🌿 Dichlorometan (w normie „chlorek metylenu”) w powietrzu na stanowiskach pracy — adsorpcja par na węglu aktywnym, ekstrakcja toluenem lub kumenem, chromatografia gazowa; NDS 88 mg/m³, NDSCh 353 mg/m³, notacja „skóra”; PN-Z-04110-02:1983 (wycofana 15-08-2014)

Środowisko PN-Z-04110-02

Przegląd

CO TA NORMA OPISUJE. Zakres z karty PKN, w całości: „Określono metodę polegającą na adsorpcji par chlorku metylenu na węglu aktywnym, wyekstrahowaniu go toluenem, kumenem i chromatografowaniu otrzymanego roztworu. Metodę stosuje się do oznaczania stężeń par chlorku metylenu w powietrzu na stanowiskach pracy. Podano aparaturę i przyrządy, odczynniki i roztwory potrzebne do analizy, warunki pracy chromatografu i sporządzanie krzywej wzorcowej” (bez kropki na końcu, jak na karcie). Karta nie podaje oznaczalności. Tekstu normy (3 strony) nie mieliśmy.

WARTOŚCI NDS (wykaz w załączniku do rozporządzenia z 26 marca 2026 r., Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165). „Dichlorometan [75-09-2]” — NDS 88 mg/m³ (25 ppm), NDSCh 353 mg/m³ (100 ppm), notacja „skóra”.

STATUS (stan kart na 04.10.2026). Karta PN-Z-04110-02:1983 (wersja polska) ma nagłówek „Wycofana”: publikacja 23-03-1983, data wycofania 15-08-2014, 3 strony, grupa cenowa B, Sektor Zdrowia, Środowiska i Medycyny, KT 159 Zagrożeń Chemicznych i Pyłowych w Środowisku Pracy, ICS 13.040.30; karta nie wskazuje normy zastępującej. Wyszukiwarka PKN pod hasłem „PN-Z-04110” pokazuje trzy pozycje, wszystkie „Wycofana”: arkusz 00:1977 (zakres normy), arkusz 01:1977 i arkusz 02:1983. Pod hasłem „dichlorometanu” jedyną normą dla powietrza na stanowiskach pracy jest PN-Z-04437:2011 „Ochrona czystości powietrza -- Oznaczanie dichlorometanu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej”, bez etykiety „Wycofana”. Starszy arkusz PN-Z-04110-01:1977 (publikacja 16-12-1977, data wycofania 27-11-2012, 4 strony) według karty obejmował chromatografię gazową „a) (…) bez wzbogacania próbki, b) (…) ze wzbogacaniem próbki przy użyciu dwusiarczku węgla”.

ILE LABORATORIÓW I W JAKIEJ POSTACI (kopia bazy zakresów akredytacji, wsad do 17.09.2026, odczyt 04.10.2026). Numer 04110-02 (z łącznikiem albo ukośnikiem przed numerem arkusza) stoi w 5 rekordach u 4 laboratoriów; w aktualnych dokumentach PCA (odczyt 03.10.2026; wydania od 08.01.2026 do 28.07.2026 — wszystkie wydane po wycofaniu normy) — w 5 wierszach u tych samych laboratoriów; przeszukanie wszystkich dokumentów PCA pobranych z BIP nie dało laboratoriów spoza kopii bazy; żadna pozycja nie jest zawieszona, a w żadnym dokumencie nie powtarzają się strony. Postać „PN-83/Z-04110/02” — AB 882, AB 1144, AB 1207; „PN-Z-04110-2:1983” — AB 882 (druga pozycja); „PN-83-Z-04110/02” — AB 1642. Zakładka „Laboratoria”: „PN-83/Z-04110/02” pokazuje 3 laboratoria, „PN-Z-04110-2” — 1, „PN-83-Z-04110/02” — 1 (AB 882 pod dwiema postaciami), tak samo w kopii i na serwerze produkcyjnym labcoda.pl (zapytania zakładki 04.10.2026). Arkusz 01:1977 („PN-77/Z-04110.01”, „PN-77/Z-04110/01”) powołują jeszcze AB 746 (wyd. nr 38 z 22.07.2026) i AB 875 (wyd. nr 22 z 29.01.2026), pozycje bez pogrubionej kursywy.

CO BADAJĄ LABORATORIA (kopia bazy i dokumenty PCA, wszystko: środowisko pracy — powietrze). AB 882 — dwie pozycje: GC-FID z procedurą PB-01 wydanie 5 z dnia 12.01.2026 r., 1,24–1237 mg/m³ (0,35–349,7 ppm; 0,006–1,20 mg w próbce), oraz GC-MS z procedurą PB-10 wydanie 1 z dnia 31.08.2022 r., 0,78–2354 mg/m³ (0,22–665,4 ppm; 0,004–1,2 mg w próbce); przy obu jako dokument odniesienia także artykuł „Podstawy i Metody Oceny Środowiska Pracy 2009 nr 1(59) str. 135-140”. AB 1144 — GC-FID, próbki na sorbencie stałym, 1,40–680 mg/m³ (0,40–192 ppm; 0,0140–1,70 mg w próbce). AB 1207 — GC-MS z procedurą PB-06A wydanie 7 z dnia 20.01.2025 r., rurki z węglem aktywnym, także środowisko ogólne, 0,33–1700 mg/m³ (0,093–481 ppm; 0,002–2 mg w próbce). AB 1642 — GC-FID, sorbent stały, 0,10–569 mg/m³ (0,03–161 ppm; 0,0010–4,10 mg w próbce). Arkusz 01:1977: AB 746 — GC-FID, 0,62–707 mg/m³ (0,18–200 ppm; 0,010–5,0 mg w próbce); AB 875 — GC-FID, 2,5–200 mg/m³ (0,05–4 mg w próbce).

