🌿 Diizocyjanian tolueno-2,4-diylu i diizocyjanian tolueno-2,6-diylu (2,4-TDI, 2,6-TDI) w powietrzu na stanowiskach pracy — wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją fluorymetryczną (HPLC-FLD); najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 0,00014 mg/m³; NDS dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO; PN-Z-04490:2017-10

Środowisko PN-Z-04490

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „W niniejszej normie podano metodę oznaczania diizocyjanianu tolueno-2,4-diylu (nr CAS: 584-84-9) i diizocyjanianu tolueno-2,6-diylu (nr CAS: 91-08-7) w powietrzu na stanowiskach pracy, z zastosowaniem wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją fluorymetryczną. Metodę stosuje się podczas kontroli warunków sanitarnohigienicznych. Najmniejsze stężenie diizocyjanianu tolueno-2,4-diylu lub/i diizocyjanianu tolueno-2,6-diylu, jakie można oznaczyć w warunkach pobierania próbek powietrza i wykonania oznaczania opisanych w normie, wynosi 0,00014 mg/m3.” Karta nie podaje próbnika ani odczynnika. Tekstu normy (8 stron) nie mieliśmy. Indeks metod CIOP z lat 2000–2017 notuje „Toluilenodiizocyjanian – nr 1(87) 2016”; artykułu nie czytaliśmy i nic z niego nie podajemy.

WARTOŚCI NDS (rozporządzenie z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). W załączniku poz. 177: „Diizocyjaniany – w przeliczeniu na grupę NCO” z przypisami 14 i 16 — NDS 0,006 mg/m³, NDSCh 0,012 mg/m³, notacja „skóra”; przypis 14: „Substancja może mieć działanie uczulające na skórę i układ oddechowy”, przypis 16: NCO odnosi się do izocyjanianowych grup funkcyjnych, a ocenę narażenia przeprowadza się „w oparciu o sumę stężeń izocyjanianowych grup funkcyjnych związków diizocyjanianów” w powietrzu. Przepisy przejściowe (§ 2): do 8 kwietnia 2026 r. obowiązywały osobne wartości — dla diizocyjanianu tolueno-2,4-diylu, tolueno-2,6-diylu i ich mieszaniny NDS 0,007 mg/m³ i NDSCh 0,021 mg/m³ — a wartości w przeliczeniu na grupę NCO nie stosowano; od 9 kwietnia 2026 r. do 31 grudnia 2028 r. NDS dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO wynosi 0,01 mg/m³, a NDSCh 0,02 mg/m³; od 1 stycznia 2029 r. — wartości z załącznika (0,006 i 0,012 mg/m³). Wynik dla pojedynczego izomeru TDI trzeba więc dziś przeliczyć na grupę NCO i zsumować z innymi diizocyjanianami obecnymi w powietrzu.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04490:2017-10 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 23-10-2017, 8 stron, grupa cenowa D, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłami „PN-Z-04490” i „diizocyjanianu” (04.10.2026) pokazuje tę normę i PN-Z-04131-3:2001 (diizocyjanian heksano-1,6-diylu, metoda spektrofotometryczna).

