze (np. 23 °C) i wilgotności względnej (np. 50 %). W naczynku utrzymuje się 93 % wilgotności względnej nasyconym roztworem diwodorofosforanu amonu NH4H2PO4 z nierozpuszczonymi kryształami (metoda mokrego naczynka, różnica ciśnienia pary 1 207 Pa przy 23 °C i 101 325 Pa) albo 3 % środkiem osuszającym — żelem krzemionkowym o ziarnach przechodzących przez sito 4 mm i zatrzymywanych na sicie 1,6 mm albo bezwodnym chlorkiem wapnia suszonym w 200 °C (metoda suchego naczynka, 1 400 Pa). Podłoże dla powłok niesamonośnych: jednorodny porowaty materiał o szybkości przenikania powyżej 240 g/(m2⋅d), np. spieki polietylenowe, krążki z betonu komórkowego, spieki szklane, nieszkliwione płytki ceramiczne. Naczynko ze szkła, tworzywa albo metalu; odsłonięta powierzchnia co najmniej 50 cm2 (powłoki niesamonośne) albo 10 cm2 (samonośne); szczelina między próbką a roztworem lub środkiem osuszającym od 10 mm do 30 mm. Uszczelnienie bez rozpuszczalników (zaciski mechaniczne, wosk, materiały dwuskładnikowe; stopiony wosk — załącznik B). Komora dla metody odniesienia: (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % wilgotności według ISO 3270, przepływ powietrza nad próbką od 0,02 m/s do 0,3 m/s, powrót warunków najpóźniej 15 min po zamknięciu drzwi. Waga: dokładność 1 mg dla powierzchni do 50 cm2, 10 mg dla większej.
PRZYGOTOWANIE (rozdz. 6). Próbki wyrobu pobiera się według ISO 15528 i przygotowuje według ISO 1513. Na podłoże nakłada się wyrób według instrukcji producenta — nie mniej niż zalecana ilość i nie więcej niż o 50 % więcej; powłoka ma być ciągła, jednorodna i bez widocznych wad. Powłoki samonośne wykonuje się na podłożu, z którego łatwo je zdjąć (np. szkło pokryte polietylenem dużej gęstości albo politetrafluoroetylenem), wycina szablonem, a próbki z porami odrzuca. Próbki suszy się 7 dni w swobodnie krążącym powietrzu w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % wilgotności. Kondycjonowanie: metoda A (powłoki nienarażone na deszcz) — 28 dni w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % albo do różnicy masy poniżej 1 % między ważeniami co 24 h; metoda B (powłoki narażone na deszcz) — 3 cykle: 24 h w wodzie wodociągowej w (23 ± 2) °C i 24 h suszenia w (50 ± 2) °C.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Próbka kończy się na pkt 6.2.3 (kondycjonowanie). Wyznaczania grubości powłoki (6.3), składania zestawów (6.4), przebiegu ważeń (rozdz. 7), wzorów obliczeniowych V, sd i μ (rozdz. 8), danych precyzji (rozdz. 9) ani zawartości sprawozdania (rozdz. 10) nie przepisujemy, bo nie ma ich w przeczytanym tekście.
STATUS (odczyt 20.11.2026). Karta PKN: PN-EN ISO 7783:2018-11 „Farby i lakiery -- Oznaczanie właściwości przenikania pary wodnej -- Metoda z zastosowaniem naczynka” — wersja angielska (publikacja 27-11-2018, 32 strony), KT 175 Farb i Lakierów, wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 7783:2012 i PN-EN ISO 7783:2012/Ap1:2015-12 (wersje polskie); karta nie podaje daty wycofania. Polskiej wersji wydania z 2018 r. wyszukiwarka PKN pod „PN-EN ISO 7783” nie zwraca. U wydawcy ISO 7783:2018 ma status „Published” (karta katalogu iTeh).
Zasada metody
Powłokę samonośną albo powłokę na porowatym podłożu uszczelnia się na brzegu naczynka, w którym utrzymuje się 93 % wilgotności względnej nasyconym roztworem diwodorofosforanu amonu (metoda mokrego naczynka, odniesienia) albo 3 % środkiem osuszającym (metoda suchego naczynka), i umieszcza w komorze o stałej temperaturze i wilgotności, np. 23 °C i 50 %. Para wodna przenika przez powłokę z powodu różnicy ciśnień cząstkowych; z przebiegu zmiany masy zestawu ważonego w odstępach czasu i z powierzchni badania oblicza się szybkość przenikania pary wodnej i równoważną dyfuzyjnie grubość warstwy powietrza.