GDZIE ŁATWO O WYNIK POZORNIE POPRAWNY. Pierwsze — dwie różne metody pod jednym zapisem: artykuł z „Podstaw i Metod Oceny Środowiska Pracy” 2009 nr 1(59) s. 135–140 (A. Woźnica, CIOP-PIB), który AB 882 powołuje obok normy, opisuje adsorpcję na węglu aktywnym, desorpcję disiarczkiem węgla i GC-FID z oznaczalnością 8,8 mg/m³ — a karta PN-Z-04110-02 mówi o ekstrakcji toluenem lub kumenem; z samego zakresu nie wynika, którym rozpuszczalnikiem laboratorium desorbuje. Drugie — detektor: karta nie wymienia detektora, a AB 882 i AB 1207 podają GC-MS. Trzecie — status: arkusz 02 wycofany od 15-08-2014, arkusz 01 od 27-11-2012, a aktualna PN-Z-04437:2011 istnieje; 6 laboratoriów ma wycofane arkusze w zakresach wydanych w 2026 r. Czwarte — zakres: dolne granice 0,10–2,5 mg/m³ to ułamek NDS 88 mg/m³, ale karta nie podaje oznaczalności metody z normy, więc tych granic nie da się z nią porównać. Piąte — przedmiot: AB 1207 stosuje tę samą pozycję także do środowiska ogólnego, dla którego NDS nie jest wartością odniesienia. Szóste — notacja „skóra”: pomiar w powietrzu nie obejmuje wchłaniania przez skórę.

CZEGO NIE PODAJEMY. Tekstu PN-Z-04110-02:1983 nie mieliśmy — nie podajemy objętości ani strumienia pobierania, ilości węgla i rozpuszczalnika, warunków chromatografu, oznaczalności ani obliczeń. Szczegóły procedury CIOP z 2009 r. (rurki, objętości, warunki) są w opisie PN-Z-04437:2011 w Bazie wiedzy — nie przenosimy ich na normę z 1983 r.

Zasada metody

Pary dichlorometanu (chlorku metylenu) z powietrza stanowiska pracy adsorbuje się na węglu aktywnym, ekstrahuje toluenem lub kumenem i otrzymany roztwór analizuje metodą chromatografii gazowej z krzywą wzorcową (karta PKN). Karta nie podaje oznaczalności ani detektora. Norma jest wycofana (15-08-2014); aktualna dla dichlorometanu na stanowiskach pracy jest PN-Z-04437:2011. Szczegółów NIE PODAJEMY — tekstu normy nie mieliśmy.

Zastosowania

• Powietrze na stanowiskach pracy — dichlorometan w zakresach 4 laboratoriów (AB 882, AB 1144, AB 1207, AB 1642), w AB 1207 także środowisko ogólne; mimo wycofania normy
• Ocena narażenia zawodowego wobec NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³, notacja „skóra” (Dz.U. 2026 poz. 447, poz. 165)

Kluczowe parametry

Norma

Numer normy

PN-Z-04110-02:1983

Tytuł (PL)

Ochrona czystości powietrza — Badania zawartości chlorku metylenu — Oznaczanie chlorku metylenu na stanowiskach pracy metodą chromatografii gazowej z wzbogacaniem próbki przy użyciu toluenu lub kumenu

Title (EN)

Air purity protection — Tests for methylene chloride content — Determination of methylene chloride at workplaces by gas chromatography with sample enrichment using toluene or cumene

Procedura krok po kroku

1. Status

   PN-Z-04110-02:1983 wycofana 15-08-2014; aktualna PN-Z-04437:2011 (stan kart na 04.10.2026).

2. Pobieranie

   Adsorpcja par na węglu aktywnym (karta PKN); warunków NIE PODAJEMY.

3. Ekstrakcja i analiza

   Ekstrakcja toluenem lub kumenem, chromatografia gazowa, krzywa wzorcowa (karta PKN).

4. Wynik i ocena

   Stężenie w mg/m³ wobec NDS 88 mg/m³ i NDSCh 353 mg/m³; notacja „skóra” — pomiar w powietrzu nie obejmuje drogi przez skórę.

Wymagany sprzęt i aparatura

Odczynniki, podłoża i materiały eksploatacyjne

Bezpieczeństwo i higiena pracy (BHP)

• Dichlorometan, toluen i kumen — praca pod wyciągiem, zasady bezpieczeństwa laboratorium chemicznego
• UWAGA MERYTORYCZNA: norma wycofana od 2014 r., aktualna PN-Z-04437:2011; AB 882 powołuje obok normy artykuł CIOP z 2009 r. z desorpcją disiarczkiem węgla, a nie toluenem lub kumenem

Najczęstsze pytania