🔩 Przyspieszone starzenie powłok lakierowych pod lampami fluorescencyjnymi UV, w cieple i wilgoci — typ 1A (UVA-340, maksimum 343 nm) do symulacji UV światła dziennego (metoda A), typ 1B (UVA-351, maksimum 353 nm) do światła za szybą okienną (metoda B), typ 2 (UVB-313) tylko po uzgodnieniu, wymagania rozkładu widmowego (tablice 1 i 2), zwilżanie kondensacją albo natryskiem, ekspozycja promienista H = ∫E dt, PN-EN ISO 16474-3

Materiały i NDT PN-EN ISO 16474-3

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN PN-EN ISO 16474-3:2021-06 (wersja angielska), w całości: „W niniejszym dokumencie ustalono metody poddawania powłok działaniu lamp fluorescencyjnych UV, ciepła i wody w urządzeniach przystosowanych do odtworzenia wpływów warunków atmosferycznych na wyroby narażone na światło dzienne lub światło dzienne przechodzące przez szkło okienne w rzeczywistych warunkach użytkowania końcowego. Powłoki poddaje się działaniu różnych typów lamp fluorescencyjnych UV w kontrolowanych warunkach (temperatura, wilgotność i/lub woda). Aby spełnić wszystkie wymagania związane z badaniem różnych wyrobów, można stosować różne typy lamp fluorescencyjnych UV. Przygotowanie próbek i ocena wyników są uwzględnione w innych dokumentach ISO dotyczących określonych wyrobów. Ogólne wskazówki podano w ISO 16474-1. UWAGA Ekspozycje na lampy fluorescencyjne UV dla tworzyw sztucznych opisano w ISO 4892-3.” Tekst normy czytamy we fragmencie próbnym ISO 16474-3:2021 od okładki do tablicy 2 (strona 5); dalszej części — tablicy 3, punktów 5.2 i dalszych (komora, radiometr, czujniki temperatury, zwilżanie), rozdziałów 6–9 (próbki, warunki badania z tablicą 4 i zestawami cykli, przebieg, sprawozdanie) i załącznika A — nie mamy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 16474-3:2021 (przedmowa, wprowadzenie, rozdziały 1–5.1.4, tablice 1–2). Normę przygotował ISO/TC 35 z CEN/TC 139. Wydanie drugie zastępuje pierwsze (2013); zmiany: w 7.2 poprawiono różnicę między temperaturą czujnika czarnego panelu a czarnego wzorca, w tablicy 4 temperatura czarnego panelu nie jest regulowana podczas natrysku wodą, tekst poprawiono redakcyjnie i zaktualizowano powołania. Wprowadzenie: powłoki eksponuje się na laboratoryjne źródła światła, aby odtworzyć procesy starzenia zachodzące w naturalnych warunkach atmosferycznych albo za szybą. Powołania: ISO 1514 (płytki), ISO 2808 (grubość powłoki), ISO 4618 (terminy), ISO 9370 (instrumentalny pomiar ekspozycji promienistej), ISO 16474-1:2013 (wytyczne ogólne). Definicja (3.1): ekspozycja promienista H = ∫E dt w J/m² (E — natężenie napromienienia w W/m², t — czas w s); przy stałym E — iloczyn E·t. Zasada (rozdział 4): lampy fluorescencyjne UV, właściwie utrzymywane, symulują widmowe natężenie napromienienia światła dziennego w zakresie UV; warunki ekspozycji zmienia się wyborem typu lampy, poziomu natężenia, temperatury podczas ekspozycji UV, wilgotności względnej w okresach jasnych i ciemnych (jeśli wymagana — uwaga: urządzenia handlowe zwykle nie regulują wilgotności), rodzaju zwilżania, temperatury i cyklu zwilżania oraz układu cyklu UV/ciemność; zwilżanie zwykle przez kondensację pary wodnej na powierzchni próbki albo natrysk wodą demineralizowaną lub dejonizowaną; może obejmować pomiar natężenia i ekspozycji promienistej w płaszczyźnie próbek; zaleca się jednoczesną ekspozycję podobnego materiału o znanym zachowaniu (kontrolnego); wyników z różnych urządzeń albo typów lamp nie porównuje się bez ustalonej zależności statystycznej dla danego materiału. Źródło światła (5.1): lampy fluorescencyjne UV — co najmniej 80 % emisji poniżej 400 nm; typ 1A (UVA-340) — poniżej 300 nm mniej niż 1 % całkowitego strumienia, maksimum 343 nm, do symulacji światła dziennego 300–340 nm; typ 1B (UVA-351) — poniżej 310 nm mniej niż 1 %, maksimum 353 nm, do UV światła dziennego za szybą; typ 2 (UVB-313) — poniżej 300 nm ponad 10 %, maksimum 313 nm, tylko po uzgodnieniu stron zapisanym w sprawozdaniu (uwaga: może emitować do 254 nm i wywoływać procesy starzenia niewystępujące w użytkowaniu); wzorcem światła dziennego jest CIE 85:1989, tablica 4; jeżeli nie ustalono inaczej, metoda A — typ 1A, metoda B — typ 1B; lampy starzeją się znacznie — bez automatycznej regulacji natężenia trzeba postępować według instrukcji producenta urządzenia; równomierność natężenia według ISO 16474-1, przy natężeniu poniżej 90 % maksimum — okresowe przestawianie próbek. Tablica 1 (typ 1A, metoda A; udział w napromienieniu 290–400 nm, minimum / CIE 85 / maksimum): λ < 290 nm — maksimum 0,1 %; 290–320 nm — 5,9 / 5,4 / 9,3 %; 320–360 nm — 60,9 / 38,2 / 65,5 %; 360–400 nm — 26,5 / 56,4 / 32,8 %; zgodność sprawdza się pomiarem widma 250–400 nm (zwykle co 2 nm); granice z ponad 60 pomiarów lamp różnych partii i wieku, co najmniej 3 sigma od średniej; zakres dla zestawów lamp z pomiarów w ok. 50 miejscach pola ekspozycji. Tablica 2 (typ 1B, metoda B): λ < 300 nm — maksimum 0,2 %; 300–320 nm — 1,1 / ≤ 1 / 3,3 %; 320–360 nm — 60,5 / 33,1 / 66,8 %; 360–400 nm — 30,0 / 66,0 / 38,0 %; granice z 21 pomiarów; wartości docelowe to CIE 85 pomnożone przez przepuszczalność szkła okiennego 3 mm; tu kończy się przeczytany fragment.

