🔩 Ekspozycja próbek powłok farb i lakierów na filtrowane promieniowanie lamp ksenonowych łukowych w kontrolowanych warunkach temperatury, wilgotności i zwilżania, odtwarzająca starzenie pod wpływem światła dziennego (metoda A, filtry światła dziennego) albo światła dziennego za szybą okienną (metoda B) — rozkład widma w pasmach 290–400 nm według tablic 1 i 2, pomiar natężenia napromienienia i napromienienia w płaszczyźnie próbek, równomierność co najmniej 80 % wartości maksymalnej, PN-EN ISO 16474-2

Materiały i NDT PN-EN ISO 16474-2

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Tekst normy czytamy w dwóch próbkach iTeh: SIST EN ISO 16474-2:2014 (tekst angielski) — strona tytułowa EN ISO 16474-2:2013, przedmowa europejska, spis treści, przedmowa i wprowadzenie ISO — oraz ISO 16474-2:2013 (wersja francuska) — od strony tytułowej do początku punktu 5.2 (komora badawcza) na stronie 5. Poza próbkami zostają dalsza część komory badawczej, radiometr (5.3), termometr z czarnym wzorcem lub panelem (5.4), urządzenia do zwilżania i regulacji wilgotności (5.5), uchwyty (5.6), próbki (6), warunki ekspozycji (7: promieniowanie, temperatura, wilgotność, cykl natrysku, cykle z okresami ciemności, zestawy warunków), procedura (8), sprawozdanie (9) oraz załączniki A (rozkład widma filtrowanego promieniowania ksenonowego) i B (dodatkowe cykle ekspozycji, normatywny). Zmiany A1 (ISO 16474-2:2013/Amd 1:2022, „Classification of daylight filters” — klasyfikacja filtrów światła dziennego) nie czytaliśmy.

WEDŁUG TEKSTU ISO 16474-2:2013 I PRZEDMOWY EN ISO 16474-2:2013. Normę przygotował ISO/TC 35 „Farby i lakiery”, podkomitet SC 9 „Ogólne metody badań farb i lakierów”, we współpracy z CEN/TC 139 „Farby i lakiery” (sekretariat DIN); CEN zatwierdził EN ISO 16474-2:2013 26.10.2013 bez zmian względem ISO; zastąpiła EN ISO 11341:2004. Pierwsze wydanie ISO 16474-2 razem z ISO 16474-1 zastąpiło ISO 11341:2004 jako jej rewizja techniczna; seria ISO 16474 ma części: 1 — wytyczne ogólne, 2 — lampy ksenonowe łukowe, 3 — fluorescencyjne lampy UV, 4 — lampy łukowe węglowe. Wprowadzenie: powłoki farb, lakierów i podobnych materiałów eksponuje się na laboratoryjne źródła światła, by odtworzyć w laboratorium procesy starzenia zachodzące przy naturalnym starzeniu atmosferycznym albo w badaniach ekspozycji pod szkłem. Zakres (1): metody ekspozycji próbek na lampy ksenonowe łukowe w obecności wilgoci, odtwarzające skutki starzenia materiałów eksponowanych w rzeczywistym użytkowaniu na światło dzienne albo światło dzienne filtrowane przez szybę okienną; próbki eksponuje się na filtrowane źródła ksenonowe w kontrolowanych warunkach (temperatura, wilgotność i/lub zwilżanie), a różne typy lamp i kombinacje filtrów pozwalają spełnić wymagania badań różnych materiałów; przygotowanie próbek i ocenę wyników opisują normy dotyczące konkretnych materiałów, wytyczne ogólne — ISO 16474-1; według uwagi ekspozycję tworzyw sztucznych na lampy ksenonowe opisuje ISO 4892-2. Powołania (2): ISO 4618 (terminologia farb i lakierów), ISO 9370 (instrumentalne oznaczanie napromienienia), ISO 16474-1. Terminy (3): napromienienie H — ilość energii promieniowania, na którą była narażona płytka badawcza, H = ∫E·dt (J/m², natężenie E w W/m², czas t w s), a przy stałym E po prostu E·t. Zasada (4): łuk ksenonowy z odpowiednimi, właściwie utrzymywanymi filtrami symuluje rozkład widmowy światła dziennego w nadfiolecie i zakresie widzialnym; próbki eksponuje się na różne poziomy natężenia napromienienia (napromienienia), ciepła, wilgotności względnej i wody w kontrolowanych warunkach; warunki zmienia się przez wybór filtrów, poziomu natężenia, temperatury w czasie ekspozycji na światło, wilgotności względnej powietrza w komorze w okresach światła i ciemności (gdy wymagana jest regulacja wilgotności), rodzaju zwilżania, temperatury wody i cyklu zwilżania oraz długości cyklu światło/ciemność; zwilżanie uzyskuje się zwykle przez natrysk wodą demineralizowaną lub dejonizowaną, zanurzenie w wodzie albo kondensację pary na powierzchni próbek; procedura musi obejmować pomiar natężenia napromienienia i napromienienia w płaszczyźnie próbek; zaleca się eksponować razem z próbkami podobny materiał o znanym zachowaniu (kontrolny) jako wzorzec porównawczy; nie powinno się porównywać wyników z różnych urządzeń, jeśli nie ustalono między nimi odpowiedniej zależności statystycznej dla badanego materiału. Źródło światła (5.1): jedna lub kilka lamp ksenonowych łukowych w rurze kwarcowej, emitujących od poniżej 270 nm przez zakres widzialny po podczerwień; do symulacji światła dziennego trzeba stosować filtry usuwające krótkofalowe UV (metoda A, tablica 1), do symulacji światła dziennego za szybą — filtry ograniczające promieniowanie poniżej 310 nm (metoda B, tablica 2); można też stosować filtry usuwające podczerwień, by uniknąć nierealnego nagrzewania próbek i degradacji termicznej niewystępującej na zewnątrz; światło dzienne odniesienia pochodzi z tablicy 4 publikacji CIE nr 85:1989. Metoda A (tablica 1, udział w natężeniu 290–400 nm, minimum / CIE 85 / maksimum): λ < 290 nm — maks. 0,15 %; 290–320 nm — 2,6 / 5,4 / 7,9 %; 320–360 nm — 28,2 / 38,2 / 39,8 %; 360–400 nm — 54,2 / 56,4 / 67,5 %; zgodność filtra sprawdza się z widma 250–400 nm mierzonego zwykle co 2 nm; granice opierają się na ponad 100 pomiarach lamp chłodzonych wodą i powietrzem i obejmują co najmniej ±3 sigma; dla każdej lampy z filtrami udział w każdym paśmie musi mieścić się w granicach; różnice widma w granicach tolerancji mogą dawać różne wyniki ekspozycji; dla widma CIE 85 udział UV (290–400 nm) wynosi 11 %, a widzialnego (400–800 nm) 89 %. Metoda B (tablica 2): λ < 300 nm — maks. 0,29 %; 300–320 nm — 0,1 / ≤ 1 / 2,8 %; 320–360 nm — 23,8 / 33,1 / 35,5 %; 360–400 nm — 62,4 / 66,0 / 76,2 %; granice z ponad 30 pomiarów; wartości odniesienia to CIE 85 pomnożone przez przepuszczalność szyby okiennej 3 mm (UV ok. 9 %, widzialne 91 % w zakresie 300–800 nm). Równomierność (5.1.4): natężenie w każdym miejscu powierzchni ekspozycji musi wynosić co najmniej 80 % wartości maksymalnej, a gdy tak nie jest, próbki przestawia się okresowo według ISO 16474-1; przy materiałach silnie odbijających lub wrażliwych na promieniowanie i temperaturę zaleca się przestawianie także wtedy, gdy wymóg jest spełniony. Komora (5.2): z materiału obojętnego, z regulacją natężenia napromienienia i temperatury, a przy ekspozycjach z regulacją wilgotności — z urządzeniami według ISO 16474-1.

