🔩 Drut metalowy o średnicy lub grubości 0,3–10 mm — próba przeginania dwukierunkowego: przeginanie o 90° na przemian w obie strony na wałkach o promieniu dobranym do średnicy, liczba przegięć Nb do pęknięcia widocznego gołym okiem; PN-ISO 7801

Materiały i NDT PN-ISO 7801

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. ISO 7801:1984 (rozdz. 1–2) określa metodę oznaczania zdolności drutu metalowego o średnicy albo grubości od 0,3 do 10 mm włącznie do odkształceń plastycznych podczas przeginania dwukierunkowego; zakres średnic, dla których stosuje się normę, może dokładniej określać norma wyrobu. Próba polega na wielokrotnym przeginaniu o 90° w przeciwnych kierunkach próbki zamocowanej jednym końcem, przy czym każde przegięcie odbywa się na wałku walcowym o określonym promieniu. Norma zastąpiła ISO 144-1973 i ISO 2625-1973. Pole „Zakres” karty PKN PN-ISO 7801:1996 (wersja polska): „Określono zakres stosowania normy, wymagania stawiane maszynom do prób przeginania, sposób pobierania i przygotowania próbek do badań, warunki i sposób przeprowadzania próby, wymagania odnośnie do protokołu badań”.

URZĄDZENIE (rozdz. 3–4, tablica 2). Maszyna ma odpowiadać zasadzie z rysunku 1: dwa wałki walcowe (podpory) z powierzchniami chwytowymi, ramię przeginające z prowadnikiem i otworem na drut. Wałki i szczęki mają mieć twardość dostateczną dla sztywności i odporności na ścieranie; osie wałków są prostopadłe do płaszczyzny zginania, równoległe i w jednej płaszczyźnie z dokładnością 0,1 mm; powierzchnie chwytowe wystają poza wałki nie więcej niż 0,1 mm, a ich górna krawędź leży poniżej środków krzywizny wałków o y = 1,5 mm przy promieniu wałka do 2,5 mm i o 3 mm przy większym; oś obrotu ramienia leży 1,0 mm nad wierzchołkiem wałków. Tablica 2 przypisuje do średnicy (grubości) drutu promień wałka r, odległość h i średnicę otworu prowadnika: 0,3–0,5 mm — r = 1,25 ± 0,05 mm, h = 15 mm, otwór 2,0 mm; ponad 0,5 do 0,7 — 1,75 ± 0,05, 15, 2,0; ponad 0,7 do 1,0 — 2,5 ± 0,1, 15, 2,0; ponad 1,0 do 1,5 — 3,75 ± 0,1, 20, 2,0; ponad 1,5 do 2,0 — 5 ± 0,1, 20, 2,0 i 2,5; ponad 2,0 do 3,0 — 7,5 ± 0,1, 25, 2,5 i 3,5; ponad 3,0 do 4,0 — 10 ± 0,1, 35, 3,5 i 4,5; ponad 4,0 do 6,0 — 15 ± 0,1, 50, 4,5 i 7,0; ponad 6,0 do 8,0 — 20 ± 0,1, 75, 7,0 i 9,0; ponad 8,0 do 10,0 — 25 ± 0,1, 100, 9,0 i 11,0 (mniejszy otwór dla mniejszej średnicy, otwór ma zapewnić swobodny ruch drutu).

PRÓBKA I PRZEBIEG (rozdz. 5–7). Odcinek drutu ma być możliwie prosty (dopuszczalne lekkie wygięcie w płaszczyźnie zginania); prostuje się go ręcznie, a jeżeli to niemożliwe — młotkiem z drewna, tworzywa albo miedzi na płaskiej powierzchni z takiego materiału, bez uszkodzenia powierzchni i bez skręcania; drutu z miejscowym ostrym zagięciem nie prostuje się. Badanie prowadzi się zwykle w temperaturze otoczenia 10–35 °C, a w warunkach kontrolowanych w 23 ± 5 °C. Próbkę wkłada się przy pionowym ramieniu przez otwór prowadnika i zaciska dolny koniec tak, by była prostopadła do osi wałków (próbki niekołowe — większym wymiarem równolegle do szczęk). Jedno przegięcie to zgięcie wolnego końca o 90° i powrót do położenia wyjściowego, następne — w przeciwną stronę, bez przerw; przegina się jednostajnie, bez uderzeń, nie szybciej niż jedno przegięcie na sekundę, a w razie potrzeby wolniej, aby ciepło nie wpływało na wynik. Dla stałego styku z wałkami można stosować naprężenie rozciągające nie większe niż 2 % nominalnej wytrzymałości na rozciąganie, o ile norma wyrobu nie stanowi inaczej. Próbę kończy się po wymaganej liczbie przegięć albo po pojawieniu się pęknięcia widocznego bez przyrządów powiększających, a jeżeli przewiduje to norma wyrobu — dopiero po zupełnym złamaniu. Przegięcia, w czasie którego nastąpiło zniszczenie, nie wlicza się do liczby przegięć Nb. Sprawozdanie: powołanie normy, identyfikacja próbki, średnica albo najmniejsza grubość, przygotowanie (np. prostowanie), warunki (promień wałków, naprężenie), kryterium zakończenia, wynik.

