🔩 Przyspieszone starzenie tworzyw sztucznych w świetle lamp ksenonowych łukowych z filtrami i w obecności wilgoci — metoda A (filtry światła dziennego, tablica 1) i metoda B (filtry szkła okiennego, tablica 2), równomierność napromienienia ≥ 80 %, termometr czarnego wzorca albo czarnego panelu, natryskiwanie wodą o przewodności < 5 µS/cm, pomiar napromienienia UV w płaszczyźnie próbek; od zmiany A1:2021 — filtry światła dziennego typu I i II, PN-EN ISO 4892-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 4892-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 4892-2:2013-06 (wersja angielska), w całości: „Niniejsza norma podaje metody eksponowania kształtek na światło lamp ksenonowych łukowych, w obecności wilgoci, w celu odtworzenia wpływu warunków pogodowych (temperatury, wilgotności i/lub nawilżania), jakie występują w środowisku rzeczywistego użytkowania materiału, podczas jego ekspozycji na światło dzienne lub światło dzienne przechodzące przez szkło okienne. Przygotowanie próbki i ocenę wyników podano w innych Normach Międzynarodowych dotyczących poszczególnych materiałów. Ogólne wytyczne podano w EN ISO 4892-1.” Pole „Zakres” karty zmiany A1:2022-01: „Zmiana 1 wprowadza nowy informacyjny Załącznik C dotyczący klasyfikacji filtrów światła dziennego.” Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 4892-2:2013 od okładki do punktu 4.6 (uchwyty próbek, strona 5) oraz w próbce zmiany ISO 4892-2:2013/Amd 1:2021 w całości; dalszej części normy — punktów 4.6–4.7, rozdziałów 5–9 (kształtki, warunki ekspozycji z tablicami 3 i 4, procedura, sprawozdanie) i załączników A i B — nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 4892-2:2013 (przedmowa, rozdziały 1–4.5.3). Trzecie wydanie zastąpiło drugie (ISO 4892-2:2006) i jego zmianę Amd 1:2009. Zakres (rozdział 1): metody eksponowania kształtek na światło łuku ksenonowego w obecności wilgoci dla odtworzenia skutków warunków pogodowych (temperatura, wilgotność, zwilżanie) przy ekspozycji na światło dzienne albo dzienne za szybą okienną; przygotowanie kształtek i ocenę wyników podają normy materiałowe; wytyczne ogólne — ISO 4892-1; uwaga: ekspozycję farb i lakierów opisuje ISO 11341. Powołania normatywne: ISO 4582, ISO 4892-1, ISO 9370. Zasada (rozdział 3): łuk ksenonowy z filtrami odtwarza względny rozkład widmowy światła dziennego w zakresie UV i widzialnym; kształtki eksponuje się na światło, ciepło, wilgotność i wodę w kontrolowanych warunkach; warunki zmienia się wyborem filtrów, natężenia napromienienia, temperatury w czasie ekspozycji na światło, wilgotności względnej w okresach światła i ciemności, sposobu nawilżania, temperatury wody i cyklu zwilżania oraz proporcji okresów światła i ciemności; zwilżanie przez natrysk wodą demineralizowaną albo dejonizowaną, zanurzenie