🔩 Drut metalowy o średnicy lub grubości 0,3–10 mm — próba skręcania jednokierunkowego: skręcanie odcinka drutu wokół własnej osi jednym uchwytem do zerwania albo do zadanej liczby skręceń, długość swobodna 200 d, 100 d albo 50 d, napięcie do 2 % nominalnej wytrzymałości na rozciąganie, prędkość wg tablicy 3, wynik — liczba pełnych skręceń; PN-ISO 7800
Krótko: o co chodzi
Oznaczanie zdolności drutu metalowego o średnicy lub grubości od 0,3 do 10 mm do odkształcenia plastycznego przy skręcaniu w jednym kierunku. Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 7800:1996 (wersja polska; wprowadza ISO 7800:1984 [IDT]); Zakres średnic — warunek (rozdz. 1): d lub D od 0,3 do 10 mm włącznie. Procedura obejmuje 5 kroków; stosuje się je m.in. do: Drut metalowy okrągły i nieokrągły o średnicy lub wymiarze charakterystycznym 0,3–10 mm (ISO 7800:1984, rozdz. 1), Zastąpiła w PN normę PN-M-80003:1983 (karta PKN), Stal, miedź i jej stopy, aluminium i jego stopy — osobne prędkości w tablicy 3.
W skrócie
- Norma: PN-ISO 7800:1996 (wersja polska; wprowadza ISO 7800:1984 [IDT])
- Kategoria: Materiały i NDT
- Kroków procedury: 5
- STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026): PN-ISO 7800:1996 aktualna (wersja polska); wprowadza ISO 7800:1984, która w katalogu iTeh ma status „Withdrawn”; zastąpiła PN-M-80003:1983
- Zakres średnic — warunek (rozdz. 1): d lub D od 0,3 do 10 mm włącznie
- Długość swobodna — warunek (tablica 2): 0,3 ≤ d < 1 mm: 200 d; 1 ≤ d < 5 mm: 100 d (po uzgodnieniu 50 d); 5 mm ≤ d: 50 d (po uzgodnieniu 30 d)
Przegląd
CO TA NORMA OPISUJE. Według rozdziału 1 ISO 7800:1984 norma określa metodę oznaczania zdolności drutu metalowego o średnicy lub grubości od 0,3 do 10 mm włącznie do odkształcenia plastycznego przy skręcaniu jednokierunkowym. Zasada (rozdz. 2): próba polega na skręcaniu próbki drutu wokół własnej osi w jednym kierunku.
WEDŁUG TEKSTU ISO 7800:1984 — OZNACZENIA, MASZYNA, PRÓBKA, PRZEBIEG, SPRAWOZDANIE (przedmowa, rozdz. 1–7, tablice 1–3, rysunek). Normę przygotował komitet ISO/TC 164 (Badania mechaniczne metali); wydanie pierwsze 1984-03-15; zastąpiła ISO 136-1972, ISO 2627-1973 i zalecenie ISO R 957-1969. Oznaczenia (tablica 1): d — średnica drutu okrągłego, mm; D — wymiar charakterystyczny drutu nieokrągłego (największy wymiar przekroju, zwykle podany w normie wyrobu), mm; L — długość swobodna między uchwytami, mm; Nt — liczba skręceń. Maszyna (rozdz. 4): uchwyty o dostatecznej twardości, ustawione tak, by w czasie próby pozostawały na jednej osi i nie zginały próbki; maszyna nie może blokować zmiany długości próbki między uchwytami; jeden uchwyt obraca się wokół osi próbki, drugi nie wykonuje obrotu (poza ugięciem potrzebnym do pomiaru momentu); odległość uchwytów regulowana; możliwość przyłożenia odpowiedniego naprężenia rozciągającego. Próbka (rozdz. 5): odcinek drutu możliwie prosty; prostowanie ręczne, a gdy to niemożliwe — młotkiem z drewna, tworzywa lub miedzi na płaskiej powierzchni z takiego materiału; bez uszkodzenia powierzchni i bez skręcania; drutu z miejscowym ostrym zagięciem nie prostuje się. Długość swobodna (tablica 2, jeśli nie ustalono inaczej): 0,3 ≤ d < 1 mm — 200 d; 1 ≤ d < 5 mm — 100 d (po uzgodnieniu 50 d, gdy maszyna nie pozwala na 100 d); 5 mm ≤ d — 50 d (po uzgodnieniu 30 d, gdy maszyna nie pozwala na 50 d); dla drutu nieokrągłego zamiast d — D. Przebieg (rozdz. 