🔩 Farby i lakiery — badanie tłoczności: płytka z powłoką zaciśnięta między pierścieniem dociskowym a matrycą (otwór 27 mm), wgłębnik półkulisty o średnicy 20 mm wciskany od strony podłoża ze stałą prędkością 0,1–0,3 mm/s do zadanej głębokości (wynik „spełnia/nie spełnia”) albo do pierwszego pęknięcia lub oderwania powłoki (najmniejsza głębokość, z dokładnością 0,1 mm), dwa oznaczenia w (23 ± 2) °C; PN-EN ISO 1520
Krótko: o co chodzi
Empiryczna metoda oceny odporności powłoki z farby, lakieru lub podobnego wyrobu na pękanie i odrywanie się od metalowego podłoża przy stopniowym odkształceniu przez tłoczenie. Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 1520:2007 (wersja polska; wprowadza EN ISO 1520:2006 i ISO 1520:2006 [IDT]); Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 13.11.2026): 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; 2 czeskie. Procedura obejmuje 6 kroków; stosuje się je m.in. do: Powłoki z farb, lakierów i podobnych wyrobów na podłożach metalowych — odporność na pękanie i odrywanie przy tłoczeniu (ISO 1520:2006, rozdz. 1), Pojedyncze warstwy albo cały układ wielowarstwowy (rozdz. 1), Próba „spełnia/nie spełnia” do zadanej głębokości albo wyznaczenie najmniejszej głębokości pęknięcia (rozdz. 1, 7.2–7.3).
W skrócie
- Norma: PN-EN ISO 1520:2007 (wersja polska; wprowadza EN ISO 1520:2006 i ISO 1520:2006 [IDT])
- Kategoria: Materiały i NDT
- Kroków procedury: 6
- STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026): PN-EN ISO 1520:2007 aktualna (wersja polska, publikacja 25-10-2007); wprowadza EN ISO 1520:2006 i ISO 1520:2006
- Wgłębnik (4.1.3, rys. 1): półkula Ø20 mm (SØ20 ± 0,05), hartowana polerowana stal; odchyłka od osi ≤ 0,1 mm; bez obrotu
- Matryca i pierścień (rys. 1): otwór matrycy Ø27 ± 0,05 mm, krawędź R0,75 ± 0,05 mm; otwór pierścienia Ø33 ± 0,1 mm
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 1520:2006 norma określa empiryczną metodę oceny odporności powłoki z farby, lakieru lub podobnego wyrobu na pękanie lub odrywanie się od metalowego podłoża, gdy jest ona poddawana stopniowemu odkształceniu przez tłoczenie w znormalizowanych warunkach. W układzie wielowarstwowym można badać każdą warstwę osobno albo cały układ. Metodę prowadzi się jako próbę „spełnia/nie spełnia” — do zadanej głębokości tłoczenia — albo przez stopniowe zwiększanie głębokości aż do wyznaczenia najmniejszej głębokości, przy której powłoka pęka lub odrywa się od podłoża. Według wprowadzenia to jedna z sześciu norm empirycznych prób odkształcania powłok (obok ISO 1519, ISO 6272-1, ISO 6272-2, ISO 6860 i ISO 17132); próby różnią się technicznie i dokładnością.
WEDŁUG TEKSTU ISO 1520:2006 — ZASADA, APARATURA, PŁYTKI, PRZEBIEG (przedmowa, wprowadzenie, rozdz. 1–8). Normę przygotował komitet ISO/TC 35 (Farby i lakiery), podkomitet SC 9; wydanie trzecie zastąpiło ISO 1520:1999 — oznaczenie wykonuje się dwukrotnie zamiast trzykrotnie, dodano dane o precyzji. Zasada (rozdz. 3): wyrób nakłada się równomierną grubością na płaskie płytki o jednolitej powierzchni; po wyschnięciu płytkę umieszcza się między pierścieniem dociskowym a matrycą i wciska w matrycę wgłębnik półkulisty ze stałą prędkością, tworząc kopułkę z powłoką na zewnątrz. Aparat (4.1, rysunek 1): matryca ze stali utwardzonej powierzchniowo, z płasko polerowaną powierzchnią styku z płytką, otwór Ø27 ± 0,05 mm z zaokrągleniem krawędzi R0,75 ± 0,05 mm; pierścień dociskowy z otworem Ø33 ± 0,1 mm, płasko polerowany i równoległy do matrycy (średnica zewnętrzna obu Ø55 ± 0,1 mm); wgłębnik z hartowanej polerowanej stali zakończony półkulą o średnicy 20 mm (SØ20 ± 0,05) — zalecany napęd mechaniczny, dopuszczalny ręczny, jeśli zachowane są warunki rozdz. 7; wgłębnik nie może się obracać, środek części kulistej nie może odchodzić od osi matrycy o więcej niż 0,1 mm, prędkość stała 0,1–0,3 mm/s; w położeniu zerowym wierzchołek półkuli leży w płaszczyźnie pierścienia, dotyka płytki i jest w środku otworu matrycy. Urządzenia pomiarowe (4.1.4): głębokość z dokładnością 0,1 mm, grubość płytki 0,01 mm; mikroskop lub lupa (4.2), najlepiej do powiększenia ×10. Próbki (rozdz. 