🌱 Ekstrakcja rozpuszczalnego w wodzie wapnia, magnezu, sodu i siarki (w postaci siarczanów) z nawozów — jeden ekstrakt do oznaczania każdego składnika, PN-EN 15961

Fizykochemia PN-EN 15961

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty katalogowej PKN, w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej określono metodę ekstrakcji rozpuszczalnego w wodzie wapnia, magnezu, sodu i siarki (w postaci siarczanów), tak aby ten sam ekstrakt mógł być stosowany do oznaczania każdego składnika pokarmowego. Metoda ma zastosowanie wyłącznie do nawozów wymienionych w rozporządzeniu WE 2003/2003, Załącznik I [2], dla których w niniejszym rozporządzeniu przewidziano deklarację rozpuszczalnego w wodzie wapnia, magnezu, sodu i siarki (w postaci siarczanów)." Norma nie mierzy więc niczego sama — daje roztwór, w którym laboratorium oznacza składnik według innej normy. Warunków ekstrakcji (masy próbki, objętości i temperatury wody, czasu) karta nie podaje.

STATUS (stan karty na 29.09.2026). Karta PN-EN 15961:2017-02 (wersja polska) nie ma adnotacji o wycofaniu — norma AKTUALNA. Publikacja 18-05-2018, 10 stron, KT 156 Nawozów, ICS 65.080; „Wprowadza: EN 15961:2017 [IDT]"; „Zastępuje: PN-EN 15961:2011 - wersja angielska, PN-EN 15961:2011 - wersja polska". Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 15961" (29.09.2026) pokazuje wydanie 2017-02 po polsku i po angielsku oraz oba wydania 2011 z etykietą „Wycofana". Estoński EVS (odczyt 29.09.2026) podaje dla EVS-EN 15961:2017 „Valid from 03.02.2017", a w historii — obok wydań 2011 i 2017 — projekt „prEN 15961": nowelizacja jest w toku.

PRZEPIS. Rozporządzenie (UE) 2019/1009 w art. 51: „Rozporządzenie (WE) nr 2003/2003 traci moc ze skutkiem od dnia 16 lipca 2022 r. Odesłania do uchylonego rozporządzenia traktuje się jako odesłania do niniejszego rozporządzenia." Warunek z zakresu normy („nawozy wymienione w rozporządzeniu WE 2003/2003, Załącznik I") odsyła więc do aktu, który nie obowiązuje; jak czytać go dziś wobec produktów nawozowych z rozporządzenia 2019/1009 — NIE ROZSTRZYGAMY.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 28.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 15961: 37 pozycji u 14 laboratoriów. Postaci: „PN-EN 15961:2017-02" — 13 laboratoriów, „PN-EN 15961:2017" — AB 759. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 15961" i pokaże wszystkie 14 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 29.09.2026: 14. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 29.09.2026, wydania od 07.03.2025 do 05.08.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda para liczb zakresu z kopii występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona; pełne zapisy dokumentów odniesienia zgodne z kopią. U AB 333 pierwszy dokument przy magnezie jest w kopii zniekształcony (dwa numery nałożone na siebie); w zakresie PCA stoją tam PN-EN 15960:2011, PN-EN 15961:2017-02 i PN-EN 16197:2013-05.

Z CZYM STOI W ZAKRESACH. Nigdy sama — zawsze z normą oznaczania: wapń metodą miareczkową (u AB 827 „manganometryczną") — z PN-EN 16196:2013-05; magnez metodą płomieniowej absorpcyjnej spektrometrii atomowej (FAAS) — z PN-EN 16197:2013-05, u AB 006 także miareczkowo z PN-EN 16198:2013-05 i metodą ICP-OES z procedurą IPL-006; sód (AB 006) — ICP-OES z procedurą IPL-007; siarkę w postaci siarczanów metodą wagową — z PN-EN 15749 (zwykle z dopiskiem „metoda A"; AB 284 powołuje wydanie 2012, pozostali 2023-01), u AB 006 i AB 180 także z PN-EN 15926:2011. Siedem laboratoriów (AB 213, AB 277, AB 312, AB 333, AB 820, AB 827, AB 921) zapisuje w tej samej pozycji również PN-EN 15960:2011 — pozycja nazywa się wtedy zwykle „Zawartość wapnia", „magnezu" albo „siarki", bez słów „rozpuszczalnego w wodzie". AB 213 łączy obie ekstrakcje z PN-EN ISO 11885:2009 (ICP-OES) przy wielu pierwiastkach naraz. PN-EN 15960 (ekstrakcja całkowita), PN-EN 16196 i PN-EN 16197 mają w tej bazie wiedzy osobne wpisy.