6): zwykle w temperaturze otoczenia 10–35 °C, w warunkach kontrolowanych 23 ± 5 °C; oś próbki pokrywa się z osią uchwytów, próbka prosta w czasie próby — o ile nie ustalono inaczej, przez stałe naprężenie rozciągające wystarczające do wyprostowania, nie większe niż 2 % nominalnej wytrzymałości drutu na rozciąganie; jeden uchwyt obraca się ze stałą, rozsądną prędkością do zerwania próbki albo do osiągnięcia zadanej liczby skręceń; liczy się pełne obroty nadane drutowi przez obracany uchwyt. Prędkość (tablica 3, jeśli norma wyrobu nie stanowi inaczej) — największa liczba skręceń na sekundę: stal — 3 (d < 1 mm), 1 (1 ≤ d < 5,0 mm), 0,5 (5,0 ≤ d ≤ 10,0 mm); miedź i jej stopy — 5 (d < 1), 2 (1 ≤ d < 1,5), 1,5 (1,5 ≤ d < 3,0), 1 (3,0 ≤ d < 5,0), 0,5 (5,0 ≤ d ≤ 10,0); aluminium i jego stopy — 1 w całym zakresie. Ocena (6.5): jeśli liczba skręceń spełnia wymaganie normy wyrobu, próbę uznaje się za zaliczoną niezależnie od miejsca zerwania; jeśli nie spełnia, a zerwanie nastąpiło w odległości do 2 d od uchwytów — próba jest nieważna i trzeba ją powtórzyć. Sprawozdanie (rozdz. 7): odniesienie do normy; identyfikacja próbki (materiał, numer wytopu itd.); d albo D; przygotowanie próbki (sposób prostowania itd.); warunki próby (np. długość swobodna, przyłożone naprężenie); wynik.
STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026). Karta PN-ISO 7800:1996 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 05-02-1996, 7 stron, KT 163 Lin i Transportu Linowego, „Wprowadza: ISO 7800:1984 [IDT]”, „Zastępuje: PN-M-80003:1983 - wersja polska”, ICS 77.140.65; pole „Zakres”: „Określono zakres stosowania normy, wymagania stawiane maszynom do prób jednokierunkowego skręcania, sposób pobierania i przygotowania próbek do badań, warunki i sposób przeprowadzania próby, wymagania odnośnie protokołu badań”. W wyszukiwarce PKN (hasło „PN-ISO 7800”, 11.11.2026) jest tylko ta karta. Katalog iTeh (odczyt 11.11.2026): ISO 7800:1984 i ISO 7800:2003 — status „Withdrawn”; w katalogu jest też karta ISO 7800:2012 (jej statusu nie odczytaliśmy); słoweńska SIST ISO 7800:1996 — wycofana 29-01-2015. Treść opisu pochodzi z ISO 7800:1984, którą wprowadza PN-ISO 7800:1996 — nowszych wydań ISO nie czytaliśmy.
ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (baza zakresów akredytacji serwisu, odczyt 11.11.2026). Zapis „PN-ISO 7800:1996” stoi w 5 rekordach u 5 polskich laboratoriów: AB 005, AB 273, AB 771, AB 1141 i AB 1348. Poza polskimi — 2 rekordy u 2 czeskich laboratoriów (1322: obok ČSN 02 4301:1974; 1609: procedura PPo CZ-10/333 powołująca ČSN ISO 7800). Aktualnych dokumentów zakresu PCA tych laboratoriów nie porównywaliśmy z bazą.
CO BADAJĄ LABORATORIA (baza zakresów, całe pozycje — 5 polskich). AB 1141 — drut o średnicy od 0,3 do 5,0 mm: odporność na deformację plastyczną, liczba skręceń. AB 005 — druty: odporność na deformację plastyczną, średnica (1–3,5) mm. AB 771 — druty: odporność na odkształcenia plastyczne, średnice do 5,0 mm. AB 1348 — druty: odporność na jednokierunkowe skręcanie. AB 273 — szczotki (rotacyjne, ręczne, wyciory i szczotki kominiarskie, specjalne): odporność na jednokierunkowe skręcanie drutu metalowego o średnicy lub grubości (0,3–10,0) mm.
GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Próbka: drut uszkodzony albo skręcony przy prostowaniu, prostowanie metalowym młotkiem na stali, prostowanie miejscowego ostrego zagięcia — to inne warunki niż w rozdz. 5. Ustawienie: uchwyty nie na jednej osi albo zginające próbkę; maszyna blokująca skracanie się drutu; za duże napięcie (ponad 2 % nominalnej wytrzymałości) albo żadne — drut nie jest prosty. Długość swobodna inna niż w tablicy 2 bez uzgodnienia; dla drutu nieokrągłego liczona z D. Prędkość większa niż w tablicy 3 dla danego metalu i średnicy. Liczenie: tylko pełne obroty uchwytu. Ocena: zerwanie przy uchwycie (do 2 d) przy wyniku poniżej wymagania nie jest wynikiem — próbę się powtarza. Wymaganie liczby skręceń podaje norma wyrobu, nie ISO 7800.