albo kondensację; procedura obejmuje pomiar natężenia napromienienia UV i napromienienia UV w płaszczyźnie kształtek; zaleca się jednoczesną ekspozycję materiału kontrolnego o znanym zachowaniu; wyników z różnych aparatów nie porównuje się bez ustalonej zależności statystycznej dla danego materiału. Źródło światła (4.1.1): jedna lub więcej lamp ksenonowych w osłonie kwarcowej, emitujących od poniżej 270 nm przez zakres widzialny do podczerwieni; dla światła dziennego filtry usuwają krótkofalowe UV (metoda A, tablica 1), dla światła za szybą — filtry ograniczające promieniowanie poniżej 310 nm (metoda B, tablica 2); można stosować filtry podczerwieni przeciw nierealnemu nagrzewaniu kształtek; wzorcem światła dziennego jest tablica 4 publikacji CIE nr 85:1989. Tablica 1 — metoda A (udział w napromienieniu 290–400 nm; minimum / CIE 85 / maksimum): λ < 290 nm — maksimum 0,15 %; 290–320 nm — 2,6 / 5,4 / 7,9 %; 320–360 nm — 28,2 / 38,2 / 39,8 %; 360–400 nm — 54,2 / 56,4 / 67,5 %; zgodność filtrów sprawdza się pomiarem widma od 250 nm do 400 nm (zwykle co 2 nm); granice oparto na ponad 100 pomiarach, są co najmniej 3 sigma od średniej; dla światła z CIE 85 udział UV (290–400 nm) wynosi 11 %, widzialnego (400–800 nm) 89 %. Tablica 2 — metoda B: λ < 300 nm — maksimum 0,29 %; 300–320 nm — 0,1 / ≤ 1 / 2,8 %; 320–360 nm — 23,8 / 33,1 / 35,5 %; 360–400 nm — 62,4 / 66,0 / 76,2 %; wartości docelowe to CIE 85 pomnożone przez przepuszczalność szkła okiennego 3 mm; granice z ponad 30 pomiarów; UV (300–400 nm) około 9 %, widzialne około 91 %. Równomierność (4.1.4): w każdym miejscu pola ekspozycji co najmniej 80 % maksymalnego natężenia, inaczej okresowe przekładanie kształtek według ISO 4892-1. Komora (4.2): z materiału obojętnego, z regulacją temperatury, a gdy wymagane — wilgotności (według ISO 4892-1), natrysku, kondensacji albo zanurzenia; ozon z lamp odizolowany od kształtek i obsługi i wyprowadzony na zewnątrz budynku. Radiometr (4.3) według ISO 4892-1 i ISO 9370. Termometr czarnego wzorca albo czarnego panelu (4.4) według ISO 4892-1 — zalecany jest termometr czarnego wzorca; cykle podają tablice 3 i B.1. Nawilżanie (4.5): natrysk, kondensacja albo zanurzenie; warunki z natryskiem — tablice 3 i 4 (z kontrolą wilgotności) oraz B.1 i B.2 (bez niej); przy kondensacji albo zanurzeniu szczegóły podaje się w sprawozdaniu; uwaga: wilgotność względna może istotnie wpływać na fotodegradację polimerów. Natrysk (4.5.3): przerywany, równomierny, na przód albo tył kształtek, z materiałów odpornych na korozję; woda o przewodności poniżej 5 µS/cm, poniżej 1 µg/g substancji rozpuszczonych, bez śladów na kształtkach, krzemionka poniżej 0,2 µg/g (np. dejonizacja z odwróconą osmozą). Uchwyty (4.6): otwarta rama albo podkład — tu kończy się przeczytany fragment normy.