Zastosowania
- Powłoki z farb, lakierów i wyrobów pokrewnych — samonośne i niesamonośne na porowatym podłożu (rozdz. 1, 3.5, 3.6)
- Powłoki do wnętrz i miejsc suchych (kondycjonowanie metodą A) oraz powłoki narażone na deszcz (metoda B z cyklami moczenia i suszenia) (6.2.3)
- Badania w warunkach dużej wilgotności (mokre naczynko, od 93 % do 50 %) i małej wilgotności (suche naczynko, od 50 % do 3 %) (3.7, 3.8)
- Wyznaczanie szybkości przenikania V, równoważnej dyfuzyjnie grubości warstwy powietrza sd i współczynnika oporu dyfuzyjnego μ (rozdz. 3, 8)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (odczyt 20.11.2026) | Karta PKN: PN-EN ISO 7783:2018-11 „Farby i lakiery -- Oznaczanie właściwości przenikania pary wodnej -- Metoda z zastosowaniem naczynka” — wersja angielska (publikacja 27-11-2018, 32 strony), KT 175 Farb i Lakierów, wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 7783:2012 i PN-EN ISO 7783:2012/Ap1:2015-12 (wersje polskie); karta nie podaje daty wycofania. Polskiej wersji wydania z 2018 r. wyszukiwarka PKN pod „PN-EN ISO 7783” nie zwraca. U wydawcy ISO 7783:2018 ma status „Published” (karta katalogu iTeh). |
| Granica zakresu (rozdz. 1) | V powyżej 680 g/(m2⋅d), czyli sd poniżej 0,03 m — wynik niedokładny |
| Mokre naczynko — metoda odniesienia (5.3) | nasycony roztwór NH4H2PO4, 93 % wilgotności w naczynku, komora 50 %, różnica ciśnienia pary 1 207 Pa (23 °C, 101 325 Pa) |
| Suche naczynko (5.4) | żel krzemionkowy (sito 4 mm / 1,6 mm) albo bezwodny CaCl2 suszony w 200 °C, 3 % wilgotności, różnica 1 400 Pa |
| Komora (5.6) | (23 ± 2) °C, (50 ± 5) % wilgotności względnej, przepływ powietrza 0,02–0,3 m/s, powrót warunków ≤ 15 min |
| Naczynko (5.2) | powierzchnia odsłonięta ≥ 50 cm2 (powłoki niesamonośne) albo ≥ 10 cm2 (samonośne); szczelina 10–30 mm |
| Waga (5.7) | dokładność 1 mg (powierzchnia do 50 cm2) albo 10 mg (powyżej 50 cm2) |
| Kondycjonowanie (6.2.3) | A: 28 dni w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % lub do zmiany masy < 1 % na 24 h; B: 3 cykle 24 h w wodzie (23 ± 2) °C + 24 h w (50 ± 2) °C |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 7783:2018-11 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Farby i lakiery — Oznaczanie właściwości przenikania pary wodnej — Metoda z zastosowaniem naczynka
- Title (EN)
- Paints and varnishes — Determination of water-vapour transmission properties — Cup method
Procedura krok po kroku
-
Pobranie i przygotowanie próbki wyrobu
Pobranie według ISO 15528, przygotowanie według ISO 1513 (6.1).
-
Wykonanie próbek
Powłoka na porowatym podłożu (ilość od zalecanej do +50 %) albo powłoka samonośna zdjęta z podłoża i wycięta szablonem; suszenie 7 dni w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % (6.2.1, 6.2.2).
-
Kondycjonowanie
Metoda A (28 dni albo do stałej masy) dla powłok nienarażonych na deszcz albo metoda B (3 cykle moczenia i suszenia) dla powłok narażonych na deszcz (6.2.3).