WYDANIA. PN-ISO 7801:1996 wprowadza pierwsze wydanie ISO 7801:1984. Według przedmowy ISO 7801:2024 (drugie wydanie, ISO/TC 164/SC 2) zmiany techniczne to m.in.: symbole dla drutów kształtowych, przekroje drutu okrągłego, kształtowego i platerowanego na rysunku 1, tablica uzupełniona o granice średnic i odległość y z tolerancją, zaktualizowana zasada siły rozciągającej, zmieniona definicja kryterium zakończenia próby, nowe załączniki: A (normatywny — parametry dla drutów stalowych kształtowych) i B (informacyjny — przykłady urządzeń przykładających siłę). Zakres wydania 2024 pozostał: druty o średnicy albo wymiarze charakterystycznym 0,3–10 mm. W katalogu iTeh (odczyt 27.10.2026) ISO 7801:1984 ma status „Withdrawn”, a ISO 7801:2024 — „Published”.

STATUS (stan karty PKN na 27.10.2026). Karta PN-ISO 7801:1996 (wersja polska) bez etykiety wycofania: publikacja 05-02-1996, 8 stron, Sektor Logistyki, Transportu i Opakowań, KT 163 Lin i Transportu Linowego, „Wprowadza: ISO 7801:1984 [IDT]”, „Zastępuje: PN-M-80002:1983 - wersja polska”, ICS 77.140.65. Wyszukiwarka PKN, hasło „ISO 7801” (27.10.2026): z tym numerem jest tylko PN-ISO 7801:1996 — polskiej normy wprowadzającej ISO 7801:2024 w wynikach nie ma. Polska norma jest więc aktualna, choć wprowadza wydanie, które ISO wycofała.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji odświeżona z serwera produkcyjnego 27.10.2026 i aktualne dokumenty PCA pobrane tego dnia). Numer 7801 stoi w 7 rekordach u 7 polskich laboratoriów: AB 005, AB 023, AB 024, AB 273, AB 771, AB 1141, AB 1348. We wszystkich 7 aktualnych dokumentach PCA norma jest w tych samych pozycjach; żadna nie jest zawieszona. Zapisy: „PN-ISO 7801:1996” (6 laboratoriów; AB 024 w jednej komórce z „PN-EN ISO 15630-3:2019 p. 7”) i „PN-ISO 7801” bez roku (AB 023). Zakładka „Laboratoria” („PN-ISO 7801”) pokazuje 10 laboratoriów: tych 7 polskich i 3 czeskie (zapytanie zakładki na labcoda.pl, 27.10.2026).

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). Druty (AB 005: średnice 0,7–4,0 mm; AB 1348: 0,5–8,0 mm; AB 771: do 5,0 mm), drut stalowy (AB 023: 1,0–7,0 mm), drut o średnicy 0,3–5,0 mm (AB 1141: liczba przegięć), druty jako jeden z wyrobów metalowych (AB 024: poniżej 6,0 mm, razem z próbą według PN-EN ISO 15630-3 pkt 7), drut metalowy szczotek i materiałów do ich produkcji (AB 273: 0,3–1,5 mm oraz ponad 2,0 do 10,0 mm).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — liczenie: przegięcia, przy którym drut pękł, nie wlicza się do Nb; „pęknięcie przy dziesiątym” daje wynik 9. Drugie — kryterium zakończenia: norma wyrobu decyduje, czy próbę kończy liczba wymaganych przegięć, pęknięcie widoczne gołym okiem, czy zupełne złamanie — sprawozdanie musi je podać. Trzecie — promień wałka: dobiera się go do średnicy drutu według tablicy 2; inny promień (np. ze starszej normy krajowej albo z normy wyrobu) zmienia wynik, więc podaje się go w sprawozdaniu. Czwarte — szybkość: najwyżej jedno przegięcie na sekundę, a przy nagrzewaniu się drutu wolniej; zbyt szybkie przeginanie podgrzewa drut i fałszuje wynik. Piąte — prostowanie: drutu z ostrym miejscowym zagięciem nie prostuje się, a prostowanie nie może uszkodzić powierzchni ani skręcić drutu. Szóste — wydanie: polska norma wprowadza ISO z 1984 r., a wydanie ISO 2024 zmieniło m.in. zasadę siły rozciągającej i definicję kryterium zakończenia; laboratorium powołujące PN-ISO 7801:1996 pracuje według pierwszego wydania.