STATUS (stan kart na 02.10.2026). Karta PN-EN ISO 16474-3:2021-06 (wersja angielska) nie ma nagłówka „Wycofana” — norma jest AKTUALNA: publikacja 29-06-2021, 30 stron, grupa cenowa P, Sektor Chemii, KT 175 Farb i Lakierów, ICS 87.040, „Wprowadza: EN ISO 16474-3:2021 [IDT], ISO 16474-3:2021 [IDT]”, „Zastępuje: PN-EN ISO 16474-3:2014-02 – wersja angielska, PN-EN ISO 16474-3:2014-02 – wersja polska, PN-EN ISO 16474-3:2014-02/Ap1:2016-10 – wersja angielska”. PN-EN ISO 16474-3:2014-02 (wersja polska, publikacja 18-11-2016, wprowadzała ISO 16474-3:2013; sama zastąpiła PN-EN ISO 11507:2008) — wycofana 29-06-2021. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-EN ISO 16474-3” (02.10.2026) pokazuje karty 2014-02 (angielska i polska) i 2021-06. Polskiej wersji wydania 2021 nie ma.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 02.10.2026). Numer 16474-3 stoi w 6 rekordach u 6 laboratoriów: AB 023, AB 128, AB 163, AB 240, AB 1424, AB 1552. W aktualnych zakresach na stronach PCA (odczyt 02.10.2026, wydania od 16.07.2025 do 01.09.2026) numer stoi u wszystkich 6: z rokiem „2021-06” u AB 163, AB 240 i AB 1424, z wycofanym wydaniem „2014-02” u AB 1552, bez roku u AB 023 i AB 128. Żaden wiersz nie jest złożony pogrubioną kursywą. Zakładka „Laboratoria” szuka zapisów ZACZYNAJĄCYCH SIĘ od „PN-EN ISO 16474-3” i pokazuje wszystkie 6 laboratoriów i 6 pozycji — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 02.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Powłoki — odporność na działanie atmosferyczne i sztuczne promieniowanie (AB 023); tworzywa sztuczne, tekstylia, guma, części maszyn — odporność na promieniowanie słoneczne z laboratoryjnymi źródłami światła, obok PN-EN ISO 4892-3, 16474-1 i 16474-2 (AB 128); powłoki — odporność na promieniowanie UV obok PN-EN ISO 16474-2 i 4892-1 (AB 163); „odporność na działanie sztucznych czynników atmosferycznych, metoda C, cykl 4” obok PN-EN ISO 16474-1:2014-02 (AB 240); zestawy malarskie — ekspozycja na laboratoryjne źródła światła, lampy fluorescencyjne UV (AB 1424); odporność na światło UV w kontrolowanych warunkach obok PN-EN ISO 4892-3, PV 3930 i SAE J2527 (AB 1552).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy lampie: typ 1A (UVA-340) odpowiada światłu dziennemu, typ 1B (UVA-351) — światłu za szybą, a typ 2 (UVB-313) emituje promieniowanie krótsze niż w naturze i może wywołać starzenie, które w użytkowaniu nie występuje — dopuszcza się go tylko po uzgodnieniu zapisanym w sprawozdaniu. Przy widmie: lampa spełniająca tablicę 1 albo 2 trzeba wykazać pomiarem widma 250–400 nm; lampy starzeją się, a bez regulacji natężenia zmienia się dawka. Przy porównaniach: wyników z różnych urządzeń i typów lamp nie zestawia się bez ustalonej zależności statystycznej; zaleca się materiał kontrolny. Przy materiale: tworzywa sztuczne eksponuje się według ISO 4892-3, nie według tej normy. Przy powołaniu: „metoda C, cykl 4” (AB 240) odwołuje się do tablicy 4, której nie czytaliśmy; zakres z wydaniem 2014-02 (AB 1552) nie obejmuje poprawki dotyczącej temperatury czarnego panelu podczas natrysku.

