🌿 Eter dietylowy (w normie „eter dwuetylowy”) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja octanem etylu, chromatografia gazowa; oznaczalność według normy 75 mg/m³, NDS 300 mg/m³, NDSCh 600 mg/m³; PN-Z-04158-02:1986 (wycofana 17-10-2011)

Środowisko PN-Z-04158-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Metoda badania polega na adsorpcji par eteru dwuetylowego na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go octanem etylu i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Oznaczalność metody wynosi 75 mg w 1 metrze sześciennym powietrza” (na karcie bez kropki na końcu). Rozpuszczalnikiem jest tu octan etylu, a nie disiarczek węgla. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o eterze dietylowym (przeszukanie 04.10.2026 — notuje inne etery).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 224: „Eter dietylowy [60-29-7]” — NDS 300 mg/m³, NDSCh 600 mg/m³, bez notacji „skóra”. Oznaczalność według karty, 75 mg/m³, to 25 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04158-02:1986 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 08-04-1986, data wycofania 17-10-2011, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04158” (04.10.2026) pokazuje trzy arkusze serii „Badania zawartości eterów” — 01:1986 (postanowienia ogólne), 02:1986 i 03:1986 (eter izopropylowy) — wszystkie z etykietą „Wycofana”. Hasła „eteru dietylowego” i „eteru dwuetylowego” zwracają te same 12 pozycji: aktualne normy dla innych eterów (tert-butyloetylowego PN-Z-04571:2026-08, dimetylowego PN-Z-04414:2009, tert-butylometylowego PN-Z-04386:2009, bis(2-chloroetylowego) PN-Z-04299:2001, difenylowego z difenylem PN-Z-04247-2:1996) i wycofane arkusze serii PN-Z-04158; aktualnej normy dla eteru dietylowego na stanowiskach pracy nie pokazują.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04158-02 (z łącznikiem, kropką albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 4 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 24.11.2025 do 08.09.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 4 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna z tych pozycji nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-86/Z-04158/02” — AB 647 i AB 300 (obok instrukcji IN-59 wyd. 3 z 18.12.2025 r.); „PN-86/Z-04158.02” — AB 746; „PN-Z-04158-02:1986” — AB 562 (obok „PB_42 edycja 5 z dnia 2022-08-16”). Zakładka „Laboratoria”: „PN-86/Z-04158/02” pokazuje 2 laboratoria, „PN-Z-04158-02” — 1, „PN-86/Z-04158.02” — 1, razem 4, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026). Arkusza 03 (eter izopropylowy) nie powołuje w kopii żadne laboratorium.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; AB 300 i AB 746 — próbki pobrane na rurki z sorbentem, AB 647 — na rurki z węglem aktywnym, AB 562 — bez dopisku. Wielkość: stężenie (zawartość) eteru dietylowego. Zakresy w mg/m³: 2,20–1600 (AB 300), 5–4000 (AB 562), 6,2–1200 (AB 746), 26–3000 (AB 647); w próbce od 0,08 mg (AB 300). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie 4 laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 17-10-2011, a PKN nie pokazuje dla eteru dietylowego aktualnej normy; 4 laboratoria mają ją w zakresach wydanych od listopada 2025 r. — zamawiający powinien wiedzieć, że wynik powstaje według normy wycofanej z katalogu PKN. Drugie — granica oznaczalności: według karty 75 mg/m³, czyli jedna czwarta NDS; wszystkie laboratoria podają niższą dolną granicę (od 2,20 do 26 mg/m³), co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — rozpuszczalnik: karta mówi o ekstrakcji octanem etylu; laboratorium, które desorbuje innym rozpuszczalnikiem, stosuje warunki spoza normy. Czwarte — nazwa: karta i tytuł normy piszą „eter dwuetylowy”, wykaz NDS — „eter dietylowy”; to ta sama substancja. Piąte — NDSCh 600 mg/m³ wymaga pomiaru krótkotrwałego, którego warunków NIE PODAJEMY.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, masy węgla, objętości octanu etylu, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04158-02:1986 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary eteru dietylowego z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje octanem etylu, a roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN); wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 300 mg/m³ i NDSCh 600 mg/m³. Oznaczalność według karty — 75 mg/m³. Norma jest wycofana (17-10-2011); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — eter dietylowy — w aktualnych zakresach 4 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 300 mg/m³ i NDSCh 600 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 224 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04158-02:1986

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości eterów — Oznaczanie eteru dwuetylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki

Title (EN)

Air purity protection — Tests for ether content — Determination of diethyl ether at workplaces by gas chromatography with sample enrichment

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04158-02:1986 wycofana 17-10-2011, bez wskazanej następczyni (stan karty na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); szczegółów NIE PODAJEMY.

3. Ekstrakcja i analiza

   Ekstrakcja octanem etylu, analiza chromatograficzna (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 300 mg/m³ i NDSCh 600 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); oznaczalność 75 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Eter dietylowy i octan etylu — czynności z rozpuszczalnikami pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 17-10-2011; oznaczalność z karty to jedna czwarta NDS

Najczęstsze pytania