🌿 Dichlorometan w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym lub zmodyfikowanym, desorpcja disiarczkiem węgla, chromatografia gazowa; najmniejsze oznaczalne stężenie według normy 8,8 mg/m³, NDS 88 mg/m³, NDSCh 353 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04437:2011

Środowisko PN-Z-04437

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Podano metodę polegającą na adsorpcji par dichlorometanu na węglu aktywnym lub zmodyfikowanym, desorpcji związku disiarczkiem węgla i analizie otrzymanego roztworu metodą chromatografii gazowej. Najmniejsze stężenie dichlorometanu, jakie można oznaczyć tą metodą, wynosi 8,8 mg/m3” (na karcie bez kropki na końcu). Tekstu normy (6 stron) nie mieliśmy.

WEDŁUG PROCEDURY CIOP (A. Woźnica, „Dichlorometan – metoda oznaczania”, Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2009, nr 1(59), s. 135–140 — przeczytana w całości). To procedura opublikowana dwa lata przed normą, z tą samą oznaczalnością 8,8 mg/m³; nie twierdzimy, że norma ją powtarza — karta mówi o węglu „aktywnym lub zmodyfikowanym”, a procedura tylko o aktywnym. W procedurze: rurki z dwiema warstwami węgla aktywnego (200 i 50 mg), do 6 l powietrza przy strumieniu nie większym niż 1 l/h, próbki w zamrażalniku trwałe 6 dni; desorpcja 1 ml disiarczku węgla przez 30 min; GC-FID, przykładowo kolumna kapilarna z 2-nitrotereftalanem glikolu polietylenowego 50 m × 0,32 mm, film 0,5 µm, hel 2 ml/min, temperatura kolumny od 55 °C do 100 °C (5 °C/min); ilość w krótszej warstwie nie powinna przekraczać 10 % ilości w dłuższej, inaczej wynik jest orientacyjny; współczynnik desorpcji wyznacza się dla każdej nowej partii sorbenta. Dane walidacyjne: zakres 0,0528–1,056 mg/ml (8,8–176 mg/m³ dla 6 l powietrza), granica wykrywalności 12,9 ng/ml, granica oznaczania ilościowego 42,9 ng/ml, współczynnik korelacji 0,9999, całkowita precyzja 7,23 %, niepewność metody 32,94 %. W punkcie 11 procedura odsyła do „punktu 5.7”, którego w tekście nie ma — roztwór do wyznaczania współczynnika desorpcji to punkt 5.5. NDS cytowany w procedurze (88 mg/m³) pochodzi z rozporządzenia z 2007 r.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447). Poz. 165: „Dichlorometan [75-09-2]” — NDS 88 mg/m³ (25 ppm), NDSCh 353 mg/m³ (100 ppm), notacja „skóra” (według przypisu 4 wykazu wchłanianie przez skórę „może być tak samo istotne jak przy narażeniu drogą oddechową”). Najmniejsze stężenie oznaczalne według karty, 8,8 mg/m³, to 10 % wartości NDS.