5): pobieranie wg ISO 15528, przygotowanie wg ISO 1513. Płytki (rozdz. 6): podłoże wg ISO 1514, płaskie, bez odkształceń, wytrzymujące tłoczenie bez pękania (gdy pęknie podłoże przed powłoką, wynik powłoki można podać jako lepszy niż głębokość pęknięcia podłoża); prostokątne, grubość od 0,3 mm do 1,25 mm (mierzona z dokładnością 0,01 mm); dwa badania na jednym długim pasku albo dwóch płytkach — środki tłoczenia co najmniej 35 mm od krawędzi i co najmniej 70 mm od siebie; płytki można przyciąć po powlekaniu, jeśli się nie odkształcą; przygotowanie wg ISO 1514; suszenie (lub wygrzewanie) i starzenie wg ustaleń, kondycjonowanie co najmniej 16 h w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % wilgotności względnej; grubość powłoki wg ISO 2808. Przebieg (rozdz. 7): dwa oznaczenia w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % (ISO 3270). Przy jednej zadanej głębokości (7.2): płytkę mocuje się bez nadmiernego docisku między pierścieniem a matrycą, powłoką w stronę matrycy, wgłębnik ledwie dotyka strony niepokrytej (położenie zerowe), oś wgłębnika co najmniej 35 mm od krawędzi; wgłębnik wciska się ze stałą prędkością do zadanej głębokości; powłokę ogląda się wzrokiem normalnym lub skorygowanym, a w razie potrzeby przez mikroskop lub lupę ×10 — użycie przyrządu podaje się w sprawozdaniu. Przy najmniejszej głębokości (7.3): tłoczy się do pierwszego pęknięcia lub początku odrywania powłoki, zatrzymuje wgłębnik i mierzy głębokość z dokładnością 0,1 mm; wynik potwierdza się na nowej płytce (przy rozbieżności — dodatkowe oznaczenia). Dodatkowe warunki do podania (rozdz. 8): materiał, wymiary i przygotowanie podłoża, sposób nakładania, czas i warunki suszenia i starzenia, grubość suchej powłoki z metodą pomiaru i informacją, czy to pojedyncza warstwa, temperatura i wilgotność podczas badania.
STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026). Karta PN-EN ISO 1520:2007 (wersja polska) bez etykiety wycofania: tytuł „Farby i lakiery -- Badanie tłoczności”, publikacja 25-10-2007, 12 stron, KT 175 Farb i Lakierów, „Wprowadza: EN ISO 1520:2006 [IDT], ISO 1520:2006 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 1520:2007 - wersja angielska, PN-EN ISO 1520:2007 - wersja niemiecka”, ICS 87.040. ISO 1520:2006 w katalogu iTeh — opublikowana, etap „International Standard confirmed”.
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (baza zakresów akredytacji serwisu, odczyt 13.11.2026). Zapis ISO 1520 stoi w 5 rekordach u 5 polskich laboratoriów: „PN-EN ISO 1520:2007” — AB 1424, AB 240 i AB 163 (razem z PN-EN ISO 1513:2010); „PN-EN ISO 1520” bez daty — AB 369 i AB 023. Poza Polską — 2 czeskie laboratoria (1322 — ČSN EN ISO 1520; 1125 — Metodika č. 14 w oparciu o ČSN EN ISO 1520).
CO BADAJĄ LABORATORIA (baza zakresów, całe pozycje — 5 polskich). Zestawy malarskie na podłożach metalowych (AB 1424); zestawy malarskie, powłoki i pokrycia przeciwkorozyjne (AB 369); powłoki organiczne z wyrobów lakierowych i tworzyw sztucznych (AB 240); powłoki (AB 163); wyroby powłokowe do ochrony elementów metalowych — „metoda powolnego odkształcenia”, zakres (0–30) mm (AB 023). Wszystkie pozycje nazywają cechę „tłoczność”.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Aparat: wgłębnik obracający się albo przesunięty względem osi matrycy o więcej niż 0,1 mm, prędkość poza 0,1–0,3 mm/s, położenie zerowe nieustawione w płaszczyźnie pierścienia. Płytki: grubość poza 0,3–1,25 mm, środek tłoczenia bliżej niż 35 mm od krawędzi albo 70 mm od poprzedniego, płytka odkształcona przy przycinaniu, pominięte kondycjonowanie 16 h. Mocowanie: nadmierny docisk pierścienia albo powłoka zwrócona w stronę wgłębnika (powłoka ma być na zewnątrz kopułki). Ocena: wynik z lupą podany jak z oceny wzrokiem — sprawozdanie musi wskazać użycie przyrządu; pęknięcie podłoża przed powłoką podane jako wynik powłoki.
CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytany fragment: próbka iTeh ISO 1520:2006 w wersji angielskiej (przedmowa, wprowadzenie, rozdz. 1–7.1, rysunek 1) i rosyjskiej (rozdz. 7–8; w rosyjskiej próbce prędkość w 7.2.3 zapisano „от 0,1 мм/с до 0,1 мм/с” — przyjmujemy 0,1–0,3 mm/s z 4.1.3 wersji angielskiej). Nie podajemy rozdz. 9 (wyrażanie wyników), 10 (precyzja) i 11 (sprawozdanie) — nie ma ich w próbkach. Polskiego tekstu PN-EN ISO 1520:2007 nie czytaliśmy.
Zasada metody
Wyrób nakłada się równomiernie na płaską płytkę metalową o grubości 0,3–1,25 mm; po wyschnięciu i kondycjonowaniu (≥ 16 h, 23 °C, 50 %) płytkę zaciska się powłoką w stronę matrycy (otwór Ø27 mm) pod pierścieniem dociskowym. Wgłębnik o półkulistym zakończeniu średnicy 20 mm wciska się od strony podłoża ze stałą prędkością 0,1–0,3 mm/s, tworząc kopułkę z powłoką na zewnątrz — do zadanej głębokości (ocena „spełnia/nie spełnia”) albo do pierwszego pęknięcia lub oderwania powłoki, kiedy mierzy się głębokość tłoczenia z dokładnością 0,1 mm. Oznaczenie wykonuje się dwukrotnie.
Zastosowania
- Powłoki z farb, lakierów i podobnych wyrobów na podłożach metalowych — odporność na pękanie i odrywanie przy tłoczeniu (ISO 1520:2006, rozdz. 1)
- Pojedyncze warstwy albo cały układ wielowarstwowy (rozdz. 1)
- Próba „spełnia/nie spełnia” do zadanej głębokości albo wyznaczenie najmniejszej głębokości pęknięcia (rozdz. 1, 7.2–7.3)
- W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — zestawy malarskie, powłoki przeciwkorozyjne i organiczne; 2 czeskie
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026) | PN-EN ISO 1520:2007 aktualna (wersja polska, publikacja 25-10-2007); wprowadza EN ISO 1520:2006 i ISO 1520:2006 |
| Wgłębnik (4.1.3, rys. 1) | półkula Ø20 mm (SØ20 ± 0,05), hartowana polerowana stal; odchyłka od osi ≤ 0,1 mm; bez obrotu |
| Matryca i pierścień (rys. 1) | otwór matrycy Ø27 ± 0,05 mm, krawędź R0,75 ± 0,05 mm; otwór pierścienia Ø33 ± 0,1 mm |
| Prędkość tłoczenia (4.1.3) | stała, 0,1 mm/s do 0,3 mm/s |
| Pomiar (4.1.4) | głębokość z dokładnością 0,1 mm; grubość płytki 0,01 mm; lupa do ×10 (4.2) |
| Płytki (6.2) | grubość 0,3–1,25 mm; środek tłoczenia ≥ 35 mm od krawędzi, ≥ 70 mm od drugiego |
| Kondycjonowanie i badanie (6.4, 7.1) | ≥ 16 h w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) % RH; badanie w tych samych warunkach, dwa oznaczenia |
| Wynik (7.3) | najmniejsza głębokość tłoczenia, przy której powłoka pęka lub odrywa się — z dokładnością 0,1 mm, potwierdzona na nowej płytce |
| Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 13.11.2026) | 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; 2 czeskie |
Norma
- Numer normy
- PN-EN ISO 1520:2007 (wersja polska; wprowadza EN ISO 1520:2006 i ISO 1520:2006 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Farby i lakiery — Badanie tłoczności
- Title (EN)
- Paints and varnishes — Cupping test
Procedura krok po kroku
-
Płytki i powłoka
Podłoże wg ISO 1514, płaskie, 0,3–1,25 mm; nałożenie wyrobu, suszenie lub wygrzewanie, kondycjonowanie ≥ 16 h w (23 ± 2) °C i (50 ± 5) %; grubość powłoki wg ISO 2808 (rozdz. 6).
-
Mocowanie
Płytka między pierścieniem a matrycą bez nadmiernego docisku, powłoką do matrycy; wgłębnik w położeniu zerowym dotyka strony niepokrytej; oś ≥ 35 mm od krawędzi (7.2.2).
