🌿 Etanol (alkohol etylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — absorpcja par w wodzie destylowanej i chromatografia gazowa, PN-Z-04140-02 (norma wycofana)
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie par etanolu (w tytule normy: alkoholu etylowego) w powietrzu na stanowiskach pracy: absorpcja par w wodzie destylowanej i chromatografia gazowa roztworu. Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04140-02:1985 (wersja polska); STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualnej normy dla etanolu na stanowiskach pracy w katalogu PKN nie znaleźliśmy. Procedura obejmuje 4 kroki; stosuje się je m.in. do: Pomiary par etanolu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 1900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 219).
W skrócie
- Norma: PN-Z-04140-02:1985 (wersja polska)
- Kategoria: Środowisko
- Kroków procedury: 4
- STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualnej normy dla etanolu na stanowiskach pracy w katalogu PKN nie znaleźliśmy
- Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04140-02:1985, wersja polska; publikacja 04-04-1985, 2 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30
- Zasada (z karty): absorpcja par w wodzie destylowanej, chromatografia gazowa roztworu, krzywa wzorcowa; oznaczalności karta nie podaje
Przegląd
STATUS (stan na 18.11.2026). Karta PN-Z-04140-02:1985 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 04-04-1985, data wycofania 06-03-2012, 2 strony; pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje” nie ma. Wyszukiwarka PKN (18.11.2026): wśród wyników hasła „alkoholu etylowego” normy o alkoholu etylowym w powietrzu (PN-Z-04140-01 i -02:1985, PN-Z-04065:1960 i 1977) są wycofane; aktualne wyniki hasła „etanolu” dotyczą innych związków (m.in. metanolu, 2-fenoksyetanolu, 2-chloroetanolu). Aktualnej normy dla etanolu na stanowiskach pracy w katalogu nie znaleźliśmy.
CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „Określono metodę polegającą na absorpcji par alkoholu etylowego w wodzie destylowanej i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Metoda jest stosowana do oznaczania stężenia par alkoholu etylowego w powietrzu na stanowiskach pracy. Podano aparaturę i przyrządy, sposób przygotowania odczynników i roztworów, warunki pracy chromatografu, sporządzanie krzywej wzorcowej”. Karta nie podaje najmniejszego oznaczalnego stężenia ani detektora.
WARTOŚCI DOPUSZCZALNE I PRZEPIS O METODZIE. Wykaz NDS — załącznik nr 1 do rozporządzenia z 12 czerwca 2018 r. w brzmieniu nadanym rozporządzeniem z 26 marca 2026 r. (Dz.U. 2026 poz. 447), poz. 219 „Etanol” [64-17-5]: NDS 1900 mg/m³, bez NDSCh i bez oznakowania „skóra”. O metodzie mówi § 16 rozporządzenia w sprawie badań i pomiarów czynników szkodliwych dla zdrowia w środowisku pracy (tekst jednolity — Dz.U. 2025 poz. 949): „Badania i pomiary wykonuje się zgodnie z metodami określonymi w Polskich Normach, a w przypadku braku takich norm, metodami rekomendowanymi i zwalidowanymi przez laboratoria, o których mowa w § 15 ust. 1 i ust. 2 pkt 1”. Tej normy przepis z nazwy nie wymienia; czy norma wycofana przez PKN podpada pod słowa „w przypadku braku takich norm” — NIE ROZSTRZYGAMY.
PRZEBIEG WEDŁUG METODY NIOSH 1400 (drugie źródło; liczby NIOSH, nie normy, inna zasada). Metoda NIOSH 1400 „Alcohols I” (wydanie 2, 15.08.1994) dla etanolu: rurka z węglem aktywnym z łupin orzecha kokosowego (100 mg/50 mg), strumień nie większy niż 0,05 l/min, objętość powietrza od 0,1 l do 1 l; desorpcja 1 ml 1 % butan-2-olu w disiarczku węgla; chromatografia gazowa z detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Norma według karty pochłania pary w wodzie destylowanej — liczb NIOSH nie przenosimy na normę.
CZEGO TU NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04140-02:1985 nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (2 strony). Nie podajemy objętości wody i powietrza, strumienia, kolumny, detektora, warunków chromatografii, oznaczalności ani obliczeń według normy.
Zasada metody
Według karty normy pary etanolu z powietrza na stanowisku pracy pochłania się w wodzie destylowanej, a roztwór analizuje chromatograficznie z krzywą wzorcową. Metoda NIOSH 1400 zatrzymuje pary na węglu aktywnym, desorbuje je disiarczkiem węgla z butan-2-olem i oznacza detektorem płomieniowo-jonizacyjnym. Wynik porównuje się z NDS 1900 mg/m³ (wykaz NDS z 2026 roku, pozycja 219).