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04490 stoi w 8 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 29.01.2026 do 11.06.2026) — w 7 wierszach u tych samych laboratoriów (AB 875 ma w kopii bazy dwa rekordy — 2,4-TDI i 2,6-TDI — a w PCA jeden wiersz); przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-Z-04490:2017-10” — AB 802, AB 875 i AB 1207; AB 886 — „PN-Z-04490:2017” (bez miesiąca). Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04490”) pokazuje wszystkie 4 laboratoria — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA). AB 802 — próbki pobrane na filtry impregnowane, 2,4-TDI, 2,6-TDI i ich mieszanina w przeliczeniu na grupę NCO, z dopiskiem o sumie stężeń izocyjanianowych grup funkcyjnych, 0,0000676–0,24 mg/m³; AB 1207 — filtry impregnowane, 2,4-TDI i 2,6-TDI w przeliczeniu na grupę NCO, każdy 0,000036–0,50 mg/m³ (środowisko pracy), oraz osobne pozycje dla powietrza atmosferycznego i pomieszczeń, każdy izomer 0,000075–1 mg/m³; AB 875 — próbki na filtr, 2,4-TDI i 2,6-TDI osobno, każdy 0,0005–1,33 mg/m³; AB 886 — próbki na rurki sorpcyjne, 2,4-TDI i 2,6-TDI, każdy 0,0003–0,28 mg/m³. Technika: wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją fluorymetryczną (fluorescencyjną) — wszystkie 4 laboratoria.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — wartość odniesienia: od 9 kwietnia 2026 r. NDS i NDSCh dla TDI nie są osobne — obowiązują wartości dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO, oceniane jako suma; wynik podany tylko jako stężenie izomeru (AB 875, AB 886) trzeba przeliczyć i zsumować, a porównanie z dawnymi 0,007 i 0,021 mg/m³ jest nieaktualne. Drugie — próbnik: AB 802 i AB 1207 podają filtry impregnowane, AB 886 — rurki sorpcyjne; karta nie podaje próbnika, więc nie wiemy, który odpowiada normie. Trzecie — przedmiot: AB 1207 ma przy tej normie także pozycje dla powietrza atmosferycznego i pomieszczeń, dla których NDS nie jest wartością odniesienia. Czwarte — uczulanie i skóra: diizocyjaniany mają notację „skóra” i według przypisu 14 mogą uczulać skórę i układ oddechowy; pomiar w powietrzu nie obejmuje narażenia przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy, a karta nie podaje próbnika — nie podajemy próbnika i odczynnika derywatyzującego, objętości i strumienia pobierania powietrza, kolumny, fazy ruchomej, długości fal wzbudzenia i emisji ani obliczeń (także przeliczenia na grupę NCO według normy).

Zasada metody

Diizocyjanian tolueno-2,4-diylu i tolueno-2,6-diylu w powietrzu stanowiska pracy oznacza się wysokosprawną chromatografią cieczową z detekcją fluorymetryczną (karta PKN). Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 0,00014 mg/m³. Od 9.04.2026 do 31.12.2028 wynik ocenia się wobec NDS 0,01 mg/m³ i NDSCh 0,02 mg/m³ dla diizocyjanianów w przeliczeniu na grupę NCO (suma). Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — 2,4-TDI i 2,6-TDI — w aktualnych zakresach 4 laboratoriów (u AB 1207 także powietrze atmosferyczne i pomieszczenia)
• Ocena narażenia zawodowego na diizocyjaniany w przeliczeniu na grupę NCO — od 9.04.2026 do 31.12.2028 NDS 0,01 mg/m³, NDSCh 0,02 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, § 2 ust. 2; w załączniku poz. 177: 0,006 i 0,012 mg/m³)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04490:2017-10

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie diizocyjanianu tolueno-2,4-diylu i diizocyjanianu tolueno-2,6-diylu na stanowiskach pracy metodą wysokosprawnej chromatografii cieczowej z detekcją fluorymetryczną

Title (EN)

Air purity protection — Determination of toluene-2,4-diyl diisocyanate and toluene-2,6-diyl diisocyanate at workplaces by high-performance liquid chromatography with fluorimetric detection

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Próbnika i objętości NIE PODAJEMY — karta ich nie podaje.

2. Przygotowanie próbki

   Sposobu NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

3. Analiza

   Wysokosprawna chromatografia cieczowa z detekcją fluorymetryczną (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

4. Wynik i ocena

   Stężenie 2,4-TDI i 2,6-TDI w mg/m³; do oceny — przeliczenie na grupę NCO i suma diizocyjanianów wobec NDS 0,01 mg/m³ i NDSCh 0,02 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447, § 2 ust. 2, do 31.12.2028).

Wymagany sprzęt i aparatura

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Diizocyjaniany — notacja „skóra” i możliwe uczulenie skóry i układu oddechowego (przypis 14 wykazu); praca ze wzorcami pod wyciągiem, w rękawicach
• UWAGA MERYTORYCZNA: od 9.04.2026 ocena wobec NDS dla sumy diizocyjanianów jako NCO, nie wobec osobnych wartości dla TDI

Najczęstsze pytania