CZEGO NIE PODAJEMY. Nie mamy tablicy 3 (typ 2), tablicy 4 i zestawów cykli ekspozycji (natężenie, temperatury, czasy kondensacji i natrysku), wymagań dla komory, radiometru i czujników, przygotowania próbek ani sprawozdania — nie podajemy więc żadnego cyklu ekspozycji ani czasu badania.

Zasada metody

Powłoki eksponuje się w komorze z lampami fluorescencyjnymi UV o widmie zgodnym z tablicą 1 (typ 1A, światło dzienne, metoda A) albo 2 (typ 1B, za szybą, metoda B), w kontrolowanej temperaturze, z cyklami UV/ciemność i zwilżaniem kondensacją albo natryskiem; dawkę opisuje ekspozycja promienista H = ∫E dt, a skutki ocenia się według norm wyrobów, najlepiej wobec materiału kontrolnego.

Zastosowania

• Powłoki lakierowe i zestawy malarskie — przyspieszone starzenie w UV światła dziennego albo za szybą (6 laboratoriów)
• Ocena odporności na promieniowanie UV obok norm na tworzywa (ISO 4892-3) i norm motoryzacyjnych (PV 3930, SAE J2527)
• Porównania powłok wobec materiału kontrolnego o znanym zachowaniu

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 16474-3:2021-06 (wersja angielska; EN ISO 16474-3:2021 IDT, ISO 16474-3:2021 IDT)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Metody ekspozycji na laboratoryjne źródła światła — Część 3: Lampy fluorescencyjne UV

Title (EN)

Paints and varnishes — Methods of exposure to laboratory light sources — Part 3: Fluorescent UV lamps

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody i lamp

   Metoda A — lampy typu 1A (UVA-340), metoda B — typu 1B (UVA-351), typ 2 tylko po uzgodnieniu; sprawdzenie widma wobec tablicy 1 albo 2. PN-EN ISO 16474-3:2021-06 aktualna (stan kart na 02.10.2026).

2. Próbki

   Według normy wyrobu, na płytkach ISO 1514, z pomiarem grubości ISO 2808; zalecany materiał kontrolny — szczegółów (rozdział 6) NIE PODAJEMY.

3. Warunki ekspozycji

   Natężenie, temperatura, wilgotność, rodzaj i cykl zwilżania (kondensacja albo natrysk) oraz cykl UV/ciemność według tablicy 4 — wartości NIE PODAJEMY.

4. Ekspozycja

   Kontrola natężenia (lampy starzeją się), przestawianie próbek przy natężeniu < 90 % maksimum, pomiar ekspozycji promienistej H = ∫E dt.

5. Ocena i sprawozdanie

   Ocena zmian właściwości według norm wyrobu; w sprawozdaniu typ lampy i ewentualne uzgodnienie typu 2 — pozostałych wymagań (rozdział 9) NIE PODAJEMY.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Promieniowanie UV lamp — nie patrzeć w źródło, blokady drzwi komory; lampy typu 2 (UVB-313) emitują do 254 nm; przeczytany fragment normy nie zawiera ostrzeżeń bhp
• UWAGA MERYTORYCZNA: typ lampy decyduje o widmie — wynik bez typu lampy i metody (A albo B) jest nieporównywalny; tworzywa sztuczne bada się według ISO 4892-3

Najczęstsze pytania