-
Zestaw i ekspozycja
Uszczelnienie próbki na naczynku z nasyconym roztworem NH4H2PO4 albo ze środkiem osuszającym, umieszczenie w komorze (23 ± 2) °C i (50 ± 5) %, ważenia w odstępach czasu (rozdz. 4, 5).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Naczynko pomiarowe (5.2) | Ze szkła, tworzywa sztucznego albo metalu, odporne na korozję; dla aluminium wystarcza ścianka 1 mm | — |
| Komora badawcza (5.6) | Sterowana temperatura i wilgotność względna, przepływ powietrza nad próbką od 0,02 m/s do 0,3 m/s | — |
| Waga (5.7) | Dokładność 1 mg albo 10 mg zależnie od powierzchni badania, najlepiej wewnątrz komory | — |
| Podłoże porowate (5.1) | Spieki polietylenowe, krążki z betonu komórkowego, spieki szklane, nieszkliwione płytki ceramiczne — szybkość przenikania powyżej 240 g/(m2⋅d) | — |
| Szablon do wycinania (6.2.2) | Wycinanie próbek powłok samonośnych o wymiarze dopasowanym do naczynka (rysunek B.1) | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Diwodorofosforan amonu NH4H2PO4 (5.3) | — | cz.d.a.; roztwór nasycony z nierozpuszczonymi kryształami, woda co najmniej klasy 3 według ISO 3696 |
| Żel krzemionkowy (5.4) | — | suszony; ziarna przechodzące przez sito 4 mm, zatrzymywane na sicie 1,6 mm |
| Chlorek wapnia bezwodny (5.4) | — | suszony w 200 °C |
| Materiał uszczelniający (5.5) | — | nieprzepuszczalny, bez pęknięć, bez rozpuszczalników i składników lotnych (np. wosk) |
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 7783:2018-11 (wersja angielska; wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT]) — „Farby i lakiery — Oznaczanie właściwości przenikania pary wodnej — Metoda z zastosowaniem naczynka”. Tytuł angielski: „Paints and varnishes — Determination of water-vapour transmission properties — Cup method”.
Na czym polega ta metoda?
Powłokę samonośną albo powłokę na porowatym podłożu uszczelnia się na brzegu naczynka, w którym utrzymuje się 93 % wilgotności względnej nasyconym roztworem diwodorofosforanu amonu (metoda mokrego naczynka, odniesienia) albo 3 % środkiem osuszającym (metoda suchego naczynka), i umieszcza w komorze o stałej temperaturze i wilgotności, np. 23 °C i 50 %.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (odczyt 20.11.2026): Karta PKN: PN-EN ISO 7783:2018-11 „Farby i lakiery -- Oznaczanie właściwości przenikania pary wodnej -- Metoda z zastosowaniem naczynka” — wersja angielska (publikacja 27-11-2018, 32 strony), KT 175 Farb i Lakierów, wprowadza EN ISO 7783:2018 i ISO 7783:2018 [IDT], zastępuje PN-EN ISO 7783:2012 i PN-EN ISO 7783:2012/Ap1:2015-12 (wersje polskie); karta nie podaje daty wycofania. Polskiej wersji wydania z 2018 r. wyszukiwarka PKN pod „PN-EN ISO 7783” nie zwraca. U wydawcy ISO 7783:2018 ma status „Published” (karta katalogu iTeh).; Granica zakresu (rozdz. 1): V powyżej 680 g/(m2⋅d), czyli sd poniżej 0,03 m — wynik niedokładny; Mokre naczynko — metoda odniesienia (5.3): nasycony roztwór NH4H2PO4, 93 % wilgotności w naczynku, komora 50 %, różnica ciśnienia pary 1 207 Pa (23 °C, 101 325 Pa); Suche naczynko (5.4): żel krzemionkowy (sito 4 mm / 1,6 mm) albo bezwodny CaCl2 suszony w 200 °C, 3 % wilgotności, różnica 1 400 Pa.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Naczynko pomiarowe (5.2), Komora badawcza (5.6), Waga (5.7), Podłoże porowate (5.1), Szablon do wycinania (6.2.2).
Gdzie stosuje się to badanie?
Powłoki z farb, lakierów i wyrobów pokrewnych — samonośne i niesamonośne na porowatym podłożu (rozdz. 1, 3.5, 3.6); Powłoki do wnętrz i miejsc suchych (kondycjonowanie metodą A) oraz powłoki narażone na deszcz (metoda B z cyklami moczenia i suszenia) (6.2.3); Badania w warunkach dużej wilgotności (mokre naczynko, od 93 % do 50 %) i małej wilgotności (suche naczynko, od 50 % do 3 %) (3.7, 3.8); Wyznaczanie szybkości przenikania V, równoważnej dyfuzyjnie grubości warstwy powietrza sd i współczynnika oporu dyfuzyjnego μ (rozdz. 3, 8).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 7783.