🌱 Całkowita zawartość mikroskładników w nawozach mineralnych — ekstrakcja boru, kobaltu, miedzi, żelaza, manganu, molibdenu i cynku wodą królewską przed oznaczaniem FAAS, ICP-OES, spektrofotometrią albo miareczkowaniem, PN-EN 16964

Fizykochemia PN-EN 16964

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN (wersja polska), w całości: „W niniejszej Normie Europejskiej określono metodę całkowitej ekstrakcji boru, kobaltu, miedzi, żelaza, manganu, molibdenu i cynku wodą królewską z nawozów mineralnych zawierających co najmniej jeden mikroskładnik pokarmowy. Ekstrakty można badać zgodnie z EN 16963, EN 16965, prEN 17041, prEN 17042 i prEN 17043. Niniejsza metoda jest również odpowiednia do ekstrakcji kadmu, chromu, niklu i ołowiu, które mają być oznaczane zgodnie z EN 16319; do ekstrakcji rtęci, która ma być oznaczana zgodnie z EN 16320, i ekstrakcji arsenu, który ma być oznaczany zgodnie z EN 16317." Norma opisuje więc wyłącznie przygotowanie ekstraktu — wynik daje dopiero norma oznaczania. Karta nie podaje masy próbki, proporcji kwasów, temperatury i czasu ekstrakcji ani sączenia. Tekstu normy (12 stron) nie mieliśmy.

STATUS (stan kart na 30.09.2026). Karta PN-EN 16964:2018-03 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana" — norma jest AKTUALNA: publikacja 13-11-2019, 12 stron, grupa cenowa F, Sektor Chemii, KT 156 Nawozów, ICS 65.080, „Wprowadza: EN 16964:2018 [IDT]"; karta nie ma pola „Zastępuje". Wersja angielska: publikacja 06-03-2018, 10 stron, grupa cenowa E; pole „Zakres" obu kart ma tę samą treść w nieco innym brzmieniu (także zdanie o kadmie, chromie, niklu, ołowiu, rtęci i arsenie). Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN 16964" (30.09.2026) pokazuje trzy pozycje: tę normę w wersji polskiej i angielskiej oraz PN-EN ISO 16964:2020-10 (wersja angielska; EN ISO 16964:2020, ISO 16964:2019 IDT) — inny dokument o tym samym numerze z członem ISO, którego w zakresach akredytacji z tym numerem nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 30.09.2026). Wszystkie zapisy numeru 16964: 30 rekordów u 10 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA numer stoi 29 razy — u AB 827 jedna komórka dokumentów odniesienia obejmuje dwa wiersze (cynk, mangan i żelazo oraz miedź), które kopia rozbija na dwa rekordy. Wszystkie laboratoria zapisują „PN-EN 16964:2018-03"; to te same laboratoria co przy PN-EN 16965 — osiem okręgowych stacji chemiczno-rolniczych oraz AB 006 i AB 180. Zakładka „Laboratoria" szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN 16964" i pokaże wszystkie 10 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 30.09.2026: 10. Aktualne zakresy na stronach PCA (odczyt 30.09.2026, wydania od 07.03.2025 do 22.07.2026): wszystkie pozycje stoją w obowiązujących wydaniach, każda z 44 par liczb zakresu z kopii (w tym 5 u AB 1186, zapisanych w kopii w opisie badania) występuje w aktualnym dokumencie i żadna pozycja nie jest zawieszona.

CO OZNACZA SIĘ PO TEJ EKSTRAKCJI. W każdej pozycji obok tej normy stoi norma oznaczania. Miedź, mangan i cynk metodą FAAS według PN-EN 16965 — wszystkie 10 laboratoriów, żelazo — 9 (bez AB 277), kobalt — AB 180 (FAAS) i AB 006 (ICP-OES). Bor spektrofotometrycznie według PN-EN 17041:2018-07 — 7 laboratoriów (AB 006, AB 180, AB 312, AB 317, AB 827, AB 921, AB 1186), zakres od 0,0010 % do 21,0 % (górna granica u AB 180), a powyżej 10,0 % miareczkowo według PN-EN 17042:2018-07 — AB 006, (10,0 – 20,0) %. ICP-OES według PN-EN 16963:2018-03 — AB 006: bor, kobalt, miedź, żelazo, mangan, molibden i cynk. Pięć laboratoriów (AB 284, AB 312, AB 333, AB 827, AB 921) wpisuje tę normę razem z PN-EN 16962 (ekstrakcja wodą) w jednej pozycji; AB 006, AB 180, AB 277, AB 317 i AB 1186 mają osobne pozycje dla zawartości całkowitej i rozpuszczalnej w wodzie. Przedmiot: nawozy mineralne (nieorganiczne) — wszystkie; AB 006 także wapna nawozowe, środki wapnujące i nawozy organiczno-mineralne, a w pozycjach FAAS i ICP-OES — także mocznik, nawozy organiczne, kompost, podłoża ogrodnicze i środki wspomagające uprawę roślin.