STATUS (stan na 03.10.2026). W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-EN ISO 16474-2”, 03.10.2026) są PN-EN ISO 16474-2:2014-02 w wersji polskiej i angielskiej („Wprowadza: EN ISO 16474-2:2013 [IDT], ISO 16474-2:2013 [IDT]”) oraz zmiana PN-EN ISO 16474-2:2014-02/A1:2023-02 w wersji polskiej i angielskiej („Wprowadza: EN ISO 16474-2:2013/A1:2022 [IDT], ISO 16474-2:2013/Amd 1:2022 [IDT]”), wszystkie bez adnotacji o wycofaniu. W katalogu iTeh (odczyt 03.10.2026) ISO 16474-2:2013 ma status „Published”, etap 90.93 (norma potwierdzona) od 24.06.2026, zmieniona przez ISO 16474-2:2013/Amd 1:2022.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 03.10.2026). Numer 16474-2 stoi w 5 rekordach u 5 laboratoriów: AB 128, AB 163, AB 369, AB 910, AB 1552. W aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026, wydania od 17.12.2025 do 01.09.2026) numer stoi w 5 pozycjach — po jednej u każdego laboratorium (8 wierszy tekstu, bo u AB 163 pozycja wymienia normę, zmianę A1:2023-02 i poprawkę Ap2:2016-11, a u AB 1552 normę i zmianę A1:2023-02); w każdym z pięciu dokumentów liczba znaczników stron równa się liczbie stron PDF, bez powtórzeń; przeszukanie wszystkich 1291 dokumentów PCA pobranych z BIP 03.10.2026 nie dało laboratoriów spoza kopii bazy (17 laboratoriów z wykazu nie ma na BIP odnośnika do dokumentu zakresu). Postać „PN-EN ISO 16474-2:2014-02” (AB 163, AB 1552) i „PN-EN ISO 16474-2” bez roku (AB 128, AB 369, AB 910); zawsze w jednej komórce z PN-EN ISO 16474-1. Żadna z tych pozycji nie jest zawieszona. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-EN ISO 16474-2”) pokazuje wszystkie 5 laboratoriów — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 03.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (pozycje w PCA). Przedmiot: wyroby metalowe, tworzywa sztuczne i wyroby z nich, tekstylia, pianki, guma i wyroby z gumy, części i zespoły maszyn i urządzeń (AB 128; ta ostatnia grupa w elastycznym zakresie akredytacji), powłoki lakierowe i tworzywa sztuczne (AB 163), zestawy malarskie, powłoki i pokrycia przeciwkorozyjne (AB 369, elastyczny zakres), materiały do produkcji wyrobów konsumenckich, w tym artykułów dla dzieci, tworzywa sztuczne, tekstylia, farby, lakiery (AB 910, elastyczny zakres), wyroby i materiały konstrukcyjne, okucia budowlane, elementy maszyn i urządzeń elektrycznych, w tym górniczych (AB 1552). Cecha: odporność na promieniowanie słoneczne i warunki pogodowe z użyciem laboratoryjnych źródeł światła — lampa fluorescencyjna UV, ksenonowa łukowa, metalohalogenkowa (AB 128), odporność na działania atmosferyczne i sztuczne promieniowanie (AB 163), odporność na działanie źródła światła (AB 369), odporność na promieniowanie świetlne i działania atmosferyczne, ocena zmiany barwy (AB 910), odporność na działanie światła dziennego w kontrolowanych warunkach środowiskowych (AB 1552).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Przy filtrach: metoda A (światło dzienne) i B (za szybą) mają różne widma i nie są wymienne (5.1, tablice 1 i 2); zgodność filtra z tablicą sprawdza się pomiarem widma 250–400 nm. Przy porównaniach: wyniki z różnych urządzeń porównuje się tylko po ustaleniu zależności statystycznej dla danego materiału (4.7), a nawet widma w granicach tolerancji mogą dawać różne wyniki (tablica 1, przypis c). Przy równomierności: poniżej 80 % wartości maksymalnej — przestawianie próbek (5.1.4). Przy nagrzewaniu: bez filtrów podczerwieni możliwa degradacja termiczna niewystępująca na zewnątrz (5.1.1). Przy kontroli: materiał kontrolny eksponowany razem z próbkami (4.6). Przy wydaniu: w katalogu PKN jest też zmiana A1:2023-02 (klasyfikacja filtrów światła dziennego), którą powołują AB 163 i AB 1552.