-
Tłoczenie
Stała prędkość 0,1–0,3 mm/s do zadanej głębokości (7.2) albo do pierwszego pęknięcia lub oderwania powłoki (7.3).
-
Ocena
Oględziny wzrokiem lub przez lupę ×10 (użycie przyrządu do sprawozdania); przy 7.3 pomiar głębokości z dokładnością 0,1 mm (7.2.4, 7.3).
-
Powtórzenie
Drugie oznaczenie na nowej płytce lub drugim miejscu paska (≥ 70 mm od pierwszego); przy rozbieżności — dodatkowe oznaczenia (7.2.1, 7.3).
-
Dane do sprawozdania
Podłoże, sposób nakładania, suszenie i starzenie, grubość suchej powłoki z metodą pomiaru, warstwa pojedyncza czy układ, temperatura i wilgotność badania (rozdz. 8).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Aparat do badania tłoczności (4.1) | Matryca ze stali utwardzonej powierzchniowo, pierścień dociskowy, wgłębnik z półkulą Ø20 mm; napęd mechaniczny zalecany, ręczny dopuszczalny | — |
| Urządzenia pomiarowe (4.1.4) | Głębokość tłoczenia z dokładnością 0,1 mm; grubość płytki z dokładnością 0,01 mm (np. mikrometr) | — |
| Mikroskop lub lupa (4.2) | Najlepiej z powiększeniem do ×10 — do oglądania płytek w trakcie lub po odkształceniu | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Nie dotyczy | — | Próba mechaniczna; płytki wg ISO 1514, grubość powłoki wg ISO 2808 |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Norma nie zawiera ostrzeżenia BHP w przeczytanym tekście; aparat ma ruchomy wgłębnik napędzany mechanicznie lub ręcznie (4.1.3)
- UWAGA MERYTORYCZNA: jeśli podłoże pęknie przed powłoką, wynik powłoki można podać jako lepszy niż głębokość pęknięcia podłoża (6.1, uwaga)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-EN ISO 1520:2007 (wersja polska; wprowadza EN ISO 1520:2006 i ISO 1520:2006 [IDT]) — „Farby i lakiery — Badanie tłoczności”. Tytuł angielski: „Paints and varnishes — Cupping test”.
Na czym polega ta metoda?
Wyrób nakłada się równomiernie na płaską płytkę metalową o grubości 0,3–1,25 mm; po wyschnięciu i kondycjonowaniu (≥ 16 h, 23 °C, 50 %) płytkę zaciska się powłoką w stronę matrycy (otwór Ø27 mm) pod pierścieniem dociskowym. Wgłębnik o półkulistym zakończeniu średnicy 20 mm wciska się od strony podłoża ze stałą prędkością 0,1–0,3 mm/s, tworząc kopułkę z powłoką na zewnątrz — do zadanej głębokości (ocena „spełnia/nie spełnia”) albo do pierwszego pęknięcia lub oderwania powłoki, kiedy mierzy się głębokość tłoczenia z dokładnością 0,1 mm.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty PKN na 13.11.2026): PN-EN ISO 1520:2007 aktualna (wersja polska, publikacja 25-10-2007); wprowadza EN ISO 1520:2006 i ISO 1520:2006; Wgłębnik (4.1.3, rys. 1): półkula Ø20 mm (SØ20 ± 0,05), hartowana polerowana stal; odchyłka od osi ≤ 0,1 mm; bez obrotu; Matryca i pierścień (rys. 1): otwór matrycy Ø27 ± 0,05 mm, krawędź R0,75 ± 0,05 mm; otwór pierścienia Ø33 ± 0,1 mm; Prędkość tłoczenia (4.1.3): stała, 0,1 mm/s do 0,3 mm/s.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 6 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Aparat do badania tłoczności (4.1), Urządzenia pomiarowe (4.1.4), Mikroskop lub lupa (4.2).
Gdzie stosuje się to badanie?
Powłoki z farb, lakierów i podobnych wyrobów na podłożach metalowych — odporność na pękanie i odrywanie przy tłoczeniu (ISO 1520:2006, rozdz. 1); Pojedyncze warstwy albo cały układ wielowarstwowy (rozdz. 1); Próba „spełnia/nie spełnia” do zadanej głębokości albo wyznaczenie najmniejszej głębokości pęknięcia (rozdz. 1, 7.2–7.3); W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — zestawy malarskie, powłoki przeciwkorozyjne i organiczne; 2 czeskie.
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Norma nie zawiera ostrzeżenia BHP w przeczytanym tekście; aparat ma ruchomy wgłębnik napędzany mechanicznie lub ręcznie (4.1.3); UWAGA MERYTORYCZNA: jeśli podłoże pęknie przed powłoką, wynik powłoki można podać jako lepszy niż głębokość pęknięcia podłoża (6.1, uwaga).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-EN ISO 1520.