WEDŁUG TEKSTU ZMIANY ISO 4892-2:2013/Amd 1:2021 (całość). Przygotował ISO/TC 61/SC 6 z CEN/TC 249. W 4.1.2 dodano akapit: załącznik C rozróżnia dwa typy filtrów światła dziennego — typ I i typ II; oba spełniają wymagania tablicy 1. Nowy informacyjny załącznik C: wymagania tablicy 1 dopuszczają szeroki zakres filtrów o różnej krawędzi odcięcia UV, większość daje się zgrupować w dwie specyfikacje; podanie typu filtru znacznie poprawia odtwarzalność i porównywalność wyników — jeżeli jest znany, zdecydowanie zaleca się wpisać go do sprawozdania; w metodzie A wolno stosować każdy filtr spełniający tablicę 1, także niespełniający specyfikacji typu I ani II; wyniki są bardziej odtwarzalne przy porównywaniu układów tego samego typu. Tablica C.1 ponownie definiuje rozkład w przedziałach 20 nm i dzieli go na typy: typ I ma wyższą krawędź odcięcia UV (bliższą naturalnemu promieniowaniu słonecznemu), przy typie II degradacja materiału jest zwykle szybsza; filtry według ASTM D7869 należą do typu I, według SAE J2527 — do typu II; rysunek C.1 pokazuje przykłady na tle widma odniesienia ISO/TR 17801 (znormalizowanego do 60 W/m² w przedziale 300–400 nm). Liczb z tablicy C.1 nie podajemy — w tekście próbki kolumny są nieczytelne.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 4892-2:2013-06 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 26-06-2013, 24 strony, grupa cenowa M, Sektor Chemii, KT 141 Tworzyw Sztucznych, ICS 83.080.01, „Wprowadza: EN ISO 4892-2:2013 [IDT], ISO 4892-2:2013 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 4892-2:2009 – wersja polska” oraz zmianę A1:2009 (wersje angielska i niemiecka); element dodatkowy: PN-EN ISO 4892-2:2013-06/A1:2022-01. Karta zmiany A1:2022-01 (wersja angielska): bez nagłówka „Wycofana”, publikacja 31-01-2022, 16 stron, wprowadza EN ISO 4892-2:2013/A1:2021 i ISO 4892-2:2013/Amd 1:2021. PN-EN ISO 4892-2:2009 (wersja polska, wprowadzała ISO 4892-2:2006) — wycofana 26-06-2013. Czy ISO pracuje nad nowym wydaniem, nie sprawdziliśmy (iso.org odmawia dostępu z naszego serwera).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 4892-2 stoi w 11 rekordach u 8 laboratoriów: AB 023 (4), AB 044, AB 067, AB 128, AB 163, AB 369, AB 910, AB 1552 (po 1). W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 27.07.2026) numer stoi u wszystkich 8: ze zmianą A1:2022-01 u AB 044, AB 163, AB 369 i AB 1552; samo „2013-06” u AB 067; bez roku u AB 023 (metoda A i metoda B osobno, z dopiskiem „N” przy wyrobach z tworzyw), AB 128 i AB 910; u AB 044 obok wydania 2013+A1 nadal stoi PN-EN ISO 4892-2:2009+A1:2009 (z EN i ISO 2006+A1:2009). Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 4892-2” i pokazuje wszystkie 8 laboratoriów i 11 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Powłoki i wyroby z tworzyw sztucznych — cykle przyspieszonego starzenia, metoda A i B (AB 023); materiały izolacyjne stałe i wyroby elektryczne, telekomunikacyjne i elektroniczne (AB 044); wyroby elektrotechniczne, tworzywa i pokrycia ochronne — odporność na nasłonecznienie obok PN-EN 60068-2-5 (AB 067) i PN-EN IEC 60068-2-5 (AB 1552: wyroby i materiały konstrukcyjne, okucia, elementy maszyn i urządzeń, także górniczych); wyroby metalowe i z tworzyw — odporność na promieniowanie słoneczne obok PN-EN ISO 4892-3 i PN-EN ISO 16474-1 (AB 128); wyroby z tworzyw obok PN-EN ISO 4892-1 (AB 163, AB 369); materiały do wyrobów konsumenckich, w tym dla dzieci, obok PN-EN ISO 105-B02 i 105-B04 (AB 910).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy filtrze: metoda A (światło dzienne) i metoda B (za szybą) to różne widma — udział UV 290–320 nm 2,6–7,9 % wobec 0,1–2,8 % przy 300–320 nm; wynik bez podania metody jest nieporównywalny. Przy typie filtru (od A1:2021): oba typy spełniają tablicę 1, ale typ II zwykle szybciej degraduje materiał — bez wpisania typu do sprawozdania dwa „zgodne” wyniki mogą się istotnie różnić. Przy porównaniach: wyników z różnych aparatów nie zestawia się bez ustalonej zależności statystycznej dla danego materiału; zaleca się materiał kontrolny. Przy równomierności: poniżej 80 % maksymalnego natężenia trzeba przekładać kształtki. Przy wodzie: natrysk wodą o przewodności ≥ 5 µS/cm albo z krzemionką zostawia osady, które wyglądają jak zmiana powierzchni. Przy temperaturze: termometr czarnego wzorca i czarnego panelu wskazują inaczej — trzeba podać, który. Przy ocenie: norma nie ocenia skutków ekspozycji — robią to normy materiałowe (np. barwa, połysk, własności mechaniczne).

