🌿 Etanol (alkohol etylowy) w powietrzu na stanowiskach pracy — absorpcja par w wodzie destylowanej, chromatografia gazowa; karta PKN nie podaje oznaczalności; NDS 1900 mg/m³; PN-Z-04140-02:1985 (wycofana 06-03-2012)

Środowisko PN-Z-04140-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Określono metodę polegającą na absorpcji par alkoholu etylowego w wodzie destylowanej i analizie chromatograficznej otrzymanego roztworu. Metoda jest stosowana do oznaczania stężenia par alkoholu etylowego w powietrzu na stanowiskach pracy. Podano aparaturę i przyrządy, sposób przygotowania odczynników i roztworów, warunki pracy chromatografu, sporządzanie krzywej wzorcowej” (bez kropki na końcu, jak na karcie). Karta nie podaje detektora, objętości powietrza ani najmniejszego oznaczalnego stężenia. Tekstu normy (2 strony) nie mieliśmy; indeks metod CIOP z lat 2000–2017 nie notuje artykułu o etanolu ani alkoholu etylowym (przeszukanie 05.10.2026).

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 219: „Etanol [64-17-5]” — NDS 1900 mg/m³, bez NDSCh i bez notacji „skóra”.

STATUS (stan karty na 05.10.2026). Karta PN-Z-04140-02:1985 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 04-04-1985, data wycofania 06-03-2012, 2 strony, grupa cenowa A, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN (05.10.2026): hasło „etanolu” zwraca 31 pozycji, wśród nich nie ma normy o etanolu w powietrzu — normy o powietrzu na stanowiskach pracy dotyczą tam innych związków (m.in. metanolu, 2-chloroetanolu, 2-fenoksyetanolu), pozostałe — m.in. etanolu jako komponentu benzyny; wśród 50 pierwszych wyników hasła „alkoholu etylowego” normy o alkoholu etylowym w powietrzu to PN-Z-04140-01:1985 (postanowienia ogólne i zakres normy), PN-Z-04140-02:1985, PN-Z-04065:1960 (szybka metoda) i PN-Z-04065:1977 (metoda kolorymetryczna) oraz PN-Z-04023-02:1989 (substancje wydzielające się z wyrobów lakierowych nitrocelulozowych, wśród nich alkohol etylowy) — wszystkie z etykietą „Wycofana”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 05.10.2026). Numer 04140-02 (z łącznikiem albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 2 rekordach u 2 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania z 29.01.2026 i 18.08.2026 — oba wydane po wycofaniu normy) — w 2 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postaci: „PN-Z-04140-02:1985” — AB 340; „PN-85/Z-04140/02” — AB 875. Zakładka „Laboratoria”: „PN-Z-04140-02” — 1 laboratorium, „PN-85/Z-04140/02” — 1, tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 05.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 340 — środowisko pracy, powietrze: stężenie etanolu 5,44–7760,00 mg/m³. AB 875 — środowisko pracy, powietrze, próbki powietrza pobrane do roztworu pochłaniającego: stężenie i zawartość etanolu 40–3200 mg/m³ (0,8–64 mg w próbce). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — oba laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — status: norma wycofana od 06-03-2012, a oba laboratoria mają ją w zakresach wydanych w 2026 r.; w przejrzanych wynikach PKN nie ma aktualnej normy dla etanolu na stanowiskach pracy. Drugie — oznaczalność: karta jej nie podaje; zakresy laboratoriów różnią się dolną granicą (5,44 i 40 mg/m³), obie są poniżej NDS. Trzecie — pobieranie: według karty pary pochłania się w wodzie destylowanej; AB 875 opisuje próbki pobrane do roztworu pochłaniającego, AB 340 sposobu pobierania nie podaje — sprawozdanie powinno go wskazać. Czwarte — nazwa: karta mówi o alkoholu etylowym, wykaz NDS i zakresy laboratoriów — o etanolu; karta nie podaje numeru CAS (wykaz podaje 64-17-5), a hasło „etanolu” nie zwraca w katalogu PKN normy o etanolu w powietrzu — trzeba szukać pod obiema nazwami.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości wody, objętości ani strumienia powietrza, kolumny, detektora wymaganego przez normę, warunków chromatografu, oznaczalności ani obliczeń. Nie twierdzimy, że inna norma zastąpiła PN-Z-04140-02:1985 — PKN takiej nie wskazuje.

Zasada metody

Pary alkoholu etylowego z powietrza stanowiska pracy pochłania się w wodzie destylowanej, a otrzymany roztwór analizuje chromatograficznie (karta PKN). Wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 1900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447). Norma jest wycofana (06-03-2012); szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — etanol — w aktualnych zakresach 2 laboratoriów, mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 1900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 219 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04140-02:1985

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości alkoholu etylowego — Oznaczanie alkoholu etylowego na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Tests for ethyl alcohol content — Determination of ethyl alcohol at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04140-02:1985 wycofana 06-03-2012, bez wskazanej następczyni (stan karty na 05.10.2026).

2. Pobieranie

   Absorpcja par alkoholu etylowego z powietrza w wodzie destylowanej (karta PKN); objętości NIE PODAJEMY.

3. Analiza

   Chromatografia gazowa otrzymanego roztworu według krzywej wzorcowej (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 1900 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Etanol — zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana 06-03-2012 bez następczyni w katalogu PKN; karta nie podaje oznaczalności

Najczęstsze pytania