MATRYCE. „Nawozy mineralne (nieorganiczne)" — 12 laboratoriów; AB 006 dopisuje nawozy organiczno-mineralne i organiczne, kompost, podłoża ogrodnicze i środki wspomagające uprawę roślin, a AB 213 ma wyłącznie środki wspomagające uprawę roślin (polepszacze gleby, podłoża do upraw). Karta ogranicza metodę do nawozów z załącznika I rozporządzenia 2003/2003; czy obejmuje nawozy organiczne, kompost i podłoża — NIE ROZSTRZYGAMY.

ZAKRESY. Wapń jako CaO: dolne od 0,5 % (AB 284, AB 312, AB 820, AB 827) do 2,00 % (AB 317, AB 787), górne od 35,0 % (AB 317) do 60,0 % (AB 312, AB 820, AB 827, AB 921); AB 333 zapisuje (1,5 – 70,0) % bez wskazania postaci, a AB 213 w oznaczeniu wielu pierwiastków ICP-OES — (0,010 – 20) % CaO. Magnez, zwykle jako MgO: dolne od 0,01 % (AB 312) do 1,0 % (AB 284, AB 779), górne od 5,00 % (AB 317) do 41,5 % (AB 006, AB 180). Siarka jako SO3: dolne od 0,25 % (AB 180, AB 312) do 5,0 % (AB 820), górne do 62,5 % (AB 180, AB 333) — a u AB 006 „(1,3 - 250) % SO3": tyle daje przeliczenie górnej granicy 99,9 % S na SO3; udział masowy powyżej 100 % nie ma sensu fizycznego (zapis stoi tak w zakresie PCA, wyd. nr 25 z 20.02.2026).

OBOK TEJ NORMY. Wapnia, magnezu, sodu i siarki opisanych jako „rozpuszczalne w wodzie" bez PN-EN 15961 nasza kopia nie ma — każda taka pozycja w nawozach ją powołuje. Przy innych składnikach rozpuszczalnych w wodzie te same laboratoria powołują inne normy ekstrakcji i oznaczania, m.in. PN-EN 15477:2009, PN-EN 15958:2011 z PN-EN 15959 i PN-EN 16962:2018-03.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia ją odpłatnie (10 stron). Nie podajemy masy próbki, objętości i temperatury wody, czasu i sposobu wytrząsania, sączenia ani przygotowania roztworu do oznaczeń.

Zasada metody

Według karty normy z nawozu ekstrahuje się wodą rozpuszczalny wapń, magnez, sód i siarkę w postaci siarczanów tak, aby jeden ekstrakt służył do oznaczenia każdego z tych składników; oznaczenie wykonuje się według osobnej normy (w zakresach: PN-EN 16196 — wapń, PN-EN 16197 albo PN-EN 16198 — magnez, PN-EN 15749 — siarczany). Warunków ekstrakcji NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Deklarowane zawartości rozpuszczalnego w wodzie wapnia, magnezu, sodu i siarki (siarczanów) w nawozach mineralnych — w zakresach 14 laboratoriów
• Przygotowanie jednego ekstraktu do kilku oznaczeń: wapń (PN-EN 16196), magnez (PN-EN 16197, PN-EN 16198, ICP-OES), sód (ICP-OES), siarczany (PN-EN 15749)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 15961:2017-02 (wersja polska; wprowadza EN 15961:2017 [IDT])

Tytuł (PL)

Nawozy — Ekstrakcja rozpuszczalnego w wodzie wapnia, magnezu, sodu i siarki obecnej w postaci siarczanów

Title (EN)

Fertilizers — Extraction of water-soluble calcium, magnesium, sodium and sulfur in the form of sulfates

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-EN 15961:2017-02 aktualna (stan karty na 29.09.2026); zakres odsyła do rozporządzenia (WE) nr 2003/2003, które od 16.07.2022 nie obowiązuje.

2. Ekstrakcja

   Z próbki nawozu ekstrahuje się wodą rozpuszczalny wapń, magnez, sód i siarkę w postaci siarczanów (karta); warunków NIE PODAJEMY.

3. Oznaczenia w ekstrakcie

   Każdy składnik oznacza się z tego samego ekstraktu według osobnej normy — w zakresach PN-EN 16196, PN-EN 16197, PN-EN 16198, PN-EN 15749 albo ICP-OES z procedurą.

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• UWAGA MERYTORYCZNA: wynik zależy od normy oznaczania powołanej obok — pytając o badanie, sprawdź, którą technikę laboratorium stosuje do danego składnika
• UWAGA MERYTORYCZNA: zakres normy odsyła do uchylonego rozporządzenia 2003/2003; przy nawozach spoza jego załącznika I (organicznych, kompoście, podłożach) zapytaj laboratorium o podstawę zastosowania metody

Najczęstsze pytania