CZEGO NIE PODAJEMY. Pełny tekst ISO 7801:1984 (4 strony) przeczytaliśmy; z wydania ISO 7801:2024 — przedmowę, zakres i początek rozdziału 4 (symbole). Nie podajemy nowych wartości i rysunków wydania 2024 ani załączników A i B.

Zasada metody

Próbkę drutu zaciśniętą jednym końcem przegina się na przemian o 90° w przeciwne strony na wałkach walcowych o promieniu r dobranym do średnicy drutu (tablica 2: od 1,25 mm dla drutu 0,3–0,5 mm do 25 mm dla drutu ponad 8 do 10 mm); jedno przegięcie to zgięcie o 90° i powrót. Przegina się jednostajnie, nie szybciej niż 1 przegięcie/s, do wymaganej liczby przegięć albo do pęknięcia widocznego gołym okiem; wynik to liczba przegięć Nb bez przegięcia, w którym nastąpiło zniszczenie (ISO 7801:1984, rozdz. 2 i 6).

Zastosowania

• Druty metalowe okrągłe o średnicy 0,3–10 mm i druty niekołowe o grubości w tym zakresie (ISO 7801:1984, rozdz. 1)
• Badanie zgodności drutów z normą wyrobu, która ustala wymaganą liczbę przegięć i kryterium zakończenia
• W zakresach akredytacji: 7 polskich laboratoriów — druty, drut stalowy, wyroby metalowe, drut szczotek

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-ISO 7801:1996 (wersja polska; wprowadza ISO 7801:1984 [IDT])

Tytuł (PL)

Metale — Drut — Próba przeginania dwukierunkowego

Title (EN)

Metallic materials — Wire — Reverse bend test

Procedura krok po kroku

1. Próbka

   Odcinek drutu możliwie prosty; prostowanie ręczne albo młotkiem z miękkiego materiału, bez uszkodzenia powierzchni i skręcania; drutu z ostrym miejscowym zagięciem nie prostuje się (rozdz. 5).

2. Dobór wałków i prowadnika

   Promień r, odległość h i otwór prowadnika według średnicy drutu z tablicy 2; temperatura 10–35 °C albo 23 ± 5 °C (pkt 6.1–6.2).

3. Zamocowanie

   Ramię pionowo, drut przez otwór prowadnika, dolny koniec w szczękach, prostopadle do osi wałków; próbki niekołowe większym wymiarem równolegle do szczęk (pkt 6.3).

4. Przeginanie

   Na przemian o 90° w obie strony, bez przerw, jednostajnie i bez uderzeń, ≤ 1 przegięcie/s; ewentualny naciąg ≤ 2 % nominalnej wytrzymałości (pkt 6.4–6.6).

5. Zakończenie i wynik

   Po wymaganej liczbie przegięć albo po pęknięciu widocznym gołym okiem (albo po złamaniu, jeśli wymaga tego norma wyrobu); przegięcia, w którym nastąpiło zniszczenie, nie wlicza się do Nb (pkt 6.7–6.8).

6. Sprawozdanie

   Norma, próbka, średnica albo grubość, przygotowanie, promień wałków, naprężenie, kryterium zakończenia, wynik (rozdz. 7). PN-ISO 7801:1996 — aktualna (stan karty PKN na 27.10.2026), choć wprowadza wycofaną ISO 7801:1984.

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• UWAGA MERYTORYCZNA: przegięcie, w którym drut pękł, nie wchodzi do wyniku Nb (pkt 6.8)
• UWAGA MERYTORYCZNA: najwyżej jedno przegięcie na sekundę, a przy nagrzewaniu się drutu wolniej — ciepło wpływa na wynik (pkt 6.5)

Najczęstsze pytania