CZEGO NIE PODAJEMY. Przeczytane fragmenty: próbka iTeh SIST ISO 7800:1996 (ISO 7800:1984 w wersji angielskiej: przedmowa, rozdz. 1–7, tablice 1–3 i rysunek — tablice odczytane z obrazu strony). Nie podajemy treści ISO 7800:2003 ani ISO 7800:2012 — nie czytaliśmy ich. Wymagań liczby skręceń dla konkretnych drutów norma nie podaje — podają je normy wyrobów.
Zasada metody
Odcinek drutu (d albo D od 0,3 do 10 mm) zamocowany w dwóch uchwytach na wspólnej osi, z długością swobodną 200 d, 100 d albo 50 d (tablica 2) i napięciem prostującym nie większym niż 2 % nominalnej wytrzymałości na rozciąganie, skręca się wokół własnej osi, obracając jeden uchwyt ze stałą prędkością nie większą niż w tablicy 3 (np. stal 3, 1 albo 0,5 skręcenia/s), do zerwania albo zadanej liczby skręceń; liczy się pełne obroty, a próbę ocenia wobec wymagania normy wyrobu (ISO 7800:1984, rozdz. 2–6).
Zastosowania
- Drut metalowy okrągły i nieokrągły o średnicy lub wymiarze charakterystycznym 0,3–10 mm (ISO 7800:1984, rozdz. 1)
- Zastąpiła w PN normę PN-M-80003:1983 (karta PKN)
- Stal, miedź i jej stopy, aluminium i jego stopy — osobne prędkości w tablicy 3
- Ocena zdolności do odkształcenia plastycznego wobec wymagań norm wyrobów (6.5)
- W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — druty do 5 mm i druty szczotek (0,3–10 mm)
Kluczowe parametry
| Parametr | Wartość |
|---|---|
| STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026) | PN-ISO 7800:1996 aktualna (wersja polska); wprowadza ISO 7800:1984, która w katalogu iTeh ma status „Withdrawn”; zastąpiła PN-M-80003:1983 |
| Zakres średnic — warunek (rozdz. 1) | d lub D od 0,3 do 10 mm włącznie |
| Długość swobodna — warunek (tablica 2) | 0,3 ≤ d < 1 mm: 200 d; 1 ≤ d < 5 mm: 100 d (po uzgodnieniu 50 d); 5 mm ≤ d: 50 d (po uzgodnieniu 30 d) |
| Temperatura — warunek (6.1) | otoczenie 10–35 °C; w warunkach kontrolowanych 23 ± 5 °C |
| Napięcie prostujące — warunek (6.2) | stałe, wystarczające do wyprostowania, ≤ 2 % nominalnej wytrzymałości na rozciąganie |
| Prędkość — stal (tablica 3) | najwyżej 3 skręcenia/s (d < 1 mm), 1 (1–5 mm), 0,5 (5–10 mm) |
| Prędkość — miedź i stopy / aluminium (tablica 3) | miedź: 5, 2, 1,5, 1, 0,5 skręcenia/s wg średnicy; aluminium: 1 skręcenie/s |
| Ocena — warunek (6.5) | wynik ≥ wymaganie — zaliczona niezależnie od miejsca zerwania; wynik poniżej i zerwanie do 2 d od uchwytu — próba nieważna, powtórzyć |
| Zasięg w zakresach akredytacji (baza, odczyt 11.11.2026) | 5 polskich laboratoriów, 5 rekordów; 2 czeskie laboratoria |
Norma
- Numer normy
- PN-ISO 7800:1996 (wersja polska; wprowadza ISO 7800:1984 [IDT])
- Tytuł (PL)
- Metale — Drut — Próba jednokierunkowego skręcania
- Title (EN)
- Metallic materials — Wire — Simple torsion test
Procedura krok po kroku
-
Próbka
Odcinek drutu możliwie prosty; prostowanie ręczne albo młotkiem z drewna, tworzywa lub miedzi, bez uszkodzenia i skręcenia; miejscowego ostrego zagięcia nie prostuje się (rozdz. 5).
-
Długość swobodna
Wg tablicy 2: 200 d, 100 d albo 50 d (po uzgodnieniu 50 d albo 30 d); dla drutu nieokrągłego D.
-
Zamocowanie
Oś próbki w osi uchwytów; napięcie prostujące ≤ 2 % nominalnej wytrzymałości na rozciąganie; temperatura 10–35 °C (kontrolowana 23 ± 5 °C) (6.1–6.2).
-
Skręcanie
Obrót jednego uchwytu ze stałą prędkością ≤ tablica 3 do zerwania albo zadanej liczby skręceń; liczenie pełnych obrotów (6.3–6.4).