OBOK TEJ NORMY. Oznaczania zanieczyszczeń, które karta wymienia jako możliwe po tej ekstrakcji, stoją w zakresach bez niej: kadm, chrom, nikiel i ołów według PN-EN 16319+A1:2016-02 — AB 006, AB 180 (z procedurą PB 35) i AB 1095; arsen według PN-EN 16317 — AB 006; rtęć według PN-EN 16320 — AB 1095. Zawartość mikroskładników rozpuszczalną w wodzie daje ekstrakcja według PN-EN 16962 (osobny wpis w Bazie Wiedzy), a pomiar FAAS — PN-EN 16965 (osobny wpis). Ekstrakcję wodą królewską pierwiastków śladowych z gleby opisuje PN-ISO 11466 — też osobny wpis, inna matryca.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — „całkowita" znaczy tu: wyekstrahowana wodą królewską, a nie rozłożona w całości; to umowna zawartość według tej procedury. Drugie — która ekstrakcja: pięć laboratoriów zapisuje w jednej pozycji obie normy ekstrakcji (wodą i wodą królewską), więc w sprawozdaniu trzeba sprawdzić, czy wynik to zawartość całkowita, czy rozpuszczalna w wodzie. Trzecie — norma oznaczania: ten sam ekstrakt daje wynik FAAS (PN-EN 16965), ICP-OES (PN-EN 16963) albo spektrofotometryczny i miareczkowy dla boru (PN-EN 17041, PN-EN 17042) — sprawozdanie powinno podać obie normy. Czwarte — przedmiot: zakres z karty dotyczy nawozów mineralnych zawierających mikroskładniki, a AB 006 stosuje tę ekstrakcję także do nawozów organicznych, kompostu i podłoży — to wykracza poza zakres opisany na karcie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — PKN udostępnia go odpłatnie (12 stron). Nie podajemy masy próbki, składu i objętości wody królewskiej, temperatury i czasu ekstrakcji, sposobu sączenia i uzupełniania do objętości ani ślepej próby.

Zasada metody

Według karty PKN bor, kobalt, miedź, żelazo, mangan, molibden i cynk ekstrahuje się z nawozu mineralnego wodą królewską (mieszaniną kwasu solnego i azotowego), a w ekstrakcie oznacza się je według osobnych norm — EN 16963 (ICP-OES), EN 16965 (FAAS) albo EN 17041 i EN 17042 (bor); ekstrakt nadaje się też do oznaczania kadmu, chromu, niklu, ołowiu (EN 16319), rtęci (EN 16320) i arsenu (EN 16317). Warunków ekstrakcji NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Nawozy mineralne (nieorganiczne) zawierające mikroskładniki — całkowita zawartość boru, kobaltu, miedzi, żelaza, manganu, molibdenu i cynku — w zakresach 10 laboratoriów
• Wapna nawozowe, środki wapnujące i nawozy organiczno-mineralne oraz — przy FAAS i ICP-OES — mocznik, nawozy organiczne, kompost i podłoża (AB 006)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN 16964:2018-03 (wersja polska i angielska; EN 16964:2018 IDT)

Tytuł (PL)

Nawozy — Ekstrakcja całkowitej zawartości mikroskładników pokarmowych w nawozach wodą królewską

Title (EN)

Fertilizers — Extraction of total micro-nutrients in fertilizers using aqua regia

Procedura krok po kroku

1. Status dokumentu

   Karta PKN: PN-EN 16964:2018-03 aktualna (stan karty na 30.09.2026).

2. Ekstrakcja

   Wodą królewską z nawozu mineralnego zawierającego co najmniej jeden mikroskładnik; masy próbki, temperatury i czasu NIE PODAJEMY.

3. Oznaczanie w ekstrakcie

   Według osobnej normy: PN-EN 16965 (FAAS), PN-EN 16963 (ICP-OES), PN-EN 17041 lub PN-EN 17042 (bor).

4. Wynik

   Zawartość całkowita (w rozumieniu tej ekstrakcji) z podaniem normy ekstrakcji i normy oznaczania.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Woda królewska jest silnie żrąca i wydziela chlor oraz tlenki azotu — przygotowanie i ogrzewanie wyłącznie pod sprawnym wyciągiem, w okularach i rękawicach kwasoodpornych
• UWAGA MERYTORYCZNA: „całkowita" zawartość to wynik tej konkretnej ekstrakcji — bez nazwy ekstrakcji i normy oznaczania wynik jest nieporównywalny

Najczęstsze pytania