Zastosowania
- Pomiary par etanolu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 1900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 219)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan na 18.11.2026) | wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualnej normy dla etanolu na stanowiskach pracy w katalogu PKN nie znaleźliśmy |
| Wydanie (z karty PKN) | PN-Z-04140-02:1985, wersja polska; publikacja 04-04-1985, 2 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30 |
| Zasada (z karty) | absorpcja par w wodzie destylowanej, chromatografia gazowa roztworu, krzywa wzorcowa; oznaczalności karta nie podaje |
| Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik | NDS 1900 mg/m³, bez NDSCh — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 219 „Etanol” [64-17-5] |
| Druga metoda (NIOSH 1400, nie norma) | węgiel aktywny 100 mg/50 mg; ≤ 0,05 l/min; 0,1–1 l; desorpcja 1 ml 1 % butan-2-olu w disiarczku węgla; GC-FID |
Norma
- Numer normy
- PN-Z-04140-02:1985 (wersja polska)
- Tytuł (PL)
- Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu etylowego — Oznaczanie alkoholu etylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej
- Title (EN)
- Air purity protection — Tests for ethyl alcohol content — Determination of ethyl alcohol at workplaces by gas chromatography
Procedura krok po kroku
-
Status dokumentu
Karta PKN: norma wycofana 06-03-2012, bez wskazania następczyni (stan na 18.11.2026).
-
Pobranie próbki
Pary etanolu pochłania się w wodzie destylowanej (z karty). Objętości i strumienia NIE PODAJEMY.
-
Analiza chromatograficzna
Chromatografia gazowa otrzymanego roztworu według krzywej wzorcowej (z karty). Warunków NIE PODAJEMY.
-
Wynik i ocena
Stężenie w mg/m³ porównuje się z NDS 1900 mg/m³.
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Zestaw do pobierania próbek z cieczą pochłaniającą | Pochłanianie w wodzie destylowanej (z karty); objętości i strumienia NIE PODAJEMY | — |
| Chromatograf gazowy | Karta normy nie podaje detektora; NIOSH 1400 — detektor płomieniowo-jonizacyjny | — |
Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne
| Odczynnik | CAS | Szczegóły |
|---|---|---|
| Woda destylowana | — | Ciecz pochłaniająca pary etanolu (z karty); objętości NIE PODAJEMY |
| Etanol — substancja wzorcowa | 64-17-5 | Do krzywej wzorcowej (z karty). Stężeń NIE PODAJEMY |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- W metodzie NIOSH 1400 disiarczek węgla jest toksyczny i stwarza ostre zagrożenie pożarowe i wybuchowe (temperatura zapłonu −30 °C) — wszystkie czynności z nim wykonuje się pod wyciągiem („Special precautions”)
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-Z-04140-02:1985 (wersja polska) — „Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu etylowego — Oznaczanie alkoholu etylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”. Tytuł angielski: „Air purity protection — Tests for ethyl alcohol content — Determination of ethyl alcohol at workplaces by gas chromatography”.
Na czym polega ta metoda?
Według karty normy pary etanolu z powietrza na stanowisku pracy pochłania się w wodzie destylowanej, a roztwór analizuje chromatograficznie z krzywą wzorcową. Metoda NIOSH 1400 zatrzymuje pary na węglu aktywnym, desorbuje je disiarczkiem węgla z butan-2-olem i oznacza detektorem płomieniowo-jonizacyjnym.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan na 18.11.2026): wycofana 06-03-2012; karta bez pól „Zastąpiona przez” i „Zastępuje”; aktualnej normy dla etanolu na stanowiskach pracy w katalogu PKN nie znaleźliśmy; Wydanie (z karty PKN): PN-Z-04140-02:1985, wersja polska; publikacja 04-04-1985, 2 strony, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; Zasada (z karty): absorpcja par w wodzie destylowanej, chromatografia gazowa roztworu, krzywa wzorcowa; oznaczalności karta nie podaje; Wartości dopuszczalne, wobec których ocenia się wynik: NDS 1900 mg/m³, bez NDSCh — Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 219 „Etanol” [64-17-5].
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 4 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Zestaw do pobierania próbek z cieczą pochłaniającą, Chromatograf gazowy.
Gdzie stosuje się to badanie?
Pomiary par etanolu w powietrzu na stanowiskach pracy — ocena wobec NDS 1900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 219).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
W metodzie NIOSH 1400 disiarczek węgla jest toksyczny i stwarza ostre zagrożenie pożarowe i wybuchowe (temperatura zapłonu −30 °C) — wszystkie czynności z nim wykonuje się pod wyciągiem („Special precautions”).
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-Z-04140-02.