-
Ocena i sprawozdanie
Wobec wymagania normy wyrobu; zerwanie do 2 d od uchwytu przy wyniku poniżej wymagania — powtórzenie (6.5); sprawozdanie wg rozdz. 7. PN-ISO 7800:1996 — aktualna (stan karty PKN na 11.11.2026).
Wymagany sprzęt i aparatura
| Sprzęt | Przykład | Orientacyjna cena |
|---|---|---|
| Maszyna do skręcania (4.1–4.5) | Twarde uchwyty na wspólnej osi bez zginania próbki; jeden obracany, drugi nieruchomy (poza ugięciem do pomiaru momentu); swobodna zmiana długości; regulowany rozstaw; przyłożenie naprężenia rozciągającego | — |
| Licznik obrotów | Liczba pełnych skręceń nadanych drutowi przez obracany uchwyt (6.3) | — |
| Młotek i podkładka do prostowania (5.2) | Drewno, tworzywo albo miedź — młotek i płaska powierzchnia z podobnego materiału | — |
Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)
- Zerwanie skręcanego drutu — ostre końce i sprężynowanie; osłona strefy uchwytów, okulary ochronne
- Norma w przeczytanej części nie podaje zagrożeń badania — NIE PODAJEMY
- UWAGA MERYTORYCZNA: wymaganą liczbę skręceń podaje norma wyrobu; przy zerwaniu przy uchwycie (do 2 d) i wyniku poniżej wymagania próbę się powtarza
Najczęstsze pytania
Jaka norma opisuje to badanie?
Badanie wykonuje się według normy PN-ISO 7800:1996 (wersja polska; wprowadza ISO 7800:1984 [IDT]) — „Metale — Drut — Próba jednokierunkowego skręcania”. Tytuł angielski: „Metallic materials — Wire — Simple torsion test”.
Na czym polega ta metoda?
Odcinek drutu (d albo D od 0,3 do 10 mm) zamocowany w dwóch uchwytach na wspólnej osi, z długością swobodną 200 d, 100 d albo 50 d (tablica 2) i napięciem prostującym nie większym niż 2 % nominalnej wytrzymałości na rozciąganie, skręca się wokół własnej osi, obracając jeden uchwyt ze stałą prędkością nie większą niż w tablicy 3 (np. stal 3, 1 albo 0,5 skręcenia/s), do zerwania albo zadanej liczby skręceń; liczy się pełne obroty, a próbę ocenia wobec wymagania normy wyrobu (ISO 7800:1984, rozdz.
Jaki jest zakres pomiarowy i dokładność?
STATUS (stan karty PKN na 11.11.2026): PN-ISO 7800:1996 aktualna (wersja polska); wprowadza ISO 7800:1984, która w katalogu iTeh ma status „Withdrawn”; zastąpiła PN-M-80003:1983; Zakres średnic — warunek (rozdz. 1): d lub D od 0,3 do 10 mm włącznie; Długość swobodna — warunek (tablica 2): 0,3 ≤ d < 1 mm: 200 d; 1 ≤ d < 5 mm: 100 d (po uzgodnieniu 50 d); 5 mm ≤ d: 50 d (po uzgodnieniu 30 d); Temperatura — warunek (6.1): otoczenie 10–35 °C; w warunkach kontrolowanych 23 ± 5 °C.
Ile trwa wykonanie badania?
Procedura obejmuje 5 kroków. Norma nie podaje czasu trwania dla wszystkich etapów — decyduje procedura laboratorium.
Jaki sprzęt jest potrzebny?
Maszyna do skręcania (4.1–4.5), Licznik obrotów, Młotek i podkładka do prostowania (5.2).
Gdzie stosuje się to badanie?
Drut metalowy okrągły i nieokrągły o średnicy lub wymiarze charakterystycznym 0,3–10 mm (ISO 7800:1984, rozdz. 1); Zastąpiła w PN normę PN-M-80003:1983 (karta PKN); Stal, miedź i jej stopy, aluminium i jego stopy — osobne prędkości w tablicy 3; Ocena zdolności do odkształcenia plastycznego wobec wymagań norm wyrobów (6.5); W zakresach akredytacji: 5 polskich laboratoriów — druty do 5 mm i druty szczotek (0,3–10 mm).
Jakie środki ostrożności obowiązują?
Zerwanie skręcanego drutu — ostre końce i sprężynowanie; osłona strefy uchwytów, okulary ochronne; Norma w przeczytanej części nie podaje zagrożeń badania — NIE PODAJEMY; UWAGA MERYTORYCZNA: wymaganą liczbę skręceń podaje norma wyrobu; przy zerwaniu przy uchwycie (do 2 d) i wyniku poniżej wymagania próbę się powtarza.
Które laboratorium wykona to badanie?
Badanie wykonują laboratoria akredytowane według ISO/IEC 17025. Na LabCoda wyszukasz je po numerze normy PN-ISO 7800.