🌿 Etylotoluen (mieszanina izomerów 2-, 3- i 4-etylotoluenu w zakresach laboratoriów) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 10 mg/m³, NDS 100 mg/m³ dla mieszaniny izomerów; PN-Z-04016-5:1998

Środowisko PN-Z-04016-5

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda polega na adsorpcji par etylotoluenu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu dwusiarczkiem węgla i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Najmniejsze stężenie etylotoluenu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 10 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu; we wpisie piszemy „disiarczek węgla”, jak w wykazie NDS i nowszych kartach PKN). Karta nie mówi, czy chodzi o jeden izomer, czy o mieszaninę. Tekstu normy (6 stron) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o etylotoluenie (przeszukanie 04.10.2026).

WARTOŚĆ NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 242: „Etylotoluen – mieszanina izomerów [25550-14-5]” — NDS 100 mg/m³, bez NDSCh i bez notacji „skóra”. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty, 10 mg/m³, to 10 % wartości NDS. Osobnych pozycji dla 2-, 3- i 4-etylotoluenu wykaz nie ma.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04016-5:1998 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 07-09-1998, 6 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04016” (04.10.2026) pokazuje serię „Badania zawartości benzenu i jego homologów z nasyconym łańcuchem bocznym”: bez etykiety „Wycofana” — arkusze 4:1998 (trimetylobenzen), 5:1998 (etylotoluen), 6:1998 (kumen), 7:1999 (gazy odlotowe — emisja), 8:1999 (dietylobenzen) i 10:2005 (benzen); z etykietą „Wycofana” — 01–03:1989 i 9:1999 (tetrametylobenzen).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04016-5 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 6 rekordach u 5 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 08.01.2026 do 28.07.2026) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów (AB 1642 ma w kopii bazy dwa rekordy: izomery i sumę z obliczeń); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04016-5:1998”; AB 1207 — obok procedury PB-06A wydanie 7 z 20.01.2025 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04016-5”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze, u części laboratoriów próbki pobrane na rurki z sorbentem lub sorbent stały; u AB 1207 przedmiot zapisany w kopii obejmuje obok środowiska pracy także próbki powietrza atmosferycznego i pomieszczeń. Wielkość: etylotoluen jako mieszanina izomerów — AB 622 (4,8–628 mg/m³), AB 632 (10–200 mg/m³, z wymienionymi 2-, 3- i 4-etylotoluenem), AB 1144 (1,90–795 mg/m³, w PCA także osobno 2-etylotoluen 1,10–246, 3-etylotoluen 1,90–216 i 4-etylotoluen 1,40–333 mg/m³), AB 1642 (każdy izomer 0,067–600 mg/m³ i suma z obliczeń 0,0670–1800 mg/m³); AB 1207 — trzy izomery w pozycji „lotne związki organiczne”, każdy 0,33–420 mg/m³. Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — 4 laboratoria; AB 1207 — chromatografia gazowa z detekcją spektrometrią mas (GC-MS). BŁĄD KOPII BAZY: rekord AB 1144 ma w kopii jako metodykę „Stężenie/zawartość etylobenzenu” z zakresem 1,10–960 mg/m³, a opis etylotoluenu trafił do pola przedmiotu — w dokumencie PCA (wyd. nr 26 z 08.01.2026) przy PN-Z-04016-5:1998 stoi etylotoluen; zakresy AB 1144 podajemy z dokumentu PCA. Ten sam rekord opisał wpis tej bazy o PN-Z-04081-01 (etylobenzen) — zgodnie: w PCA PN-Z-04016-5:1998 stoi w wierszu etylotoluenu, a etylobenzen ma tam PN-79/Z-04081/01.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — co porównać z NDS: wartość 100 mg/m³ dotyczy mieszaniny izomerów; laboratoria podające tylko pojedyncze izomery (AB 1207, osobne pozycje AB 1144) nie podają wprost tej wielkości, a AB 1642 podaje obok izomerów sumę z obliczeń — sprawozdanie do oceny narażenia powinno wskazać, który wynik porównano z NDS. Drugie — izomery: karta mówi o „etylotoluenie”, a laboratoria raportują mieszaninę izomerów, pojedyncze izomery albo ich sumę z obliczeń; sprawozdanie powinno mówić, co dokładnie oznaczono. Trzecie — granica oznaczalności: według karty 10 mg/m³; tę granicę podaje AB 632, pozostali — niższą (od 0,067 do 4,8 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie. Czwarte — dane w bazie: przy AB 1144 kopia bazy podaje błędnie etylobenzen; przy wyszukiwaniu po nazwie substancji trzeba sprawdzić dokument PCA. Piąte — detektor i przedmiot: AB 1207 stosuje GC-MS według procedury własnej, a jego pozycja obejmuje też powietrze atmosferyczne i pomieszczenia.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, typu rurki i masy węgla, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, izomerów objętych normą ani obliczeń.

Zasada metody

Pary etylotoluenu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje disiarczkiem węgla, a otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 10 mg/m³; wynik porównuje się z NDS 100 mg/m³ dla mieszaniny izomerów (Dz.U. 2026 poz. 447). Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — etylotoluen (mieszanina izomerów, pojedyncze izomery 2-, 3-, 4-) — w aktualnych zakresach 5 laboratoriów
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 100 mg/m³ dla mieszaniny izomerów etylotoluenu (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 242 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04016-5:1998

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości benzenu i jego homologów z nasyconym łańcuchem bocznym — Oznaczanie etylotoluenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for benzene and its homologues with saturated side chain content — Determination of ethyltoluene at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); szczegółów NIE PODAJEMY.

2. Ekstrakcja

   Disiarczkiem węgla (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa; warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik

   Stężenie w mg/m³ (mieszanina izomerów lub poszczególne izomery — według zakresu laboratorium); najmniejsze oznaczalne stężenie 10 mg/m³; porównanie z NDS 100 mg/m³ dla mieszaniny izomerów (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla jako ekstrahent — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: NDS dotyczy mieszaniny izomerów; rekord AB 1144 w kopii bazy błędnie z etylobenzenem

Najczęstsze pytania