STATUS (stan karty na 04.10.2026). Karta PN-Z-04437:2011 (wersja polska) nie ma nagłówka „Wycofana” ani wiersza „Data wycofania”: publikacja 12-09-2011, 6 stron, grupa cenowa C, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie ma pola „Zastępuje”. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04437” (04.10.2026) zwraca tylko tę normę.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04437 stoi w 6 rekordach u 6 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 12.02.2026 do 17.09.2026) — w 6 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. ZAWIESZENIE: u AB 1226 (wydanie nr 26 z 17.09.2026 r.) pozycja z PN-Z-04437:2011 jest złożona pogrubioną kursywą — „Akredytacja zawieszona na wniosek podmiotu w części zakresu oznaczonego pogrubioną kursywą od 10.06.2026 r. do 07.12.2026 r.”; w kopii bazy ślad to gwiazdka przy przedmiocie. Wszystkie zapisy mają postać „PN-Z-04437:2011”; AB 719 — „PN-Z-04437:2011 pkt 6” obok procedury PA-31 wydanie 7 z 24.01.2025 r. Zakładka „Laboratoria” (hasło „PN-Z-04437”) pokazuje wszystkie 6 laboratoriów, razem z AB 1226 — sprawdzone zapytaniem zakładki na serwerze produkcyjnym labcoda.pl 04.10.2026.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy). Przedmiot: środowisko pracy — powietrze; u AB 632 i AB 886 próbki pobrane na rurki z sorbentem lub sorpcyjne, u AB 719 — na rurki sorpcyjne z węglem aktywnym, u AB 869 — „Środowisko pracy” bez dopisku. Wielkość: stężenie (zawartość) dichlorometanu. Zakresy w mg/m³: 0,18–1000 (AB 886, także 0,05–283 ppm), 5,92–621,00 (AB 340, także 1,67–176,2 ppm), 8,8–706 (AB 632, także 2,49–200 ppm), 8,8–176 (AB 1226 — pozycja zawieszona; razem z 0,0528–1,056 mg w próbce to te same liczby co zakres pomiarowy procedury CIOP — w procedurze 0,0528–1,056 mg/ml przy 1 ml desorbentu i 8,8–176 mg/m³ dla 6 l powietrza); w próbce: 0,01–5 mg (AB 869), 0,020–19,0 mg (AB 719). Technika: chromatografia gazowa z detekcją płomieniowo-jonizacyjną (GC-FID) — wszystkie 6 laboratoriów.

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — zawieszenie: AB 1226 ma pozycję zawieszoną od 10.06.2026 r. do 07.12.2026 r., a zakładka i kopia bazy ją pokazują — w tym okresie wynik tego laboratorium dla dichlorometanu nie jest wynikiem akredytowanym. Drugie — granica oznaczalności: według karty najmniejsze stężenie oznaczalne tą metodą to 8,8 mg/m³; AB 886 (0,18 mg/m³) i AB 340 (5,92 mg/m³) podają niższą dolną granicę, co wymaga warunków innych niż w normie — sprawozdanie powinno je nazwać. Trzecie — sorbent: karta dopuszcza węgiel aktywny „lub zmodyfikowany”; który sorbent zastosowano, powinno wynikać ze sprawozdania. Czwarte — skóra i NDSCh: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę; warunków pomiaru wobec NDSCh 353 mg/m³ NIE PODAJEMY. Piąte — liczby z procedury CIOP opisują procedurę z 2009 r.; nie przypisujemy ich normie.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu normy nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania powietrza, rodzaju węgla zmodyfikowanego, kolumny, warunków chromatografu, współczynnika desorpcji ani obliczeń według normy; dane z procedury CIOP podajemy jako dane procedury.

Zasada metody

Pary dichlorometanu z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym lub zmodyfikowanym, desorbuje disiarczkiem węgla, a otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej; wynik w mg/m³ porównuje się z NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³. Najmniejsze oznaczalne stężenie według karty — 8,8 mg/m³. Szczegółów normy NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy; procedura CIOP z 2009 r. opisana osobno.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — dichlorometan — w aktualnych zakresach 6 laboratoriów (jedna pozycja zawieszona do 07.12.2026 r.)
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165 wykazu)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04437:2011

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Oznaczanie dichlorometanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej

Title (EN)

Air purity protection — Determination of dichloromethane at workplaces by gas chromatography

Procedura krok po kroku

1. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym lub zmodyfikowanym; parametrów normy NIE PODAJEMY.

2. Desorpcja

   Disiarczkiem węgla, osobno z każdej warstwy sorbenta (procedura CIOP).

3. Analiza

   Chromatografia gazowa; w procedurze CIOP — GC-FID, krzywa wzorcowa z sześciu roztworów, współczynnik desorpcji dla każdej partii sorbenta.

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³; porównanie z NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³ (Dz.U. 2026 poz. 447); najmniejsze oznaczalne stężenie 8,8 mg/m³.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Disiarczek węgla i dichlorometan — według procedury CIOP czynności z rozpuszczalnikami organicznymi wykonuje się pod sprawnie działającym wyciągiem
• UWAGA MERYTORYCZNA: pozycja AB 1226 zawieszona do 07.12.2026 r.; dolna granica poniżej 8,8 mg/m³ wymaga warunków innych niż w normie

Najczęstsze pytania