CZEGO NIE PODAJEMY. Natężeń napromienienia, temperatur termometru z czarnym wzorcem, wilgotności, cykli natrysku i okresów ciemności, zestawów warunków ekspozycji, procedury ani sprawozdania nie czytaliśmy (od 5.2, rozdziały 6–9, załączniki A i B), podobnie jak zmiany A1:2022.

Zasada metody

Próbki powłok eksponuje się w komorze na promieniowanie lamp ksenonowych łukowych z filtrami — światła dziennego (metoda A) albo szyby okiennej (metoda B) — przy kontrolowanym natężeniu napromienienia, temperaturze, wilgotności względnej i zwilżaniu (natrysk, zanurzenie lub kondensacja), z pomiarem natężenia i napromienienia w płaszczyźnie próbek. Zmiany właściwości po ekspozycji ocenia się według norm wyrobów, porównując z materiałem kontrolnym eksponowanym równocześnie.

Zastosowania

• Powłoki farb, lakierów i podobnych materiałów — symulacja starzenia w świetle dziennym i za szybą okienną (wprowadzenie, 1)
• Porównywanie odporności powłok na światło i warunki atmosferyczne z materiałem kontrolnym (4.6)
• Powłoki, tworzywa, wyroby metalowe, gumowe, tekstylne i konsumenckie — pozycje w zakresach akredytacji 5 laboratoriów w PCA

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-EN ISO 16474-2:2014-02 (+A1:2023-02)

Tytuł (PL)

Farby i lakiery — Metody ekspozycji na laboratoryjne źródła światła — Część 2: Lampy ksenonowe łukowe

Title (EN)

Paints and varnishes — Methods of exposure to laboratory light sources — Part 2: Xenon-arc lamps

Procedura krok po kroku

1. Wybór metody

   Metoda A (światło dzienne) albo B (za szybą okienną); filtry zgodne z tablicą 1 lub 2 (5.1). PN-EN ISO 16474-2:2014-02 i A1:2023-02 bez adnotacji o wycofaniu (03.10.2026).

2. Ustawienie warunków

   Natężenie, temperatura, wilgotność, rodzaj zwilżania, cykl światło/ciemność (4.3); wartości według rozdziału 7 i załącznika B (nieczytane).

3. Ekspozycja

   Próbki z materiałem kontrolnym; pomiar natężenia i napromienienia w płaszczyźnie próbek; przestawianie przy równomierności < 80 % (4.5, 4.6, 5.1.4).

4. Ocena

   Zmiany właściwości według norm wyrobów; procedura i sprawozdanie według rozdziałów 8–9 (nieczytane).

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Promieniowanie UV lamp ksenonowych — nie patrzeć w źródło, osłony urządzenia
• Wysokie napięcie zasilania lamp i gorące elementy komory

Najczęstsze pytania