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy rozdziałów 5–9: tablic 3 i 4 z cyklami ekspozycji (natężenie, temperatury, wilgotność, cykle natrysku), wymagań dla kształtek, procedury, sprawozdania ani załączników A i B; nie podajemy więc żadnego cyklu ekspozycji, natężenia napromienienia ani czasu badania. Liczb z tablicy C.1 zmiany A1 nie podajemy (nieczytelne w próbce).

Zasada metody

Kształtki eksponuje się w komorze z lampą ksenonową łukową z filtrami odtwarzającymi widmo światła dziennego (metoda A) albo światła za szybą okienną (metoda B), w kontrolowanej temperaturze (termometr czarnego wzorca albo czarnego panelu), wilgotności i cyklach zwilżania (natrysk, zanurzenie, kondensacja), mierząc natężenie i dawkę promieniowania UV w płaszczyźnie kształtek; skutki ekspozycji ocenia się według norm materiałowych, najlepiej wobec materiału kontrolnego.

Zastosowania

• Tworzywa sztuczne i wyroby z tworzyw — przyspieszone starzenie w świetle dziennym (metoda A) albo za szybą (metoda B)
• Materiały izolacyjne stałe, wyroby elektrotechniczne i elektroniczne, pokrycia ochronne — odporność na nasłonecznienie
• Materiały wyrobów konsumenckich i elementy konstrukcyjne, okucia, części maszyn — 8 laboratoriów

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 4892-2:2013-06 + A1:2022-01 (wersja angielska; EN ISO 4892-2:2013 i A1:2021 IDT, ISO 4892-2:2013 i Amd 1:2021 IDT)

Tytuł (PL)

Tworzywa sztuczne — Metody ekspozycji na laboratoryjne źródła światła — Część 2: Lampy ksenonowe łukowe

Title (EN)

Plastics — Methods of exposure to laboratory light sources — Part 2: Xenon-arc lamps

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody i filtrów

   Metoda A (światło dzienne, tablica 1) albo B (za szybą, tablica 2); typ filtru I albo II według zmiany A1, jeżeli znany. PN-EN ISO 4892-2:2013-06 z A1:2022-01 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Przygotowanie kształtek

   Według normy materiałowej (rozdział 5 i normy materiałowe — NIE PODAJEMY); zaleca się materiał kontrolny o znanym zachowaniu.

3. Ustawienie warunków

   Natężenie napromienienia, temperatura czarnego wzorca albo panelu, wilgotność, cykl natrysku i proporcja światła do ciemności według tablic 3, 4, B.1 albo B.2 — wartości NIE PODAJEMY.

4. Ekspozycja

   Równomierność ≥ 80 % maksimum albo okresowe przekładanie kształtek; pomiar dawki UV w płaszczyźnie kształtek; kontrola jakości wody do natrysku.

5. Ocena i sprawozdanie

   Ocena skutków według normy materiałowej; w sprawozdaniu metoda, typ filtru, warunki zwilżania; wyników z innego aparatu nie porównuje się bez zależności statystycznej.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Promieniowanie UV i jasne światło lamp ksenonowych — nie patrzeć w źródło, blokady drzwi; ozon z lamp musi być odizolowany od obsługi i wyprowadzony na zewnątrz budynku (4.2); wysokie napięcie zasilania lamp
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma tylko eksponuje kształtki — ocenę skutków podaje norma materiałowa; metoda A i metoda B oraz filtry typu I i II dają różne widma, więc wynik bez tych informacji nie jest porównywalny

Najczęstsze pytania